തദ്ദിശോ ജഗൃഹുര്ധാമ സ്ത്രീരൂപേണ സുതേച്ഛയാ ഗര്ഭോ ഭൂത്വോദരേ താസാമ് ആസ്ഥിതോ ഽബ്ദശതത്രയമ്
ഒരു മകൻ ഉണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ ദിശകൾ സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ആ പ്രകാശം ഏറ്റെടുത്തു. അതു അവരുടെ ഗർഭത്തിൽ ഒരു ഭ്രൂണമായി മൂന്ന് നൂറ് വർഷം അവിടെ പാർത്തി.
ആശാസ്തം മുമുചുര്ഗര്ഭമ് അശക്താ ധാരണേ തതഃ സമാദായാഥ തം ഗര്ഭമ് ഏകീകൃത്യ ചതുര്മുഖഃ
അവർക്കു ആ ഭ്രൂണം ധരിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ, അവർ അതു വിട്ടുകളഞ്ഞു. പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് ആ ഭ്രൂണം എടുത്തു ഒന്നാക്കി—
യുവാനമകരോദ്ബ്രഹ്മാ സര്വായുധധരം നരമ് സ്യന്ദനേ ഽഥ സഹസ്രാശ്വേ വേദശക്തിമയേ പ്രഭുഃ
ബ്രഹ്മാവ് അവനെ യുവാവാക്കി, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും കൈവശമുള്ള ഒരു വീരനാക്കി. അതിനുശേഷം ആയിരം കുതിരകളുള്ള രഥത്തിൽ അവനെ ഇരുത്തി, വേദശക്തിയുള്ള പ്രഭു—
ആരോപ്യ ലോകമനയദ് ആത്മീയം സ പിതാമഹ തത്ര ബ്രഹ്മര്ഷിഭിഃ പ്രോക്തമ് അസ്മത്സ്വാമീ ഭവത്വയമ്
അവനെ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ ബ്രഹ്മർഷിമാർ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ ഞങ്ങളുടെ അധിപതി ആകട്ടെ.'
ഋഷിഭിര്ദേവഗന്ധര്വൈര് ഓഷധീഭിസ്തഥൈവ ച തുഷ്ടുവുഃ സോമദേവത്യൈര് ബ്രഹ്മാദ്യാ മന്ത്രസംഗ്രഹൈഃ
മഹർഷിമാരും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഔഷധികളും സോമദേവതകളും ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും മന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവനെ സ്തുതിച്ചു.
സ്തൂയമാനസ്യ തസ്യാഭൂദ് അധികോ ധാമസമ്ഭവഃ തേജോവിതാനാദഭവദ് ഭുവി ദിവ്യൌഷധീഗണഃ
അവനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, അവനിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പ്രകാശം പുറപ്പെട്ടു. ആ പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിൽ ദിവ്യമായ ഔഷധികൾ ഉദിച്ചു.
തദ്ദീപ്തിരധികാ തസ്മാദ് രാത്രൌ ഭവതി സര്വദാ തേനൌഷധീശഃ സോമോ ഽഭൂദ് ദ്വിജേശശ്ചാപി ഗദ്യതേ
അതുകൊണ്ട്, രാത്രിയിൽ അവന്റെ പ്രകാശം എപ്പോഴും കൂടുതലാണ്. അതിനാൽ സോമൻ ഔഷധികളുടെ അധിപതിയും, ദ്വിജന്മാരുടെ അധിപതിയെന്നുമാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
വേദധാമരസം ചാപി യദിദം ചന്ദ്രമണ്ഡലമ് ക്ഷീയതേ വര്ധതേ ചൈവ ശുക്ലേ കൃഷ്ണേ ച സര്വദാ
വേദങ്ങളുടെ സാരം കൂടിയ ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിലെ പ്രകാശം, ശുക്ലപക്ഷത്തും കൃഷ്ണപക്ഷത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും വളരുകയും കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു.
