വനേ പുഷ്പാണി ചിന്വന്തം ദദൃശുര് ദാനവാശ്ച തമ് തതോ ഽദ്വിതീയം തം ഹത്വാ ദഗ്ധം കൃത്വാ ച ചൂര്ണവത് പ്രായച്ഛന് ബ്രാഹ്മണായൈവ സുരായാമസുരാസ്തദാ
വനത്തില് പൂക്കള് തിരയുന്ന കചയെ ദാനവന്മാര് കണ്ടു; പിന്നെ വീണ്ടും അവനെ കൊന്നു, ചാരമാക്കി പൊടിയായി ദേവന്മാരുടെ ബ്രാഹ്മണന് കുടിക്കുന്ന പാനത്തില് കലര്ത്തി.
ദേവയാന്യഥ ഭൂയോ ഽപി പിതരം വാക്യമബ്രവീത് പുഷ്പാഹാരപ്രേഷണകൃത് കചസ്താത ന ദൃശ്യതേ
പൂക്കള് കൊണ്ടുവരാന് അയച്ച കചയെ കാണാനില്ലെന്ന് ദേവയാനി വീണ്ടും അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
വ്യക്തം ഹതോ മൃതോ വാപി കചസ്താത ഭവിഷ്യതി തം വിനാ നൈവ ജീവാമി വചഃ സത്യം ബ്രവീമി തേ
അച്ഛന്, കചന് കൊല്ലപ്പെടുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്താല് അതു സംഭവിച്ചുതീരും. അവനെ ഇല്ലാതെ ഞാന് ജീവിക്കാനാവില്ല. ഞാന് പറയുന്നത് സത്യമാണ്.
ബൃഹസ്പതേഃ സുതഃ പുത്രി കചഃ പ്രേതഗതിം ഗതഃ വിദ്യയാ ജീവിതോ ഽപ്യേവം ഹന്യതേ കരവാണി കിമ്
മകളേ, കചന് ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനാണ്. അവന് മരിച്ചവരുടെ ലോകത്തേക്കാണ് പോയത്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ജീവിച്ചാലും, അവന് കൊല്ലപ്പെട്ടവനാണ്. ഇതില് ഞാന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയും?
മൈനം ശുചോ മാ രുദ ദേവയാനി ന ത്വാദൃശീ മര്ത്യമനു പ്രശോചേത് യസ്യാസ്തവ ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാശ്ച സേന്ദ്രാശ്ച ദേവാ വസവോ ഽശ്വിനൌ ച
നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട, ദേവയാനി, കരയേണ്ട. നിനക്കുപോലുള്ളവള് ഒരു മനുഷ്യന്റെ മരണത്തില് ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. ബ്രഹ്മാവും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും വസുക്കളും അശ്വിനികളും നിനക്കുവേണ്ടി ഉണ്ട്.
സുരദ്വിഷശ്ചൈവ ജഗച്ച സര്വമ് ഉപസ്ഥിതം മത്തപസഃ പ്രഭാവാത് അശക്യോ ഽയം ജീവയിതും ദ്വിജാതിഃ സംജീവിതോ യോ വധ്യതേ ചൈവ ഭൂയഃ
ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളും ഈ ലോകം മുഴുവന് എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാല് നിലനില്ക്കുന്നു. ജീവന് തിരിച്ചു കിട്ടിയവനെ വീണ്ടും കൊല്ലപ്പെട്ടാല് അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കാന് കഴിയില്ല.
