ശീലദാക്ഷിണ്യമാധുര്യൈര് ആചാരേണ ദമേന ച ദേവയാന്യാം തു തുഷ്ടായാം വിദ്യാം താം പ്രാപ്സ്യസി ധ്രുവമ്
"നല്ല സ്വഭാവം, ദാനശീലം, മാധുര്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നിവ കൊണ്ടു ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ നീ ആ വിദ്യ ഉറപ്പായും നേടും."
തദാ ഹി പ്രേഷിതോ ദേവൈഃ സമീപേ വൃഷപര്വണഃ തഥേത്യുക്ത്വാ തു സ പ്രായാദ് ബൃഹസ്പതിസുതഃ കചഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അയച്ചതനുസരിച്ച് ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ കചൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് വൃഷപർവന്റെ അടുത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ ഗത്വാ ത്വരിതോ രാജന് ദേവൈഃ സമ്പൂജിതഃ കചഃ അസുരേന്ദ്രപുരേ ശുക്രം പ്രണമ്യേദമുവാച ഹ
അവൻ ദേവന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട് വേഗത്തിൽ പോയി, അസുരാധിപന്റെ നഗരത്തിൽ ശുക്രനെ വണങ്ങി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഋഷേര് അങ്ഗിരസഃ പൌത്രം പുത്രം സാക്ഷാദ്ബൃഹസ്പതേഃ നാമ്നാ കചേതി വിഖ്യാതം ശിഷ്യം ഗൃഹ്ണാതു മാം ഭവാന്
"മഹർഷിയായ അംഗിരസിന്റെ മകനും നേരിട്ട് ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനുമാണ് ഞാൻ; എന്റെ പേര് കചൻ. ദയവായി എന്നെ ശിഷ്യനായി സ്വീകരിക്കണമേ."
ബ്രഹ്മചര്യം ചരിഷ്യാമി ത്വയ്യഹം പരമം ഗുരോ അനുമന്യസ്വ മാം ബ്രഹ്മന് സഹസ്രപരിവത്സരാന്
പരമഗുരുവേ, ഞാന് നിങ്ങളുടെ അടുക്കല് ആയിരം വര്ഷത്തേക്ക് ഉത്തമ ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി എനിക്ക് അനുമതി നല്കണമേ, ബ്രഹ്മനേ.
കച സുസ്വാഗതം തേ ഽസ്തു പ്രതിഗൃഹ്ണാമി തേ വചഃ അര്ചയിഷ്യേ ഽഹമര്ച്യം ത്വാമ് അര്ചിതോ ഽസ്തു ബൃഹസ്പതിഃ
കച, നിന്നെ ഹൃദയപൂര്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ വാക്കുകള് ഞാന് അംഗീകരിക്കുന്നു. ഞാന് നിന്നെ ആദരിക്കും; ബ്രഹസ്പതിയും ആദരിക്കപ്പെടട്ടെ.
കചസ്തു തം തഥേത്യുക്ത്വാ പ്രതിജഗ്രാഹ തദ്വ്രതമ് ആദിഷ്ടം കവിപുത്രേണ ശുക്രേണോശനസാ സ്വയമ്
കച അതിന് സമ്മതം നല്കി, കവി പുത്രനായ ശുക്രന് തന്നെയാണ് ആ വ്രതം നിര്ദേശിച്ചത്.
വ്രതം ച വ്രതകാലം ച യഥോക്തം പ്രത്യഗൃഹ്ണത ആരാധയന്നുപാധ്യായം ദേവയാനീം ച ഭാരത
വ്രതവും അതിന്റെ കാലവും പറഞ്ഞതുപോലെ കച സ്വീകരിച്ചു; ഗുരുവിനെയും ദേവയാനിയെയും സേവിച്ചു.