വിംശതിം ച തഥാ സപ്ത ദക്ഷഃ പ്രാചേതസോ ദദൌ രൂപലാവണ്യസംയുക്താസ് തസ്മൈ കന്യാഃ സുവര്ചസഃ
പ്രചേതസിന്റെ മകനായ ദക്ഷൻ ഇരുപത്തേഴു സുന്ദരിയും ആകർഷണവും നിറഞ്ഞ പുത്രികളെ അവനു നൽകി, അവരൊക്കെയും അതുല്യമായ തേജസ്സോടെ തിളങ്ങി നിന്നു.
തതഃ പദ്മസഹസ്രാണാം സഹസ്രാണി ദശൈവ തു തപശ്ചചാര ശീതാംശുര് വിഷ്ണുധ്യാനൈകതത്പരഃ
അതിനുശേഷം, ചന്ദ്രൻ വിഷ്ണുവിൽ മാത്രം മനസ്സു കേന്ദ്രീകരിച്ച്, പതിനായിരം പത്മങ്ങളുടെ തുല്യമായ കഠിനതപം അനുഷ്ഠിച്ചു.
തതസ്തുഷ്ടസ്തു ഭഗവാംസ് തസ്മൈ നാരായണോ ഹരിഃ വരം വൃണീഷ്വ പ്രോവാച പരമാത്മാ ജനാര്ദനഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷം കൊണ്ടു നാരായണൻ, ഹരിയും പരമാത്മാവായ ജനാർദ്ദനനും അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഒരു വരം ചോദിക്കൂ'.
തതോ വവ്രേ വരാന്സോമഃ ശക്രലോകം ജയാമ്യഹമ് പ്രത്യക്ഷമേവ ഭോക്താരോ ഭവന്തു മമ മന്ദിരേ
അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ ഇന്ദ്രലോകം ജയിക്കട്ടെ; എന്റെ മന്ദിരത്തിൽ ഉള്ളവർ എനിക്ക് നേരിൽ കാണപ്പെടട്ടെ'.
രാജസൂയേ സുരഗണാ ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സന്തു മേ ദ്വിജാഃ രക്ഷഃപാലഃ ശിവോ ഽസ്മാകമ് ആസ്താം ശൂലധരോ ഹരഃ
'എന്റെ രാജസൂയയാഗത്തിൽ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാദികളും എന്റെ യാജ്ഞികർ ആകട്ടെ; ശിവൻ, ത്രിശൂലധാരിയായ ഹരൻ, ഞങ്ങളുടെ രക്ഷകൻ ആകട്ടെ'.
തഥേത്യുക്തഃ സ ആജഹ്രേ രാജസൂയം തു വിഷ്ണുനാ ഹോതാത്രിര് ഭൃഗുരധ്വര്യുര് ഉദ്ഗാതാഭൂച്ചതുര്മുഖഃ
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവൻ വിഷ്ണുവിനൊപ്പം രാജസൂയയാഗം നടത്തി; അത്രി ഹോത്രുകൻ, ഭൃഗു അധ്വര്യു, നാലുമുഖൻ ഉദ്ഗാതാവ് ആയിരുന്നു.
ബ്രഹ്മത്വമഗമത്തസ്യ ഉപദ്രഷ്ടാ ഹരിഃ സ്വയമ് സദസ്യാഃ സനകാദ്യാസ്തു രാജസൂയവിധൌ സ്മൃതാഃ
അവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനത്തെത്തിച്ചു; ഹരിയും നേരിട്ട് മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു; സനകാദികൾ രാജസൂയയാഗത്തിൽ സദസ്യരായി ഓർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.
ചമസാധ്വര്യവസ്തത്ര വിശ്വേ ദേവാ ദശൈവ തു ത്രൈലോക്യം ദക്ഷിണാ തേന ഋത്വിഗ്ഭ്യഃ പ്രതിപാദിതമ്
അവിടെ, പത്ത് വിശ്വദേവന്മാർ ചമസും അധ്വര്യുവും ആയി സേവനം ചെയ്തു; മൂന്നു ലോകങ്ങളും യാഗദക്ഷിണയായി യാജ്ഞികർക്കു നൽകി.
തതഃ സമാപ്തേ ഽവഭൃഥേ തദ്രൂപാലോകനേച്ഛവഃ കാമബാണാഭിതപ്താങ്ഗ്യോ നവ ദേവ്യഃ സിഷേവിരേ
അവഭൃഥം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ രൂപം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചും, കാമബാണങ്ങളാൽ ഉണർന്ന ദേഹങ്ങളുമായി, ഒൻപത് ദേവിയർ അവനെ സേവിച്ചു.