യസ്യാങ്ഗിരാ വൃദ്ധതമഃ പിതാമഹോ ബൃഹസ്പതിശ്ചാപി പിതാ തപോനിധിഃ ഋഷേഃ സുപുത്രം തമഥാപി പൌത്രം കഥം ന ശോചേ യമഹം ന രുദ്യാമ്
അവന്റെ വലിയപ്പന് അങ്കിരാസാണ്, ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്നവന്. അവന്റെ അച്ഛന് ബൃഹസ്പതിയാണ്, തപസ്സിന്റെ നിധി. അങ്ങനെ ഒരു മഹർഷിയുടെ നല്ല മകനെയും കൊച്ചുമകനെയും കുറിച്ച് ഞാന് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
സ ബ്രഹ്മചാരീ ച തപോധനശ്ച സദോത്ഥിതഃ കര്മസു ചൈവ ദക്ഷഃ കചസ്യ മാര്ഗം പ്രതിപത്സ്യേ ന ഭോക്ഷ്യേ പ്രിയോ ഹി മേ താത കചോ ഽഭിരൂപഃ
അവന് ബ്രഹ്മചാരിയും തപസ്സിൽ സമ്പന്നനും എല്ലായ്പോഴും ഉത്സാഹവാനുമാണ്. കര്മ്മങ്ങളില് നിപുണനാണ്. ഇനി ഞാന് കചന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടയുക. ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട, സുന്ദരനായ കചന് ഇല്ലാതായി.
സ ത്വ് ഏവമുക്തോ ദേവയാന്യാ മഹര്ഷിഃ സംരമ്ഭേണ വ്യാജഹാരാഥ കാവ്യഃ അസംശയം മാമസുരാ ദ്വിഷന്തി യേ മേ ശിഷ്യാനാഗതാന്സൂദയന്തി
ഇങ്ങനെ ദേവയാനി പറഞ്ഞതുകേട്ട് മഹർഷി കാവ്യന് കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നിശ്ചയമായും അസുരന്മാര് എന്നെ വെറുക്കുന്നു. എന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ അവര് കൊല്ലുന്നു.'
അബ്രാഹ്മണം കര്തുമിച്ഛന്തി രൌദ്രാ ഏഭിര് വ്യര്ഥം പ്രസ്തുതോ ദാനവൈര്ഹി തത്കര്മണാപ്യസ്യ ഭവേദിഹാന്തഃ കം ബ്രഹ്മഹത്യാ ന ദഹേദപീന്ദ്രമ്
ഈ ക്രൂരനായ ദാനവന്മാര് എന്നെ ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്തവനാക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നു. അവരുടെ ഈ പ്രവൃത്തി വെറുതെ പോവുകയാണ്. ഇങ്ങനെ ചെയ്താലും ഇവിടെ അവസാനം സംഭവിക്കും. ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ആരെയും, ഇന്ദ്രനെയെങ്കിലും, ദഹിക്കാതെ വിടുമോ?
സ തേനാപൃഷ്ടോ വിദ്യയാ ചോപഹൂതഃ ശനൈര്വാചം ജഠരേ വ്യാജഹാര തമബ്രവീത്കേന ചേഹോപനീതോ മമോദരേ തിഷ്ഠസി ബ്രൂഹി വത്സ
അവനോട് ചോദിക്കാതിരുന്നിട്ടും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയാല് അവന് അകത്തു നിന്നു പതുക്കെ സംസാരിച്ചു. അവന് ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് ആരാണ് ഉപദേശിച്ചത്? നീ എങ്ങനെ എന്റെ വയറ്റില് ഇരിക്കുന്നു? പറയു മകനേ.'
ഭവത്പ്രസാദാന്ന ജഹാതി മാം സ്മൃതിഃ സര്വം സ്മരേയം യച്ച യഥാ ച വൃത്തമ് ന ത്വ് ഏവം സ്യാത്തപസഃ ക്ഷയോ മേ തത ക്ലേശം ഘോരതരം സ്മരാമി
നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് എന്റെ സ്മൃതി എന്നെ വിട്ടുപോകാത്തത്. സംഭവിച്ചതൊക്കെയും എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നും എനിക്ക് ഓര്മ്മയുണ്ട്. എങ്കിലും, ഇങ്ങനെ എന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം കുറയരുത്. അതുകൊണ്ട്, അതിലും വലിയൊരു കഷ്ടം എനിക്ക് ഓര്മ്മയുണ്ട്.