നിത്യമാരാധയിഷ്യംസ്താം യുവാ യൌവനഗോചരാമ് ഗായന്നൃത്യന്വാദയംശ്ച ദേവയാനീമതോഷയത്
യുവതിയായ ദേവയാനിയെ കച എപ്പോഴും സേവിച്ചു; പാടിയും നൃത്തം ചെയ്ത് സംഗീതം വായിച്ചും അവളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
സംശീലയന്ദേവയാനീം കന്യാം സമ്പ്രാപ്തയൌവനാമ് പുഷ്പൈഃ ഫലൈഃ പ്രേഷണൈശ്ച തോഷയാമാസ ഭാര്ഗവീമ്
യുവതിയായ ദേവയാനിയെ കച പൂക്കളും പഴങ്ങളും errands ഉം കൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ദേവയാന്യപി തം വിപ്രം നിയമവ്രതചാരിണമ് അനുഗായന്തീ ലലനാ രഹഃ പര്യചരത്തദാ
വ്രതം പാലിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനായ കചയെ ദേവയാനിയും സന്തോഷത്തോടെ ഒത്തുപാടി, ഒറ്റയ്ക്ക് സേവിച്ചു.
പഞ്ച വര്ഷശതാന്യേവം കചസ്യ ചരതോ ഭൃശമ് തത്തത്തീവ്രം വ്രതം ബുദ്ധ്വാ ദാനവാസ്തം തതഃ കചമ്
അങ്ങനെ കച അഞ്ചു നൂറ് വര്ഷത്തോളം കര്ശന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചപ്പോള് ദാനവന്മാര് അതറിയുകയും അവനെ ലക്ഷ്യംവെക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗാ രക്ഷന്തം വനേ ദൃഷ്ട്വാ രഹസ്യേനമമര്ഷിതാഃ ജഘ്നുര് ബൃഹസ്പതേര് ദ്വേഷാന് നിജരക്ഷാര്ഥമ് ഏവ ച
കാട്ടില് പശുക്കളെ കാത്തുനില്ക്കുന്ന കചയെ ദാനവന്മാര് രഹസ്യമായി, ബ്രഹസ്പതിയോടുള്ള വൈരാഗ്യത്താലും തങ്ങളുടേതായ സംരക്ഷണത്തിനുമായി കൊന്നു.
ഹത്വാ സാലാവൃകേഭ്യശ്ച പ്രായച്ഛംസ്തിലശഃ കൃതമ് തതോ ഗാവോ നിവൃത്താസ്താ അഗോപാഃ സ്വനിവേശനമ്
അവനെ കൊന്നശേഷം, അവന്റെ ശരീരം ചുരണ്ടി സാലകളും കുറുക്കന്മാരും തിന്നാന് കൊടുത്തു; പിന്നെ പശുക്കളില്ലാതെ കാവല്ക്കാരന്മാര് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
താ ദൃഷ്ട്വാ രഹിതാ ഗാസ്തു കചേനാഭ്യാഗതാ വനാത് ഉവാച വചനം കാലേ ദേവയാന്യഥ ഭാര്ഗവമ്
കാട്ടില് നിന്ന് കചയില്ലാതെ പശുക്കള് മടങ്ങിയതുകണ്ട്, ദേവയാനി സമയോചിതമായി ഭാര്ഗവനോട് പറഞ്ഞു.
ഹുതം ചൈവാഗ്നിഹോത്രം തേ സൂര്യശ്ചാസ്തം ഗതഃ പ്രഭോ അഗോപാശ്ചാഗതാ ഗാവഃ കചസ്താത ന ദൃശ്യതേ
നിന്റെ ഹോമം പൂര്ത്തിയായി, സൂര്യന് അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രഭോ; കാവല്ക്കാരന്മാര് പശുക്കളുമായി മടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ കചയെ കാണാനില്ല, അച്ഛാ.
വ്യക്തം ഹതോ ധൃതോ വാപി കചസ്താത ഭവിഷ്യതി തം വിനാ നൈവ ജീവാമി വചഃ സത്യം ബ്രവീമ്യഹമ്
അച്ഛാ, കചയെ തീര്ച്ചയായും കൊല്ലപ്പെട്ടോ പിടിക്കപ്പെട്ടോ ആയിരിക്കാം. അവനെ ഇല്ലാതെ ഞാന് ജീവിക്കില്ല; ഞാന് സത്യം പറയുന്നു.
