ജിഗീഷയാ തതോ ദേവാ വവ്രുരാങ്ഗിരസം മുനിമ് പൌരോഹിത്യേ ച യജ്ഞാര്ഥേ കാവ്യം തൂശനസം പരേ
വിജയം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദേവന്മാർ അംഗിരസിന്റെ വംശത്തിൽ പെട്ട മഹർഷിയെ യാഗത്തിനുള്ള പുരോഹിതനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. മറുവശത്ത് മറ്റു ചിലർ കാവ്യനായ ഉശനസിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ബ്രാഹ്മണൌ താവ് ഉഭൌ നിത്യമ് അന്യോന്യം സ്പര്ധിനൌ ഭൃശമ് തത്ര ദേവാ നിജഘ്നുര്യാന് ദാനവാന് യുധി സംഗതാന്
ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാരും എല്ലായ്പ്പോഴും തമ്മിൽ കടുത്ത മത്സരം നടത്തി. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഒന്നിച്ചു നിന്ന ദാനവന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
താന്പുനര് ജീവയാമാസ കാവ്യോ വിദ്യാബലാശ്രയാത് തതസ്തേ പുനരുത്ഥായ യോധയാംചക്രിരേ സുരാന്
പക്ഷേ, കാവ്യൻ തന്റെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് അവരെ വീണ്ടും ജീവനോടെ ഉയർത്തി. പിന്നെ അവർ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് ദേവന്മാരെതിരേ യുദ്ധം ചെയ്തു.
അസുരാസ്തു നിജഘ്നുര്യാന് സുരാന്സമരമൂര്ധനി ന താന്സംജീവയാമാസ ബൃഹസ്പതിരുദാരധീഃ
പിന്നീട് അസുരന്മാർ യുദ്ധത്തിന്റെ നടുവിൽ ദേവന്മാരെ കൊല്ലുമ്പോൾ, ഉന്നതബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി അവരെ ജീവിപ്പിച്ചില്ല.
ന ഹി വേദ സ താം വിദ്യാം യാം കാവ്യോ വേദ വീര്യവാന് സംജീവനീം തതോ ദേവാ വിഷാദമഗമന്പരമ്
കാവ്യൻ അറിയുന്ന ജീവിപ്പിക്കുന്ന വിദ്യ ബൃഹസ്പതി അറിയില്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ അതീവ വിഷാദത്തിലായി.
അഥ ദേവാ ഭയോദ്വിഗ്നാഃ കാവ്യാദുശനസസ്തദാ ഊചുഃ കചമുപാഗമ്യ ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം ബൃഹസ്പതേഃ
അപ്പോൾ കാവ്യനായ ഉശനസിനെ ഭയന്ന് വിഷമിച്ച ദേവന്മാർ ബൃഹസ്പതിയുടെ മൂത്ത പുത്രനായ കചനെ സമീപിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഭജമാനാന്ഭജസ്വാസ്മാന് കുരു സാഹായ്യമുത്തമമ് യാസൌ വിദ്യാ നിവസതി ബ്രാഹ്മണേ ഽമിതതേജസി
"നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് സഹായം ചെയ്യണം. അതുല്യമായ പ്രകാശമുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണനിൽ ആ മഹത്തായ വിദ്യ നിലകൊള്ളുന്നു."
ശുക്രേ താമാഹര ക്ഷിപ്രം ഭാഗഭാങ്നോ ഭവിഷ്യസി വൃഷപര്വണഃ സമീപേ ഽസൌ ശക്യോ ദ്രഷ്ടും ത്വയാ ദ്വിജഃ
"നീ അതിവേഗം ശുക്രനിൽ നിന്ന് ആ വിദ്യ നേടണം. അപ്പോൾ യാഗഫലത്തിൽ നിന്നു നിനക്കും ഭാഗമുണ്ടാകും. വൃഷപർവന്റെ അടുത്താണ് ആ ബ്രാഹ്മണൻ താമസിക്കുന്നത്; നീ അവനെ കാണാൻ കഴിയും."
രക്ഷതേ ദാനവാംസ്തത്ര ന സ രക്ഷത്യദാനവാന് തമ് ആരാധയിതും ശക്തോ നാന്യഃ കശ്ചിദൃതേ ത്വയാ
"അവിടെ അവൻ ദാനവന്മാരെ രക്ഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ ദാനവരല്ലാത്തവരെ രക്ഷിക്കുന്നില്ല. നിന്നെക്കാൾ വേറെ ആരും അവനെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല."
ദേവയാനീ ച ദയിതാ സുതാ തസ്യ മഹാത്മനഃ താമ് ആരാധയിതും ശക്തോ നാന്യഃ കശ്ചന വിദ്യതേ
"ആ മഹാത്മാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രിയായ ദേവയാനി അവിടെ ഉണ്ട്. അവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ നിന്നെക്കാൾ വേറെ ആരും കഴിയില്ല."
