അശ്വമേധശതം സാഗ്രമ് അകരോദ്യഃ സ്വതേജസാ പുരൂരവാ ഇതി ഖ്യാതഃ സര്വലോകനമസ്കൃതഃ
അവൻ സ്വന്തം തേജസ്സാൽ നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അവൻ പുരൂരവസെന്നു പ്രശസ്തനായി, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ആദരമേറ്റു.
ഹിമവച്ഛിഖരേ രമ്യേ സമാരാധ്യ ജനാര്ദനമ് ലോകൈശ്വര്യമഗാദ്രാജാ സപ്തദ്വീപപതിസ്തദാ
ഹിമവാന്റെ മനോഹരമായ ശിഖരത്തിൽ ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിച്ച്, രാജാവ് ലോകങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യം നേടി, ഏഴു ദ്വീപുകളുടെ അധിപനായി.
കേശിപ്രഭൃതയോ ദൈത്യാഃ കോടിശോ യേന ദാരിതാഃ ഉര്വശീ യസ്യ പത്നീത്വമ് അഗമദ്രൂപമോഹിതാ
അവനാൽ കേശി മുതലായ ദൈത്യന്മാർ കോടികൾകൊണ്ട് സംഹരിക്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ രൂപത്തിൽ ആകർഷിതയായ ഉർവശി ഭാര്യയായി.
സപ്തദ്വീപാ വസുമതീ സശൈലവനകാനനാ ധര്മേണ പാലിതാ തേന സര്വലോകഹിതൈഷിണാ
എഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി, മലകളും കാടുകളും കാനനങ്ങളുമൊക്കെയും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ ധർമ്മത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു.
ചാമരഗ്രാഹിണീ കീര്തിഃ സദാ ചൈവാങ്ഗവാഹികാ വിഷ്ണോഃ പ്രസാദാദ്ദേവേന്ദ്രോ ദദാവ് അര്ധാസനം തദാ
കീർത്തി ചാമരം പിടിച്ച് എപ്പോഴും അവന്റെ കൂടെ നിന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവനു അരികസനവും നൽകി.
ധര്മാര്ഥകാമാന്ധര്മേണ സമമ് ഏവാഭ്യപാലയത് ധര്മാര്ഥകാമാഃ സംദ്രഷ്ടുമ് ആജഗ്മുഃ കൌതുകാത്പുരാ
അവൻ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയെ സമമായി ആചരിച്ചു. ഒരിക്കൽ ധർമ്മൻ, അർത്ഥൻ, കാമൻ എന്നിവർ അത്ഭുതത്തോടെ അവനെ കാണാൻ വന്നു.
ജിജ്ഞാസവസ്തച്ചരിതം കഥം പശ്യതി നഃ സമമ് ഭക്ത്യാ ചക്രേ തതസ്തേഷാമ് അര്ഘ്യപാദ്യാദികം നൃപഃ
അവരുടെ മനസ്സിൽ, 'അവൻ എങ്ങനെ നമ്മെ സ്വീകരിക്കും' എന്നറിയാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടായി. രാജാവ് ഭക്തിയോടെ അവർക്കു അർഘ്യവും പാദ്യാദികളും അർപ്പിച്ചു.
ആസനത്രയമാനീയ ദിവ്യം കനകഭൂഷിതമ് നിവിശ്യാഥാകരോത്പൂജാമ് ഈഷദ്ധര്മേ ഽധികാം പുനഃ
മൂന്നു പൊന്നാലങ്കരിച്ച അസനങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് അവരെ ഇരുത്തിച്ചു. പിന്നെ പൂജ നടത്തി, ധർമ്മനു അല്പം അധികം ആദരം നൽകി.
ജഗ്മതുസ്തേന കാമാര്ഥാവ് അതികോപം നൃപം പ്രതി അര്ഥഃ ശാപമദാത്തസ്മൈ ലോഭാത്ത്വം നാശമേഷ്യസി
ഇതിനാൽ കാമനും അർത്ഥനും രാജാവിനോടു അത്യന്തം കോപിച്ചു. അർത്ഥൻ, ലോഭം കൊണ്ടു, 'നീ നശിക്കും' എന്നു ശാപം ഉച്ചരിച്ചു.
കാമോ ഽപ്യാഹ തവോന്മാദോ ഭവിതാ ഗന്ധമാദനേ കുമാരവനമാശ്രിത്യ വിയോഗാദുര്വശീഭവാത്
കാമനും പറഞ്ഞു: 'നിനക്കു ഗന്ധമാദനപർവതത്തിൽ ഉന്മാദം വരും; കുമാരവനത്തിൽ താമസിച്ച്, ഉർവശിയുമായി വേർപാടിന്റെ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.'
ധര്മോ ഽപ്യാഹ ചിരായുസ് ത്വം ധാര്മികശ്ച ഭവിഷ്യസി സംതതിസ്തവ രാജേന്ദ്ര യാവച്ചന്ദ്രാര്കതാരകമ്
ധർമ്മനും പറഞ്ഞു: 'നീ ദീർഘായുസ്സും ധാർമ്മികതയും ഉള്ളവനാകും, മഹാരാജാവേ; നിന്റെ വംശം ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നവരെ നിലനിൽക്കും.'