അസുരൈഃ സുരായാം ഭവതോ ഽസ്മി ദത്തോ ഹത്വാ ദഗ്ധ്വാ ചൂര്ണയിത്വാ ച കാവ്യ ബ്രാഹ്മീം മായാം ത്വ് ആസുരീ ത്വ് അത്ര മായാ ത്വയി സ്ഥിതേ കഥമ് ഏവാഭിബാധതേ
അസുരന്മാര് എന്നെ കൊല്ലുകയും ചുട്ട് പൊടിയാക്കുകയും ചെയ്തശേഷം, ദേവന്മാരുടെ പാനത്തില് നിന്നെക്കായി സമര്പ്പിച്ചു. കാവ്യ, ബ്രാഹ്മണന്റെ മായയാണ് നിനക്കുള്ളത്. പക്ഷേ, ഇവിടെ അസുരമായയാണ് പ്രബലമായത്. നീ ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോള് അതു നിന്നെ എങ്ങനെ ജയിക്കും?
കിം തേ പ്രിയം കരവാണ്യദ്യ വത്സേ വിനൈവ മേ ജീവിതം സ്യാത്കചസ്യ നാന്യത്ര കുക്ഷേര്മമ ഭേദനാച്ച ദൃശ്യേത് കചോ മദ്ഗതോ ദേവയാനി
എന്റെ കുഞ്ഞേ, ഇന്ന് നിനക്കു പ്രിയപ്പെട്ടത് എന്താണ് ഞാന് ചെയ്യേണ്ടത്? നീ ഇല്ലാതെ എനിക്ക് ജീവന് നിലനില്ക്കില്ല. എന്റെ വയറ് കീറാതെ കചനെ കാണാന് കഴിയില്ല, ദേവയാനി, കാരണം അവന് എന്റെ ഉള്ളിലാണ്.
ദ്വൌ മാം ശോകാവ് അഗ്നികല്പൌ ദഹേതാം കചസ്യ നാശസ്തവ ചൈവോപഘാതഃ കചസ്യ നാശേ മമ നാസ്തി ശര്മ തവോപഘാതേ ജീവിതും നാസ്മി ശക്താ
രണ്ടു ദുഃഖങ്ങള് അഗ്നിപോലെ എന്നെ ദഹിപ്പിക്കും: കചന്റെ നഷ്ടവും നിന്റെ ദു:ഖവും. കചനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാല് എനിക്ക് സമാധാനമില്ല. നിനക്ക് ദു:ഖം സംഭവിച്ചാല് എനിക്ക് ജീവിക്കാന് കഴിയില്ല.
സംസിദ്ധരൂപോ ഽസി ബൃഹസ്പതേഃ സുത യത്ത്വാം ഭക്തം ഭജതേ ദേവയാനീ വിദ്യാമിമാം പ്രാപ്നുഹി ജീവനീം ത്വം ന ചേദിന്ദ്രഃ കചരൂപീ ത്വമദ്യ
നീ ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനായി പൂർണ്ണനാണ്, കാരണം ഭക്തിയോടെ ദേവയാനി നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നു. ജീവന് നല്കുന്ന ഈ ജ്ഞാനം നേടുക. അല്ലെങ്കില് ഇന്ന് നീ കചന്റെ രൂപത്തില് ഇന്ദ്രനാകും.
ന നിവര്തേത്പുനര്ജീവന് കശ്ചിദന്യോ മമോദരാത് ബ്രാഹ്മണം വര്ജയിത്വൈകം തസ്മാദ്വിദ്യാമ് അവാപ്നുഹി
എന്റെ വയറ്റില് നിന്ന് മറ്റാരും, ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഒഴികെ, വീണ്ടും ജീവന് തിരിച്ചു വരാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ ജ്ഞാനം നേടുക.