അഥേഹ്യേഹീതി ശബ്ദേന മൃതം സംജീവയാമ്യഹമ് തതഃ സംജീവനീം വിദ്യാം പ്രയുക്ത്വാ കചമാഹ്വയത്
പിന്നീട്, 'വാ വാ' എന്ന ശബ്ദത്തോടെ, ഞാന് മരിച്ചവനെ ജീവിപ്പിക്കും എന്നു പറഞ്ഞു, ശുക്രന് സംജീവനിവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് കചയെ വിളിച്ചു.
ആഹൂതഃ പ്രാദുരഭവത് കചഃ ശുക്രം നനാമ സ ഹതോ ഽഹമിതി ചാചഖ്യൌ രാക്ഷസൈര് ധിഷണാത്മജഃ
വിളിച്ചപ്പോള് കച പ്രത്യക്ഷമായി, ശുക്രന് മുന്നില് വന്ദനം ചെയ്തു, 'ഞാന് രാക്ഷസന്മാര്കൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ പുനര്ദേവയാന്യുക്തഃ പുഷ്പാഹാരേ യദൃച്ഛയാ വനം യയൌ കചോ വിപ്രഃ പഠന്ബ്രഹ്മ ച ശാശ്വതമ്
പൂക്കള് കൊണ്ടുവരാന് ദേവയാനി വീണ്ടും ആവശ്യപ്പെട്ടതോടെ, ബ്രാഹ്മണനായ കച വനം ചെന്നു, ശാശ്വതമായ വേദം ജപിച്ചു.
വനേ പുഷ്പാണി ചിന്വന്തം ദദൃശുര് ദാനവാശ്ച തമ് തതോ ഽദ്വിതീയം തം ഹത്വാ ദഗ്ധം കൃത്വാ ച ചൂര്ണവത് പ്രായച്ഛന് ബ്രാഹ്മണായൈവ സുരായാമസുരാസ്തദാ
വനത്തില് പൂക്കള് തിരയുന്ന കചയെ ദാനവന്മാര് കണ്ടു; പിന്നെ വീണ്ടും അവനെ കൊന്നു, ചാരമാക്കി പൊടിയായി ദേവന്മാരുടെ ബ്രാഹ്മണന് കുടിക്കുന്ന പാനത്തില് കലര്ത്തി.
ദേവയാന്യഥ ഭൂയോ ഽപി പിതരം വാക്യമബ്രവീത് പുഷ്പാഹാരപ്രേഷണകൃത് കചസ്താത ന ദൃശ്യതേ
പൂക്കള് കൊണ്ടുവരാന് അയച്ച കചയെ കാണാനില്ലെന്ന് ദേവയാനി വീണ്ടും അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
വ്യക്തം ഹതോ മൃതോ വാപി കചസ്താത ഭവിഷ്യതി തം വിനാ നൈവ ജീവാമി വചഃ സത്യം ബ്രവീമി തേ
അച്ഛന്, കചന് കൊല്ലപ്പെടുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്താല് അതു സംഭവിച്ചുതീരും. അവനെ ഇല്ലാതെ ഞാന് ജീവിക്കാനാവില്ല. ഞാന് പറയുന്നത് സത്യമാണ്.
ബൃഹസ്പതേഃ സുതഃ പുത്രി കചഃ പ്രേതഗതിം ഗതഃ വിദ്യയാ ജീവിതോ ഽപ്യേവം ഹന്യതേ കരവാണി കിമ്
മകളേ, കചന് ബൃഹസ്പതിയുടെ മകനാണ്. അവന് മരിച്ചവരുടെ ലോകത്തേക്കാണ് പോയത്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ജീവിച്ചാലും, അവന് കൊല്ലപ്പെട്ടവനാണ്. ഇതില് ഞാന് എന്ത് ചെയ്യാന് കഴിയും?
