പഞ്ചാലദേശത്തിന്റെ മഹാരാജാവായ അനഘ വൈഭ്രജ എന്നൊരു രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു. പുത്രലാഭത്തിനായി ദേവന്മാരുടെ ദേവനായ ഹരി, നാരായണനെ ഭക്തിപൂര്വം ആരാധിച്ചു. മഹാബലം ഉള്ളവനായി, കഠിന വ്രതങ്ങള് അനുഷ്ഠിച്ച് ദീര്ഘകാലം ഹരിയെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ജനാര്ദനന് രാജാവിന്റെ ഭക്തിയാല് പ്രസന്നനായി. ദൈവം രാജാവിനോട്, "ധര്മ്മരാജാ, നിന്റെ ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു വരം തേടുക," എന്നു പറഞ്ഞു. രാജാവ് അതില് ഉത്തമമായ വരം തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നു: "ദേവാദിദേവാ, മഹാബലവും വീര്യവും ഉള്ള, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ധാര്മികനും യോഗികളില് ശ്രേഷ്ഠനും ആയ ഒരു പുത്രനെ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ." "എല്ലാ ജന്തുക്കളുടെയും ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാന് ശേഷിയുള്ള, യോഗിയായ പുത്രനെ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം," എന്നും രാജാവ് അപേക്ഷിച്ചു. അതിനുത്തരമായി പരമാത്മാവായ ഹരി, "അങ്ങനെ തന്നെയാവട്ടെ," എന്നു സമ്മതിച്ചു. ദേവന്മാരെ സാക്ഷിയായി അവിടെത്തന്നെ ദൈവം അദൃശ്യനായി. പിന്നീട്, രാജാവിന്റെ പുത്രനായ ബ്രഹ്മദത്തന് ജനിച്ചു; അവന് തേജസ്സും കരുണയും നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു. ബ്രഹ്മദത്തന് എല്ലാ ജീവികള്ക്കുമേല് കരുണയുള്ളവനും, ബലത്തില് എല്ലാവരെയും മറികടന്നവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഭാഷ മനസ്സിലാക്കാന് കഴിയുന്നവനും, ജീവികളും നേതാക്കളും എല്ലാം അധീനമാക്കിയവനും ആയിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, ആ യോഗശക്തനായ ബ്രഹ്മദത്തന് ചിതല്ക്കരണ്ടിയുടെ രൂപത്തില് പ്രവേശിച്ചു, അവിടെ ഒരു ചെറു കീടദമ്പതികള് ആഹ്ലാദത്തോടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. രാജാവ് അവരെ കാണുമ്പോള് പുഞ്ചിരിച്ചുവെന്നു കണ്ടു, ആ ചിതല്ക്കരണ്ടി അത്ഭുതപ്പെട്ടു; മനസ്സില് സംശയം തോന്നി, അവള് രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു: "രാജാ, ഈ പുഞ്ചിരി അപ്രതീക്ഷിതമായി എന്തുകൊണ്ടു ഉദിച്ചുവെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല; ഇതിന് കാരണമെന്താണെന്നു പറയാമോ?" രാജകുമാരന് ഉത്തരം നല്കി: "സുന്ദരിയേ, ആ ചിതല്ക്കരണ്ടിയുടെ വാക്യത്തില് നിന്നുണ്ടായ വികാരപൂര്ണ്ണമായ വാക്കുകള് കേട്ടാണ് ഈ പുഞ്ചിരി വന്നത്. മറ്റേതെങ്കിലും കാരണമൊന്നുമില്ല." എന്നാല് രാജ്ഞി തെറ്റായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: "ഇന്ന് ഞാനൊന്നാണ് ചിരിച്ചത്; ഇനി നിന്നാല് ഞാന് ജീവിക്കില്ല. ദേവന്മാരുടെ സഹായമില്ലാതെ ഒരു മനുഷ്യന് ചിതല്ക്കരണ്ടികളുടെ ഭാഷ എങ്ങനെയറിയാന് കഴിയും? അതിനാല്, നീയാണു എന്നെ പരിഹസിച്ചത്, ഇതില് കൂടുതല് പറയാനൊന്നുമില്ല." രാജാവ് ഉത്തരമില്ലാതെ വിഷമിച്ചു, ഹരിയോട് ചോദിക്കണമെന്നു തീരുമാനിച്ചു. ഏഴു രാത്രി ശുദ്ധതയോടെ വ്രതം പാലിച്ച ശേഷം, സ്വപ്നത്തില് ഹൃഷികേശന് അവനോട് സംസാരിച്ചു. രാവിലെ നഗരത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചപ്പോള് ദൈവം പറഞ്ഞതുപോലെ, എല്ലാം പൂര്ണമായി അറിയുന്ന പ്രായമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു. വിഷ്ണു അപ്രത്യക്ഷനായി; രാജാവ് നഗരത്തില് നിന്ന് ഭാര്യയെയും മന്ത്രിമാരെയും കൂട്ടി പുറപ്പെട്ടു. അവര് മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോള്, പ്രായമുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണന് സമീപിച്ചുവന്നു സംസാരിച്ചു: "ഞങ്ങള് ജാങ്ഗലയിലെ കുരുക്കളില് ശ്രേഷ്ഠരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്; ദാശപുരത്തില് ദാസന്മാരായി, കാലഞ്ജരത്തില് മൃഗങ്ങളായി, മാനസസരസ്സില് ഏഴു ചക്രവാകപ്പക്ഷികളായി ജനിച്ചു; ഇവിടെ ഞങ്ങള് സിദ്ധി നേടിയിരിക്കുന്നു." ഇവരുടെ വാക്കുകള് കേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തില് വീണുപോയി; മന്ത്രിമാര്ക്കും മുമ്പുള്ള ജന്മങ്ങള് ഓര്മ്മയായി. ജനങ്ങള്ക്ക് പ്രശസ്തനായ പാഞ്ചാലനായി, കാമശാസ്ത്രവിദഗ്ധനായ ബാലന് ബാഭ്രവ്യനും, ധാര്മികനും വേദവിദ്യ പ്രചോദകനുമായ കണ്ഡരികനും അവരുടെ മുന്ജന്മങ്ങള് ഓര്മ്മപ്പെടുത്തി ദുഃഖത്തില് രാജാവിന്റെ മുമ്പില് വീണു. "ഹായ്, ആഗ്രഹത്തിലും കര്മത്തിലും പെട്ട് ഞങ്ങള് യോഗം നഷ്ടപ്പെട്ടു!" എന്നിങ്ങനെ അവര് വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖിച്ചു. അത്ഭുതത്തോടെ, ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വം അവര് പുകഴ്ത്തി; രാജാവ് അവര്ക്ക് ധനം, ഗ്രാമങ്ങള് നല്കി, ആ പ്രായമുള്ള ബ്രാഹ്മണനെ സ്വതന്ത്രനാക്കി. തന്റെ പുത്രനെ രാജാവായി നിയമിച്ചു; വിശ്വക്ഷേണ എന്ന പേരില് അവനെ അഭിഷേകം നടത്തി. മാനസസരസ്സില് കൂടിയിരുന്നവര് എല്ലാവരും ശ്രേഷ്ഠ യോഗികളായിരുന്നു. ബ്രഹ്മദത്തനും മറ്റുള്ളവരും, പിതൃഭക്തരായി, അസൂയയില്ലാതെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇതെല്ലാം എന്റെ ഇടപെടലാണ്. രാജാവ് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ഫലങ്ങളും നേടിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; ദൈവാനുഗ്രഹത്താല് അവന് ഈ ഫലങ്ങള് ലഭിച്ചു. പിന്നീട് അവര് എല്ലാവരും വനത്തില് താമസിച്ച് യോഗാഭ്യാസം നടത്തി. ബ്രഹ്മരന്ധ്രത്തിലൂടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയില് പരമാവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു; ആയുര്, ധനം, ജ്ഞാനം, സ്വര്ഗം, മോക്ഷം, സുഖം എന്നിവ കൈവരിച്ചു. തൃപ്തരായ പിതാക്കന്മാര് ഈ ബ്രഹ്മദത്തന്റെ മഹത്വവും പിതൃവന്ദ്യമായ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ മഹത്വവും ജപിക്കുന്നവര്ക്ക് പുത്രന്മാരെയും രാജ്യവും നല്കുന്നു. ഈ കഥ ദ്വിജന്മാര്ക്കു കേള്പ്പിക്കുന്നവനും, കേള്ക്കുന്നവനും, ജപിക്കുന്നവനും ബ്രഹ്മലോകത്തില് ഒരു നൂറ്റി കോടി കല്പം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. "ഏതു സമയത്താണ് ശ്രാദ്ധം അനന്തഫലപ്രദമായത്? ദിവസത്തിലെ ഏത് ഭാഗത്താണ് ശ്രാദ്ധം നടത്തേണ്ടത്? ഏത് തീര്ഥങ്ങളിലും ശ്രാദ്ധം കൂടുതല് ഫലപ്രദമാണ്?" എന്ന ചോദ്യത്തിന്: ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് അഭിജിത്ത് അല്ലെങ്കില് രോഹിണി ഉദയകാലത്ത് നല്കുന്ന ദാനം ശാശ്വതമായ ഫലപ്രദമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, പിതാക്കന്മാര്ക്ക് പ്രിയമായ ശ്രേഷ്ഠതീര്ഥങ്ങള് ചുരുക്കത്തില് പറയും. ഗയാ പിതൃതീര്ഥമായി പ്രശസ്തവും ഉത്തമവുമാണ്; അവിടെ തന്നെ പിതാമഹനായ ദേവാദിദേവന് വസിക്കുന്നുവെന്ന് പറയുന്നു. അവിടെ പിതാക്കന്മാര് തങ്ങളുടെ പങ്ക് ആഗ്രഹിച്ച് ഈ ശ്ലോകം പാടിയിരുന്നു. പല പുത്രന്മാരെ ആഗ്രഹിക്കണം; ഒരുവന് മാത്രം ഗയയില് പോയാലോ, അശ്വമേധയാഗം ചെയ്താലോ, നീല കാളയെ മോചിപ്പിച്ചാലോ, അതും മഹാപുണ്യമാണ്. അതുപോലെ, വാരാണസിയും പിതാക്കന്മാര്ക്ക് പ്രിയമായ ശുദ്ധതീര്ഥമാണ്; അവിടെ അവിമുക്തന്റെ സാന്നിധ്യം ഭോഗവും മോക്ഷവും നല്കുന്നു. വിമലേശ്വരക്ഷേത്രവും പിതാക്കന്മാര്ക്ക് പ്രിയമായ തിരുത്താണ്; പ്രയാഗം പിതൃതീര്ഥമായി എല്ലാ ആഗ്രഹഫലവും നല്കുന്നു. വടേശ്വരക്ഷേത്രത്തില് ഭാഗ്യവാന് മാധവനോടൊപ്പം യോഗനിദ്രയില് താമസിക്കുന്നു; അവിടെ തന്നെ കേശവനും സന്നിഹിതനാണ്.