ലക്ഷ്മീര്നാരായണം ത്യക്ത്വാ സിനീവാലീ ച കര്ദമമ് ദ്യുതിര്വിഭാവസും തദ്വത് തുഷ്ടിര്ധാതാരമവ്യയമ്
ലക്ഷ്മി നാരായണനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; സിനീവാലി കർദമനെ വിട്ടു; ദ്യുതി വിഭാവസുവിനെ വിട്ടു; തുഷ്ടി അച്യുതനായ ധാതാവിനെ അങ്ങനെ തന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
പ്രഭാ പ്രഭാകരം ത്യക്ത്വാ ഹവിഷ്മന്തം കുഹൂഃ സ്വയമ് കീര്തിര്ജയന്തം ഭര്താരം വസുര്മാരീചകശ്യപമ്
പ്രഭാ പ്രഭാകരനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; കുഹു സ്വയം ഹവിഷ്മാനെ വിട്ടു; കീർത്തി ഭർത്താവായ ജയന്തനെ വിട്ടു; വസു മാരീചനായ കശ്യപനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
ധൃതിസ് ത്യക്ത്വാ പീതം നന്ദിം സോമമേവാഭജംസ്തദാ സ്വകീയാ ഇവ സോമോ ഽപി കാമയാമാസ താസ്തദാ
ധൃതി പീതനെയും നന്ദിയെയും ഉപേക്ഷിച്ച് അന്നവേളയിൽ ചന്ദ്രനിൽ ഭക്തിയോടെ ചേർന്നു; ചന്ദ്രനും അവരെ സ്വന്തം വശമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ഏവം കൃതാപചാരസ്യ താസാം ഭര്തൃഗണസ്തദാ ന ശശാകാപചാരായ ശാപൈഃ ശസ്ത്രാദിഭിഃ പുനഃ
ഇങ്ങനെ അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ അപമാനിതരായിട്ടും, അവർക്ക് ശാപംകൊണ്ടും ആയുധംകൊണ്ടും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തഥാപ്യരാജത വിധുര് ദശധാ ഭാവയന്ദിശഃ സോമഃ പ്രാപ്യാഥ ദുഷ്പ്രാപ്യമ് ഐശ്വര്യമൃഷിസംസ്കൃതമ് സപ്തലോകൈകനാഥത്വമ് അവാപ തപസാ തദാ
എങ്കിലും, ചന്ദ്രൻ പത്ത് ദിക്കുകൾ സംരക്ഷിച്ച് രാജാവായി; കഠിനതപസ്സിലൂടെ, മഹർഷിമാർ അനുഗ്രഹിച്ച ദുർലഭമായ ഐശ്വര്യം നേടി, ഏഴു ലോകങ്ങളുടെയും ഏകാധിപതിയായി.
കദാചിദുദ്യാനഗതാമപശ്യദ് അനേകപുഷ്പാഭരണൈശ്ച ശോഭിതാമ് ബൃഹന്നിതമ്ബസ്തനഭാരഖേദാത് പുഷ്പസ്യ ഭങ്ഗേ ഽപ്യതിദുര്ബലാങ്ഗീമ്
ഒരു ദിവസം, ഒരു തോട്ടത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നിരവധി പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, വിശാലമായ കമരും വക്ഷസ്സും കൊണ്ടുള്ള ഭാരത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചും, ഒരു പൂവ് പോലും ഒടിഞ്ഞാൽ ദുർബലമായ അവളെ, ചന്ദ്രൻ കണ്ടു.
ഭാര്യാം ച താം ദേവഗുരോര് അനങ്ഗ ബാണാഭിരാമായതചാരുനേത്രാമ് താരാം സ താരാധിപതിഃ സ്മരാര്തഃ കേശേഷു ജഗ്രാഹ വിവിക്തഭൂമൌ
ദേവഗുരുവിന്റെ ഭാര്യയായ, മനോഹരവും വിശാലവുമായ കണ്ണുകളുള്ള താരയെ, കാമബാണങ്ങൾ ബാധിച്ചു; കാമാഗ്നിയിൽ കത്തിയ ചന്ദ്രൻ, ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥലത്ത് അവളുടെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു.