മൈനം ശുചോ മാ രുദ ദേവയാനി ന ത്വാദൃശീ മര്ത്യമനു പ്രശോചേത് യസ്യാസ്തവ ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാശ്ച സേന്ദ്രാശ്ച ദേവാ വസവോ ഽശ്വിനൌ ച
നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട, ദേവയാനി, കരയേണ്ട. നിനക്കുപോലുള്ളവള് ഒരു മനുഷ്യന്റെ മരണത്തില് ദുഃഖിക്കേണ്ടതല്ല. ബ്രഹ്മാവും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും വസുക്കളും അശ്വിനികളും നിനക്കുവേണ്ടി ഉണ്ട്.
സുരദ്വിഷശ്ചൈവ ജഗച്ച സര്വമ് ഉപസ്ഥിതം മത്തപസഃ പ്രഭാവാത് അശക്യോ ഽയം ജീവയിതും ദ്വിജാതിഃ സംജീവിതോ യോ വധ്യതേ ചൈവ ഭൂയഃ
ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളും ഈ ലോകം മുഴുവന് എന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാല് നിലനില്ക്കുന്നു. ജീവന് തിരിച്ചു കിട്ടിയവനെ വീണ്ടും കൊല്ലപ്പെട്ടാല് അവനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കാന് കഴിയില്ല.
യസ്യാങ്ഗിരാ വൃദ്ധതമഃ പിതാമഹോ ബൃഹസ്പതിശ്ചാപി പിതാ തപോനിധിഃ ഋഷേഃ സുപുത്രം തമഥാപി പൌത്രം കഥം ന ശോചേ യമഹം ന രുദ്യാമ്
അവന്റെ വലിയപ്പന് അങ്കിരാസാണ്, ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്നവന്. അവന്റെ അച്ഛന് ബൃഹസ്പതിയാണ്, തപസ്സിന്റെ നിധി. അങ്ങനെ ഒരു മഹർഷിയുടെ നല്ല മകനെയും കൊച്ചുമകനെയും കുറിച്ച് ഞാന് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
സ ബ്രഹ്മചാരീ ച തപോധനശ്ച സദോത്ഥിതഃ കര്മസു ചൈവ ദക്ഷഃ കചസ്യ മാര്ഗം പ്രതിപത്സ്യേ ന ഭോക്ഷ്യേ പ്രിയോ ഹി മേ താത കചോ ഽഭിരൂപഃ
അവന് ബ്രഹ്മചാരിയും തപസ്സിൽ സമ്പന്നനും എല്ലായ്പോഴും ഉത്സാഹവാനുമാണ്. കര്മ്മങ്ങളില് നിപുണനാണ്. ഇനി ഞാന് കചന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടയുക. ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല. എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട, സുന്ദരനായ കചന് ഇല്ലാതായി.
സ ത്വ് ഏവമുക്തോ ദേവയാന്യാ മഹര്ഷിഃ സംരമ്ഭേണ വ്യാജഹാരാഥ കാവ്യഃ അസംശയം മാമസുരാ ദ്വിഷന്തി യേ മേ ശിഷ്യാനാഗതാന്സൂദയന്തി
ഇങ്ങനെ ദേവയാനി പറഞ്ഞതുകേട്ട് മഹർഷി കാവ്യന് കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'നിശ്ചയമായും അസുരന്മാര് എന്നെ വെറുക്കുന്നു. എന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ അവര് കൊല്ലുന്നു.'
അബ്രാഹ്മണം കര്തുമിച്ഛന്തി രൌദ്രാ ഏഭിര് വ്യര്ഥം പ്രസ്തുതോ ദാനവൈര്ഹി തത്കര്മണാപ്യസ്യ ഭവേദിഹാന്തഃ കം ബ്രഹ്മഹത്യാ ന ദഹേദപീന്ദ്രമ്
ഈ ക്രൂരനായ ദാനവന്മാര് എന്നെ ബ്രാഹ്മണനല്ലാത്തവനാക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നു. അവരുടെ ഈ പ്രവൃത്തി വെറുതെ പോവുകയാണ്. ഇങ്ങനെ ചെയ്താലും ഇവിടെ അവസാനം സംഭവിക്കും. ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ആരെയും, ഇന്ദ്രനെയെങ്കിലും, ദഹിക്കാതെ വിടുമോ?