പുത്രോ ഭൂത്വാ നിഷ്ക്രമസ്വോദരാന്മേ ഭിത്ത്വാ കുക്ഷിം ജീവയ മാം ച താത അവേക്ഷേഥാ ധര്മവതീമവേക്ഷാം ഗുരോഃ സകാശാത്പ്രാപ്യ വിദ്യാം സവിദ്യഃ
മകനായി ജനിച്ച് എന്റെ വയറു കീറി പുറത്തുവരിക. എന്നെയും ജീവിപ്പിക്കൂ, മകനേ. ധര്മ്മത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയില് പെരുമാറണം. ഗുരുവില് നിന്ന് ജ്ഞാനം നേടി, ജ്ഞാനവാനാകണം.
ഗുരോഃ സകാശാത്സമവാപ്യ വിദ്യാം ഭിത്ത്വാ കുക്ഷിം നിര്വിചക്രാമ വിപ്രഃ പ്രാലേയാദ്രേഃ ശുക്ലമുദ്ഭിദ്യ ശൃങ്ഗം രാത്ര്യാഗമേ പൌര്ണമാസ്യാമിവേന്ദുഃ
ഗുരുവില് നിന്ന് പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം, ബ്രാഹ്മണന് വയറ് കീറി പുറത്തുവന്നു. പൗർണമി രാത്രിയിൽ ഹിമപർവതത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ.
ദൃഷ്ട്വാ ച തം പതിതം വേദരാശിമ് ഉത്ഥാപയാമാസ തതഃ കചോ ഽപി വിദ്യാം സിദ്ധാം താമവാപ്യാഭിവാദ്യ തതഃ കചസ്തം ഗുരുമിത്യുവാച
അവനെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, വേദങ്ങളുടെ സമാഹാരം എഴുന്നേറ്റു. പിന്നെ കചന് ആ പൂർണ്ണമായ ജ്ഞാനം നേടി, ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ചു, അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിധിം നിധീനാം വരദം വരാണാം യേ നാദ്രിയന്തേ ഗുരുമര്ചനീയമ് പ്രാലേയാദ്രിപ്രോജ്ജ്വലദ്ഭാലസംസ്ഥം പാപാംല്ലോകാംസ്തേ വ്രജന്ത്യപ്രതിഷ്ഠാഃ
ആരെങ്കിലും ഗുരുവിനെ ആദരിക്കാതിരിക്കുകയും, ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യനായി, എല്ലാ നിധികളിലും ഉത്തമനായി, എല്ലാ വരങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠനായി, ഹിമാലയത്തിന്റെ കനൽപോലെയുള്ള കിരീടം പോലെ ഭാസുരനായവനെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർ, അസ്ഥിരരായി പാപലോകങ്ങളിൽ പതിക്കുന്നു.
സുരാപാനാദ് വഞ്ചനാത് പ്രാപയിത്വാ സംജ്ഞാനാശം ചേതസശ്ചാപി ഘോരമ് ദൃഷ്ട്വാ കചം ചാപി തഥാഭിരൂപം പീതം തഥാ സുരയാ മോഹിതേന
മദ്യം കുടിപ്പിക്കാൻ വഞ്ചന ചെയ്യുകയും, മനസ്സും ബുദ്ധിയും നഷ്ടപ്പെടുന്ന വിധം, ആ ഗ്ലാസ്സിന്റെ ആകർഷകത്വം കണ്ട്, മദ്യത്തിന്റെ മായയിൽ ആകൃഷ്ടനായി കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സമന്യുരുത്ഥായ മഹാനുഭാവസ് തദോശനാ വിപ്രഹിതം ചികീര്ഷുഃ കാവ്യഃ സ്വയം വാക്യമിദം ജഗാദ സുരാപാനം പ്രത്യസൌ ജാതശങ്കഃ
അപ്പോൾ മഹത്തായ ശക്തിയുള്ള കാവ്യൻ കോപത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്, ഉശനസിന് സംഭവിച്ച അന്യായം പരിഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, മദ്യം കുടിച്ച സംഭവത്തിൽ സംശയം തോന്നി, സ്വയം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യോ ബ്രാഹ്മണോ ഽദ്യപ്രഭൃതീഹ കശ്ചിന് മോഹാത്സുരാം പാസ്യതി മന്ദബുദ്ധിഃ അപേതധര്മാ ബ്രഹ്മഹാ ചൈവ സ സ്യാദസ്മിംല്ലോകേ ഗര്ഹിതഃ സ്യാത്പരേ ച
ഇന്നുമുതൽ ആരെങ്കിലും ബ്രാഹ്മണൻ, മോഷത്തിൽ പെട്ട്, ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റി, മദ്യം കുടിച്ചാൽ, അവൻ ബ്രാഹ്മണഹന്താവായി ഈ ലോകത്തും മറ്റുള്ള ലോകത്തും നിന്ദിക്കപ്പെടും.