സാപി സ്മരാര്താ സഹ തേന രേമേ തദ്രൂപകാന്ത്യാ ഹൃതമാനസേന ചിരം വിഹൃത്യാഥ ജഗാമ താരാം വിധുര്ഗൃഹീത്വാ സ്വഗൃഹം തതോ ഽപി
ആവളും കാമാഗ്നിയിൽ അകപ്പെട്ട് അവനോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു; അവന്റെ സൗന്ദര്യത്തിലും തേജസ്സിലും ആകർഷിതയായി, ദീർഘകാലം അവനോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞു; പിന്നീട് ചന്ദ്രൻ താരയെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
ന തൃപ്തിരാസീച്ച ഗൃഹേ ഽപി തസ്യ താരാനുരക്തസ്യ സുഖാഗമേഷു ബൃഹസ്പതിസ് തദ്വിരഹാഗ്നിദഗ്ധസ് തദ്ധ്യാനനിഷ്ഠൈകമനാ ബഭൂവ
സ്വന്തം വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നാലും, താരയോടുള്ള ആസ്വാദനത്തിൽ ചന്ദ്രന് തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല; താരയെ വിട്ടു വേർപിരിഞ്ഞ ദുഃഖത്തിൽ ബൃഹസ്പതി, അവളെ മാത്രം ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി.
ശശാക ശാപം ന ച ദാതുമ് അസ്മൈ ന മന്ത്രശസ്ത്രാഗ്നിവിഷൈരശേഷൈഃ തസ്യാപകര്തും വിവിധൈരുപായൈര് നൈവാഭിചാരൈരപി വാഗധീശഃ
അവനോടു ശാപം നൽകാനും, മന്ത്രം, ആയുധം, അഗ്നി, വിഷം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ചും, മറ്റെന്തെങ്കിലും വഴികളിലൂടെയും, പോലും വാഗധിപതി അതു നീക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
സ യാചയാമാസ തതസ്തു ദൈന്യാത് സോമം സ്വഭാര്യാര്ഥമനങ്ഗതപ്തഃ സ യാച്യമാനോ ഽപി ദദൌ ന താരാം ബൃഹസ്പതേസ്തത്സുഖപാശബദ്ധഃ
അവൻ ദു:ഖത്തിൽ ആകി, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ ആഗ്രഹിച്ച് ദഹിച്ച്, തന്റെ ഭാര്യയെ തിരികെ നൽകാൻ സോമനോട് അപേക്ഷിച്ചു. എങ്കിലും, സുഖബന്ധത്തിൽ പെട്ട്, സോമൻ താരയെ തിരികെ നൽകിയില്ല.
മഹേശ്വരേണാഥ ചതുര്മുഖേണ സാധ്യൈര് മരുദ്ഭിഃ സഹ ലോകപാലൈഃ ദദൌ യദാ താം ന കഥംചിദ് ഇന്ദുസ് തദാ ശിവഃ ക്രോധപരോ ബഭൂവ
മഹേശ്വരനും, ചതുര്മുഖനും, സാധ്യന്മാരും, മരുതുകളും, ലോകപാലന്മാരും ചേർന്ന് അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, സോമൻ താരയെ എങ്ങനെയും തിരികെ നൽകിയില്ല. അപ്പോൾ ശിവൻ അത്യന്തം കോപിച്ചു.
യോ വാമദേവഃ പ്രഥിതഃ പൃഥിവ്യാമ് അനേകരുദ്രാര്ചിതപാദപദ്മഃ തതഃ സശിഷ്യോ ഗിരിശഃ പിനാകീ ബൃഹസ്പതിസ്നേഹവശാനുബദ്ധഃ
ഭൂമിയിൽ വാമദേവൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി, അനേകം രുദ്രന്മാർ പാദപദ്മം പൂജിക്കുന്ന, ഗിരിവാസിയായ പിനാകധാരിയും ശിഷ്യന്മാരുമൊത്ത് ബൃഹസ്പതിയോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ പിടിച്ചുപറ്റപ്പെട്ടു.