ശീലദാക്ഷിണ്യമാധുര്യൈര് ആചാരേണ ദമേന ച ദേവയാന്യാം തു തുഷ്ടായാം വിദ്യാം താം പ്രാപ്സ്യസി ധ്രുവമ്
"നല്ല സ്വഭാവം, ദാനശീലം, മാധുര്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നിവ കൊണ്ടു ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചാൽ നീ ആ വിദ്യ ഉറപ്പായും നേടും."
തദാ ഹി പ്രേഷിതോ ദേവൈഃ സമീപേ വൃഷപര്വണഃ തഥേത്യുക്ത്വാ തു സ പ്രായാദ് ബൃഹസ്പതിസുതഃ കചഃ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അയച്ചതനുസരിച്ച് ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനായ കചൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് വൃഷപർവന്റെ അടുത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ ഗത്വാ ത്വരിതോ രാജന് ദേവൈഃ സമ്പൂജിതഃ കചഃ അസുരേന്ദ്രപുരേ ശുക്രം പ്രണമ്യേദമുവാച ഹ
അവൻ ദേവന്മാരാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട് വേഗത്തിൽ പോയി, അസുരാധിപന്റെ നഗരത്തിൽ ശുക്രനെ വണങ്ങി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഋഷേര് അങ്ഗിരസഃ പൌത്രം പുത്രം സാക്ഷാദ്ബൃഹസ്പതേഃ നാമ്നാ കചേതി വിഖ്യാതം ശിഷ്യം ഗൃഹ്ണാതു മാം ഭവാന്
"മഹർഷിയായ അംഗിരസിന്റെ മകനും നേരിട്ട് ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രനുമാണ് ഞാൻ; എന്റെ പേര് കചൻ. ദയവായി എന്നെ ശിഷ്യനായി സ്വീകരിക്കണമേ."
ബ്രഹ്മചര്യം ചരിഷ്യാമി ത്വയ്യഹം പരമം ഗുരോ അനുമന്യസ്വ മാം ബ്രഹ്മന് സഹസ്രപരിവത്സരാന്
പരമഗുരുവേ, ഞാന് നിങ്ങളുടെ അടുക്കല് ആയിരം വര്ഷത്തേക്ക് ഉത്തമ ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി എനിക്ക് അനുമതി നല്കണമേ, ബ്രഹ്മനേ.
കച സുസ്വാഗതം തേ ഽസ്തു പ്രതിഗൃഹ്ണാമി തേ വചഃ അര്ചയിഷ്യേ ഽഹമര്ച്യം ത്വാമ് അര്ചിതോ ഽസ്തു ബൃഹസ്പതിഃ
കച, നിന്നെ ഹൃദയപൂര്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ വാക്കുകള് ഞാന് അംഗീകരിക്കുന്നു. ഞാന് നിന്നെ ആദരിക്കും; ബ്രഹസ്പതിയും ആദരിക്കപ്പെടട്ടെ.
കചസ്തു തം തഥേത്യുക്ത്വാ പ്രതിജഗ്രാഹ തദ്വ്രതമ് ആദിഷ്ടം കവിപുത്രേണ ശുക്രേണോശനസാ സ്വയമ്
കച അതിന് സമ്മതം നല്കി, കവി പുത്രനായ ശുക്രന് തന്നെയാണ് ആ വ്രതം നിര്ദേശിച്ചത്.
വ്രതം ച വ്രതകാലം ച യഥോക്തം പ്രത്യഗൃഹ്ണത ആരാധയന്നുപാധ്യായം ദേവയാനീം ച ഭാരത
വ്രതവും അതിന്റെ കാലവും പറഞ്ഞതുപോലെ കച സ്വീകരിച്ചു; ഗുരുവിനെയും ദേവയാനിയെയും സേവിച്ചു.
നിത്യമാരാധയിഷ്യംസ്താം യുവാ യൌവനഗോചരാമ് ഗായന്നൃത്യന്വാദയംശ്ച ദേവയാനീമതോഷയത്
യുവതിയായ ദേവയാനിയെ കച എപ്പോഴും സേവിച്ചു; പാടിയും നൃത്തം ചെയ്ത് സംഗീതം വായിച്ചും അവളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
സംശീലയന്ദേവയാനീം കന്യാം സമ്പ്രാപ്തയൌവനാമ് പുഷ്പൈഃ ഫലൈഃ പ്രേഷണൈശ്ച തോഷയാമാസ ഭാര്ഗവീമ്
യുവതിയായ ദേവയാനിയെ കച പൂക്കളും പഴങ്ങളും errands ഉം കൊണ്ട് സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ദേവയാന്യപി തം വിപ്രം നിയമവ്രതചാരിണമ് അനുഗായന്തീ ലലനാ രഹഃ പര്യചരത്തദാ
വ്രതം പാലിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനായ കചയെ ദേവയാനിയും സന്തോഷത്തോടെ ഒത്തുപാടി, ഒറ്റയ്ക്ക് സേവിച്ചു.