മയാ ചേമാം വിപ്രധര്മോക്തസീമാം മര്യാദാം വൈ സ്ഥാപിതാം സര്വലോകേ സന്തോ വിപ്രാഃ ശുശ്രുവാംസോ ഗുരൂണാം ദേവാ ദൈത്യാശ്ചോപശൃണ്വന്തു സര്വേ
എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണരുടെ ആചാരപരിധി ഞാൻ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഗുരുക്കന്മാരെ ആദരിക്കുന്ന സദാചാരമുള്ള ബ്രാഹ്മണരും, ദേവന്മാരും, ദാനവന്മാരും എല്ലാം ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കട്ടെ.
ഇതീദമുക്ത്വാ സ മഹാപ്രഭാവസ് തപോനിധീനാം നിധിര് അപ്രമേയഃ താന്ദാനവാംശ്ചൈവ നിഗൂഢബുദ്ധീന് ഇദം സമാഹൂയ വചോ ഽഭ്യുവാച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അതിയായ തേജസ്സുള്ള, തപസ്സിന്റെ നിധിയായവൻ, രഹസ്യചിന്തകളുള്ള ദാനവന്മാരെ കൂട്ടിച്ച്, അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആചക്ഷേ വോ ദാനവാ ബാലിശാഃ സ്ഥ ശിഷ്യഃ കചോ വത്സ്യതി മത്സമീപേ സംജീവനീം പ്രാപ്യ വിദ്യാം മയായം തുല്യപ്രഭാവോ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മഭൂതഃ
ദാനവന്മാരേ, നിങ്ങൾ ബാലിഷരാണു്; ശിഷ്യനായ കചൻ എന്റെ അടുത്ത് തന്നെ താമസിക്കും. എന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് സംജീവനി വിദ്യ നേടുമ്പോൾ, ഈ ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് സമമായ ശക്തിയോടെ മാറും.
ഗുരോരുഷ്യ സകാശേ ച ദശ വര്ഷശതാനി സഃ അനുജ്ഞാതഃ കചോ ഗന്തുമ് ഇയേഷ ത്രിദശാലയമ്
ഗുരുവിന്റെ അടുത്ത് നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞ്, അനുമതി വാങ്ങി, കചൻ ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
സമാപിതവ്രതം തം തു വിസൃഷ്ടം ഗുരുണാ തദാ പ്രസ്ഥിതം ത്രിദശാവാസം ദേവയാനീദമബ്രവീത്
വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, ഗുരു വിടുതൽ നൽകിയപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ട കച്ചനോട്, ദേവയാനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഋഷേര് അങ്ഗിരസഃ പൌത്ര വൃത്തേനാഭിജനേന ച ഭ്രാജസേ വിദ്യയാ ചൈവ തപസാ ച ദമേന ച
അംഗിരസിന്റെ മകനേ, നീ നല്ല പെരുമാറ്റത്തിലും, ഉത്ഭവത്തിലും, വിദ്യയിലും, തപസ്സിലും, ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും പ്രകാശിക്കുന്നു.