ശതശോ വൃദ്ധിമായാതു ന നാശം ഭുവി യാസ്യതി ഇത്യുക്ത്വാന്തര്ദധുഃ സര്വേ രാജാ രാജ്യം തദന്വഭൂത്
'ഇത് നൂറുകണക്കിന് വർദ്ധിക്കട്ടെ, ഭൂമിയിൽ ഒരിക്കലും നശിക്കരുത്.' എന്നു പറഞ്ഞ് അവർ എല്ലാവരും അദൃശ്യരായി. രാജാവ് രാജ്യം ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതാണ്.
അഹന്യഹനി ദേവേന്ദ്രം ദ്രഷ്ടും യാതി സ രാജരാട് കദാചിദാരുഹ്യ രഥം ദക്ഷിണാമ്ബരചാരിണമ്
ആ രാജാധിരാജൻ ദിവസേന ഇന്ദ്രനെ കാണാൻ പോകുമായിരുന്നു; ചിലപ്പോൾ തെക്കൻ വസ്ത്രം ധരിച്ച സേവകരുടെ രഥത്തിൽ കയറി യാത്രചെയ്യും.
സാര്ധമര്കേണ സോ ഽപശ്യന് നീയമാനാമഥാമ്ബരേ കേശിനാ ദാനവേന്ദ്രേണ ചിത്രലേഖാമഥോര്വശീമ്
ഒരു ദിവസം, സൂര്യനോടൊപ്പം യാത്രചെയ്യുമ്പോൾ, ദാനവരാജാവായ കേശൻ ആകാശത്ത് ചിത്രലേഖയെയും ഉർവശിയെയും കൊണ്ടുപോകുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
തം വിനിര്ജിത്യ സമരേ വിവിധായുധപാണിനാ ബുധപുത്രേണ വായവ്യമ് അസ്ത്രം മുക്ത്വാ യശോ ഽര്ഥിനാ
പലവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ജയിച്ച ബുധപുത്രൻ, കീർത്തി ആഗ്രഹിച്ച്, വായുവിന്റെ ആയുധം അഴിച്ചുവിട്ടു.
തഥാ ശക്രോ ഽപി സമരേ യേന ചൈവം വിനിര്ജിതഃ മിത്രത്വമ് അഗമദ് ദേവൈര് ദദാവ് ഇന്ദ്രായ ചോര്വശീമ്
അങ്ങനെ ശക്രനും യുദ്ധത്തിൽ അവനാൽ പരാജയപ്പെട്ടു; ദേവന്മാർ അവനോടു സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു, ഉർവശിയെ ഇന്ദ്രനു നൽകി.
തതഃപ്രഭൃതി മിത്രത്വമ് അഗമത് പാകശാസനഃ സര്വലോകാതിശായിത്വം ബലമൂര്ജോ യശഃ ശ്രിയമ്
അത് മുതൽ വജ്രധാരി ദേവേന്ദ്രൻ ദൈവങ്ങളുമായി സൗഹൃദം നേടി; അവൻ ശക്തിയിലും, ഊർജ്ജത്തിലും, കീർത്തിയിലും, ഐശ്വര്യത്തിലും എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും മറികടന്നു.
പ്രാദാദ്വജ്രീതി സംതുഷ്ടോ ഗേയതാം ഭരതേന ച സാ പുരൂരവസഃ പ്രീത്യാ ഗായന്തീ ചരിതം മഹത്
സന്തോഷത്തോടെ വജ്രധാരി ഉർവശിയെ ഭരതനു ഗാനം ചെയ്യാൻ അനുവദിച്ചു; അവൾ പുരൂരവസിനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ അവന്റെ മഹത്തായ കൃത്യങ്ങൾ പാടിത്തുടങ്ങി.
ലക്ഷ്മീസ്വയംവരം നാമ ഭരതേന പ്രവര്തിതമ് മേനകാമുര്വശീം രമ്ഭാം നൃത്യതേതി തദാദിശത്
ഭരതൻ 'ലക്ഷ്മിയുടെ സ്വയംവരം' എന്ന ഉത്സവം ആരംഭിച്ചു; അവിടെ മേനക, ഉർവശി, രംഭ എന്നിവർക്ക് നൃത്തം ചെയ്യാൻ അവൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
നനര്ത സലയം തത്ര ലക്ഷ്മീരൂപേണ ചോര്വശീ സാ പുരൂരവസം ദൃഷ്ട്വാ നൃത്യന്തീ കാമപീഡിതാ
അവിടെ ഉർവശി ലക്ഷ്മിയുടെ രൂപത്തിൽ സുന്ദരമായി നൃത്തം ചെയ്തു; പുരൂരവസിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആഗ്രഹത്തിൽ അവൾ കൂടുതൽ ഉല്ലാസത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.