പഞ്ച വര്ഷശതാന്യേവം കചസ്യ ചരതോ ഭൃശമ് തത്തത്തീവ്രം വ്രതം ബുദ്ധ്വാ ദാനവാസ്തം തതഃ കചമ്
അങ്ങനെ കച അഞ്ചു നൂറ് വര്ഷത്തോളം കര്ശന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചപ്പോള് ദാനവന്മാര് അതറിയുകയും അവനെ ലക്ഷ്യംവെക്കുകയും ചെയ്തു.
ഗാ രക്ഷന്തം വനേ ദൃഷ്ട്വാ രഹസ്യേനമമര്ഷിതാഃ ജഘ്നുര് ബൃഹസ്പതേര് ദ്വേഷാന് നിജരക്ഷാര്ഥമ് ഏവ ച
കാട്ടില് പശുക്കളെ കാത്തുനില്ക്കുന്ന കചയെ ദാനവന്മാര് രഹസ്യമായി, ബ്രഹസ്പതിയോടുള്ള വൈരാഗ്യത്താലും തങ്ങളുടേതായ സംരക്ഷണത്തിനുമായി കൊന്നു.
ഹത്വാ സാലാവൃകേഭ്യശ്ച പ്രായച്ഛംസ്തിലശഃ കൃതമ് തതോ ഗാവോ നിവൃത്താസ്താ അഗോപാഃ സ്വനിവേശനമ്
അവനെ കൊന്നശേഷം, അവന്റെ ശരീരം ചുരണ്ടി സാലകളും കുറുക്കന്മാരും തിന്നാന് കൊടുത്തു; പിന്നെ പശുക്കളില്ലാതെ കാവല്ക്കാരന്മാര് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
താ ദൃഷ്ട്വാ രഹിതാ ഗാസ്തു കചേനാഭ്യാഗതാ വനാത് ഉവാച വചനം കാലേ ദേവയാന്യഥ ഭാര്ഗവമ്
കാട്ടില് നിന്ന് കചയില്ലാതെ പശുക്കള് മടങ്ങിയതുകണ്ട്, ദേവയാനി സമയോചിതമായി ഭാര്ഗവനോട് പറഞ്ഞു.
ഹുതം ചൈവാഗ്നിഹോത്രം തേ സൂര്യശ്ചാസ്തം ഗതഃ പ്രഭോ അഗോപാശ്ചാഗതാ ഗാവഃ കചസ്താത ന ദൃശ്യതേ
നിന്റെ ഹോമം പൂര്ത്തിയായി, സൂര്യന് അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രഭോ; കാവല്ക്കാരന്മാര് പശുക്കളുമായി മടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ കചയെ കാണാനില്ല, അച്ഛാ.
വ്യക്തം ഹതോ ധൃതോ വാപി കചസ്താത ഭവിഷ്യതി തം വിനാ നൈവ ജീവാമി വചഃ സത്യം ബ്രവീമ്യഹമ്
അച്ഛാ, കചയെ തീര്ച്ചയായും കൊല്ലപ്പെട്ടോ പിടിക്കപ്പെട്ടോ ആയിരിക്കാം. അവനെ ഇല്ലാതെ ഞാന് ജീവിക്കില്ല; ഞാന് സത്യം പറയുന്നു.
അഥേഹ്യേഹീതി ശബ്ദേന മൃതം സംജീവയാമ്യഹമ് തതഃ സംജീവനീം വിദ്യാം പ്രയുക്ത്വാ കചമാഹ്വയത്
പിന്നീട്, 'വാ വാ' എന്ന ശബ്ദത്തോടെ, ഞാന് മരിച്ചവനെ ജീവിപ്പിക്കും എന്നു പറഞ്ഞു, ശുക്രന് സംജീവനിവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് കചയെ വിളിച്ചു.
ആഹൂതഃ പ്രാദുരഭവത് കചഃ ശുക്രം നനാമ സ ഹതോ ഽഹമിതി ചാചഖ്യൌ രാക്ഷസൈര് ധിഷണാത്മജഃ
വിളിച്ചപ്പോള് കച പ്രത്യക്ഷമായി, ശുക്രന് മുന്നില് വന്ദനം ചെയ്തു, 'ഞാന് രാക്ഷസന്മാര്കൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടു' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ പുനര്ദേവയാന്യുക്തഃ പുഷ്പാഹാരേ യദൃച്ഛയാ വനം യയൌ കചോ വിപ്രഃ പഠന്ബ്രഹ്മ ച ശാശ്വതമ്
പൂക്കള് കൊണ്ടുവരാന് ദേവയാനി വീണ്ടും ആവശ്യപ്പെട്ടതോടെ, ബ്രാഹ്മണനായ കച വനം ചെന്നു, ശാശ്വതമായ വേദം ജപിച്ചു.