ഗോവർധന, ഹരിശ്ചന്ദ്ര, കൃപുചന്ദ്ര, പൃഥുദക, സഹസ്രക്ഷ, ഹിരണ്യാക്ഷ, അതുപോലെ കദലി നദി—ഇവയെല്ലാം അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്ക് വിശിഷ്ടമായ തീർത്ഥങ്ങളാണ്. അവിടങ്ങളിൽ രാമന്റെ വാസസ്ഥലവും, സൗമിത്രിയുമായുള്ള സംഗമവും, ഇന്ദ്രകീല, മഹാനദ, പ്രിയമേലകയുമുണ്ട്. ഈ സ്ഥലങ്ങൾ പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്കായി സദാ പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം ഇവിടങ്ങളിൽ എല്ലാ ദേവതകളുടെയും സാന്നിധ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ നൽകിയ ദാനങ്ങൾ നൂറ് കോടി ഗുണം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്. അതുപോലെ, ബഹുദാ എന്ന പുണ്യനദിയും, സിദ്ധവന എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും ഉണ്ട്. പാശുപത എന്ന പുണ്യസ്ഥലവും, പാർവതികാ എന്ന പുണ്യനദിയും, ഇവിടങ്ങളിൽ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താൽ നൂറ് കോടി ഗുണം കൂടുതൽ ഫലമുണ്ടാകും. ഗോദാവരിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ thousand ലിംഗങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്ന പിതൃതീർത്ഥവും ഉണ്ട്, അവിടയിൽ എല്ലാ നദികളും ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു. ജാമദഗ്ന്യയുടെ തീർത്ഥം, ക്രമത്തിൽ എത്തിയതും, ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും, പ്രതീകന്റെ ഭയത്താൽ ഗോദാവരി അവിടയിൽ പിരിഞ്ഞതും അത്ഭുതകരമാണ്. അപ്സരോയുഗ എന്ന തീർത്ഥം ദേവതകൾക്കും പിതൃകൾക്കും അർപ്പണങ്ങൾക്കായി ഉണ്ട്; അവിടെയുള്ള പിതൃകർമ്മങ്ങളും ഹോമങ്ങളും നൂറ് കോടി ഗുണം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്. സഹസ്രലിംഗ, രാഘവേശ്വര, പുണ്യമായ സെന്ദ്രഫേനാ നദി—ഇവിടം ഇന്ദ്രൻ ഒരിക്കൽ വീണതും, നമുചിയെ വധിച്ചശേഷം ശക്രൻ തപസ്സിലൂടെ സ്വർഗം നേടിയതും, അവിടം പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനന്തഫലമുള്ളതും ആകുന്നു. പുഷ്കര, ശാലഗ്രാമ, സോമപാന—വൈശ്വാനരന്റെ വാസസ്ഥലവും ഇവിടം പ്രശസ്തമാണ്. സാരസ്വത, സ്വാമിതീർത്ഥ, മലന്ദരാ, കൗശികി, ചന്ദ്രികാ—ഈ പുണ്യനദികളും ഉണ്ട്. വൈദർഭാ (വൈറാ), പയോഷ്ണി, കാവേരി, ജാലംധര—ഈ നദികളും പുണ്യപർവതവും, ഇവിടങ്ങളിൽ പിതൃകർമ്മങ്ങൾ അനന്തഫലത്തിൽ എത്തുന്നു; ലോഹദണ്ഡ, ചിത്രകൂട് എന്നിവയും അതുപോലെ. ഗംഗയും വിന്ധ്യയും കൂടുന്ന പുണ്യനദീതടം, കുബ്ജാഭ്ര തീർത്ഥം, ഉറ്വാസി മണൽതടം—ഇവിടം മോക്ഷം നൽകുന്ന തീർത്ഥവും, കടം ഒഴിവാക്കുന്ന തീർത്ഥവും. അട്ടഹാസ തീർത്ഥ, ഗൗതമേശ്വര, വസിഷ്ഠ തീർത്ഥ, ഹാരിതം—ഇവയുടെ മഹത്വം വളരെ വലിയതാണ്. ബ്രഹ്മാവർത്ത, കുശാവർത്ത, ഹയതീർത്ഥ, പ്രശസ്തമായ പിണ്ഡാരക, ശംഖോദ്ധാര—ഇവയും അതുപോലെ. ഘണ്ടേശ്വര, ബിൽവക, നീലപർവതം, ധരണിതീർത്ഥ, രാമതീർത്ഥ—ഈ സ്ഥലങ്ങൾ പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായവയാണ്. അശ്വതീർത്ഥം, പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾക്കും അക്ഷയമായതും, വേദശിരസ്, ഔഘവതി നദി—വസുപ്രദ, ചാഗലാണ്ഡ—ഇവിടം പിതൃകർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ ഉന്നതസ്ഥിതിയിൽ എത്തും. ബദരി, ഗണ, ജയന്ത, വിജയ, ശക്രതീർത്ഥ—ഇവയും അതുപോലെ. ശ്രീപതിയുടെ പുണ്യസ്ഥലം, റൈവതക, ശരദാ, ഭദ്രകലെശ്വര—വൈകുണ്ഠ, ഭീമേശ്വര—ഇവിടം ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ പരമഗതി പ്രാപിക്കും. മാതൃഗൃഹ, കരവിരപുരം, പ്രശസ്തമായ കുശേശയ, ഗൗരി ശിഖര—നകുലേശ, കാർദമല, ദിന്ദിപുണ്യ, പുണ്ടരികപുരം—ഇവയും അതുപോലെ. ഏഴു ഗോദാവരികൾ, സർവതീർഥേശ്വര—അനന്തഫലമുളളവർ ഇവിടം ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം. ഇതാണ് ഞാൻ വിവരണ ചെയ്ത തീർത്ഥങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്തം; വാഗ്ദേവതയും ഇതിന്റെ എല്ലാ വിശദാംശങ്ങൾ പറയാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ? സത്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ദയയും, സ്വയംനിയന്ത്രണവും, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ വീട്ടിലും തീർത്ഥം പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ചെയ്യുന്ന ശ്രാദ്ധം ലക്ഷം ഗുണം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാണ്; അതിനാൽ തീർത്ഥത്തിൽ ശ്രാദ്ധം മനസ്സോടെ ചെയ്യണം. പ്രഭാതം മൂന്ന് മുഹൂർത്തങ്ങൾ, അതുപോലെ ഉച്ചയ്ക്ക് മുമ്പ്, ഉച്ച, ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം—ഇവയെല്ലാം മൂന്ന്-മൂന്ന് മുഹൂർത്തങ്ങൾ. സന്ധ്യയും മൂന്ന് മുഹൂർത്തങ്ങൾ; അപ്പോൾ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യരുത്, കാരണം അതൊരു രാക്ഷസി സമയമാണ്, എല്ലാ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്കും നിരസിക്കപ്പെടുന്ന കാലം. ഒരു ദിവസത്തിൽ പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ഉണ്ട്; എട്ടാമത് മുഹൂർത്തം 'കുടപ' സമയമായി അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യൻ ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷീണിക്കുന്നതിനാൽ, ആ സമയത്ത് ആരംഭിക്കുന്നത് അനന്തഫലത്തിന് പ്രത്യേകമായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ഉച്ച, വാൾപാത്രം, നെപാളി കംബളി, വെള്ളി, ദർഭ, കറുത്ത എള്ള്, പശു, എട്ടാമത്തെ പൗത്രൻ—ഇവയെല്ലാം 'കുടപ' എന്നതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവ എട്ടും പാപകരവും നിന്ദ്യവുമാണ്, ദുഃഖം വരുത്തുന്നതും; അതിനാലാണ് 'കുടപ' എന്നത് പ്രശസ്തമായത്. കുടപ കഴിഞ്ഞ്, അടുത്ത നാല് മുഹൂർത്തങ്ങൾ, ആകെ അഞ്ച്, പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്ക് യോഗ്യമായ സമയമായി കണക്കാക്കുന്നു. കുശയും കറുത്ത എള്ളും വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്; ദേവതകൾ ശ്രാദ്ധം സംരക്ഷിക്കാൻ ഇവ അനിവാര്യമാണ് എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ കറുത്ത എള്ള് കലർന്ന വെള്ളം, ദർഭ കൈയിൽ പിടിച്ച് അർപ്പണം ചെയ്യണം; അങ്ങനെ ശ്രാദ്ധം വിശിഷ്ടമാകും. ശ്രാദ്ധം ഒരുക്കുമ്പോൾ ഒരു കൈ കൊണ്ട് അർപ്പണം ചെയ്യണം; തർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ എപ്പോഴും ഇരുകൈയും ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് നിർദേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, ഈ മഹത്തായ തീർത്ഥങ്ങൾ, അവയുടെ വിശിഷ്ടത, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനക്രമം എന്നെല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ ആസ്വദിച്ചാൽ, പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾക്കും അനന്തഫലവും ഉന്നതഗതിയും നേടാൻ സാധിക്കും.