വിസ്മൃതാഭിനയം സര്വം യത്പുരാ ഭരതോദിതമ് ശശാപ ഭരതഃ ക്രോധാദ് വിയോഗാദസ്യ ഭൂതലേ
ഭരതൻ മുമ്പ് പഠിപ്പിച്ച എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അവൾ മറന്നു; ദു:ഖത്തിലും കോപത്തിലും ഭരതൻ അവളെ ഭൂമിയിൽ വേർപാടിന്റെ ശാപം നൽകി.
പഞ്ചപഞ്ചാശദബ്ദാനി ലതാ സൂക്ഷ്മാ ഭവിഷ്യസി പുരൂരവാഃ പിശാചത്വം തത്രൈവാനുഭവിഷ്യതി
അഞ്ച്പത്തഞ്ച് വർഷം നീ ഒരു സുന്ദരമായ വള്ളി ആയി മാറും; ആ സമയത്ത് പുരൂരവസ് അവിടെയായി ഭൂതാവസ്ഥ അനുഭവിക്കും.
തതസ്തമുര്വശീ ഗത്വാ ഭര്താരമകരോച്ചിരമ് ശാപാന്തേ ഭരതസ്യാഥ ഉര്വശീ ബുധസൂനുതഃ
ശേഷം ഉർവശി ഭർത്താവിനോട് ചേർന്ന് ദീർഘകാലം താമസിച്ചു; ഭരതന്റെ ശാപം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഉർവശി ബുധപുത്രനു ഒരു മകനു ജന്മം നൽകി.
അജീജനത്സുതാനഷ്ടൌ നാമതസ്താന്നിബോധത ആയുര് ദൃഢായുര് അശ്വായുര് ധനായുര് ധൃതിമാന്വസുഃ
അവൾ എട്ട് പുത്രന്മാർക്ക് ജന്മം നൽകി; അവരുടെ പേരുകൾ കേൾക്കൂ: ആയു, ദീർഘായു, അശ്വായു, ധനായു, ധൃതിമാൻ, വസു,
ശുചിവിദ്യഃ ശതായുശ്ച സര്വേ ദിവ്യബലൌജസഃ ആയുഷോ നഹുഷഃ പുത്രൌ വൃദ്ധശര്മാ തഥൈവ ച
ശുചിവിദ്യ, ശതായു എന്നിങ്ങനെ എല്ലാവർക്കും ദൈവികമായ ശക്തിയും ഊർജ്ജവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആയുവിന്റെ പുത്രന്മാരിൽ നഹുഷന് രണ്ട് മക്കളായിരുന്നു: വൃദ്ധശർമയും,
രജിര്ദമ്ഭോ വിപാപ്മാ ച വീരാഃ പഞ്ച മഹാരഥാഃ രജേഃ പുത്രശതം ജജ്ഞേ രാജേയമിതി വിശ്രുതമ്
രാജി, ദംഭ, വിപാപ്മ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു വീരരായ മഹാരഥന്മാർ; രാജിക്ക് നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, അവർ രാജപുത്രന്മാർ എന്നറിയപ്പെട്ടു.
രജിരാരാധയാമാസ നാരായണമകല്മഷമ് തപസാ തോഷിതോ വിഷ്ണുര് വരാന്പ്രാദാന്മഹീപതേ
രാജി പാപരഹിതനായ നാരായണനെ തപസ്സിലൂടെ ആരാധിച്ചു; സന്തോഷപ്പെട്ട വിഷ്ണു രാജാവിന് വരങ്ങൾ നൽകി.
ദേവാസുരമനുഷ്യാണാമ് അഭൂത്സ വിജയീ തദാ അഥ ദേവാസുരം യുദ്ധമ് അഭൂദ് വര്ഷശതത്രയമ്
അപ്പോൾ അവൻ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ജയിച്ചു; പിന്നീട് ദേവാസുര യുദ്ധം മൂന്നു നൂറ് വർഷം നീണ്ടു.
പ്രഹ്ലാദശക്രയോര്ഭീമം ന കശ്ചിദ്വിജയീ തയോഃ തതോ ദേവാസുരൈഃ പൃഷ്ടഃ പ്രാഹ ദേവശ്ചതുര്മുഖഃ
പ്രഹ്ലാദനും ശക്രനും തമ്മിലുള്ള ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ ആരും ജയിച്ചില്ല; പിന്നെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ചതുരാനനൻ ദേവൻ പറഞ്ഞു.
അനയോര്വിജയീ കഃ സ്യാദ് രജിര്യത്രേതി സോ ഽബ്രവീത് ജയായ പ്രാര്ഥിതോ രാജാ സഹായസ്ത്വം ഭവസ്വ നഃ
'ഇവരിൽ ആരാണ് ജയിക്കുകയെന്ന് രാജി എവിടെയാണോ അവിടെ അറിയാം,' എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ജയത്തിനായി രാജാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, 'നിങ്ങളുടെ കൂട്ടാളിയായിരിക്കുക' എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.