നരസിംഹസ്വരൂപം, അതിയായ ജ്യോതിഷ്മാനായ ആ പൗരാണികരൂപധാരിയായ ഭഗവാൻ, തന്റെ ആ തേജസ്സുള്ള രൂപം സ്ഥാപിച്ചശേഷം, ഗരുഡധ്വജനായ ശ്രീഹരി അവിടെയും നിന്നു തന്റെ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി. അഷ്ടചക്രങ്ങളുള്ള, ദിവ്യപ്രഭയുള്ള രഥത്തിൽ, ആവിഷ്കൃതമല്ലാത്ത സ്വഭാവമുള്ള ദേവതകളും അദൃശ്യജ്ജീവികളും അനുഗമിച്ചുകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വലോകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി. ഇതുവരെ നരസിംഹന്റെ മഹത്വം വിശദമായി വിവരിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഇനി, നരസിംഹന്റെ മറ്റൊരു മഹത്വം വീണ്ടും വിശദമായി പറയണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥന ഉയർന്നു. ഈ കമലസ്വരൂപം എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? ലോകം എങ്ങനെ സ്വർണ്ണമയമായി? വൈഷ്ണവസൃഷ്ടി എങ്ങനെ ആ കമലത്തിനുള്ളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു? നരസിംഹന്റെ മഹത്വം കേട്ടതിൽ അത്ഭുതപൂർണ്ണമായ വലിയ കണ്ണുകളോടെ രാവിനന്ദനൻ വീണ്ടും കേശവനോടുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ തുടർന്നു. “മഹാകൽപ്പകാലത്ത്, സമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ജനാർദ്ദനാ, നിങ്ങളുടെ നാഭിയിൽ നിന്നു ഈ കമലസ്വരൂപമായ ലോകം എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? പദ്മനാഭൻ സമുദ്രത്തിൽ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ദേവതകളും മഹർഷികളും ആ കമലത്തിൽ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ഈ മഹത്വം മുഴുവനായും എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ. നിങ്ങളുടെ കീര്ത്തി ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഒരിക്കലും തൃപ്തി വരുന്നില്ല. പരമപുരുഷൻ എത്രകാലം ഉറങ്ങുന്നു? എത്രകാലം സ്വപ്നം കാണുന്നു? ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഉത്ഭവം എന്താണ്? എത്രകാലത്തിന് ശേഷം ആ മഹാത്മാവ് ഉണരുന്നു? ഉണർന്നശേഷം, ആ ഭഗവാൻ എങ്ങനെ ഈ സർവ്വശൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കുന്നു? മുൻകാലങ്ങളിൽ പ്രജാപതികൾ ആരായിരുന്നു? അവർ എങ്ങനെ ഈ അത്ഭുതകരമായ, ശാശ്വതമായ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു? എല്ലാം—സ്ഥാവരജംഗമങ്ങൾ—ഒറ്റ ശൂന്യസമുദ്രത്തിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, മനുഷ്യർ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവർക്കും നാശം സംഭവിച്ചപ്പോൾ; വായുവും അഗ്നിയും നശിച്ചപ്പോൾ, ആകാശവും ഭൂമിയും അപ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, മഹാഭൂതങ്ങളുടെ കലഹത്തിൽ എല്ലാം അന്ധകാരമായപ്പോൾ, ആ സർവ്വവ്യാപിയായ, മഹാഭൂതങ്ങളുടെ അധിപനായ, അതുല്യപ്രഭയുള്ള, വിശാലരൂപനായ, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ എങ്ങനെ അവിടെ തപസ്സിലും യോഗജ്ഞാനത്തിലും നിലകൊണ്ടു? ഈ സകലവും ഞാൻ മുഴുവൻ കേൾക്കട്ടെ, ബ്രഹ്മൻ, പരമഭക്തിയോടെ. ധർമ്മനിഷ്ഠനായ നീ, നാരായണന്റെ സാരമായ മഹത്വം പറയാൻ യോഗ്യനാണ്. ഞങ്ങൾ വിശ്വാസത്തോടെ ഇരുന്നിരിക്കുന്നവർക്കായി നീ ഈ മഹത്വം പറയാൻ അർഹനാണ്. നാരായണന്റെ മഹത്വം കേൾക്കാൻ ഉള്ള താത്പര്യം ശരിയാണ്, സൂര്യവംശജനായ രാജകുമാരാ, നീ അവന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണ്. ആദിപുരാണങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും, മഹാനായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ നീ കേൾക്കുക. പരാശരപുത്രനായ, ദ്വൈപായനമുനിയായി പ്രശസ്തനായ, ബൃഹസ്പതിസമപ്രഭനായ ആ ഗുരു തപസ്സിലൂടെ ഗ്രഹിച്ചതുപോലെയും ഞാൻ അറിയുന്നതുവരെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം, മഹാമുനിയോ. നാരായണന്റെ പരമസാരം ആരാണ് പൂർണ്ണമായി അറിയുക? വിശ്വാമിത്രപുത്രനായ ബ്രഹ്മാവിനും അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയാനാവില്ല. അതായത്, എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും രഹസ്യമായ那个 കര്മ്മം, മഹർഷിമാരുടെ ഗൂഢത്വം, യജ്ഞപതിയായ ഭഗവാൻ, സർവ്വജ്ഞരുടെ സത്യം, ആത്മജ്ഞാനികൾ ധ്യാനിക്കുന്നതും, പാപികള്ക്ക് നരകമായതും, ദേവതകളിൽ ദൈവീയമായതും, പരമയജ്ഞമായതും, ഭവങ്ങളുടെയും സാരമായതും, മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്കു ഏറ്റവും പ്രധാനമായതും, വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ച യജ്ഞം, ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്ന തപസ്സു, കര്ത്താവും കര്മ്മവും ബുദ്ധിയും മനസ്സും ക്ഷേത്രജ്ഞനും—ഇവയൊക്കെയും ഏകത്വത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നവൻ; പ്രാണവായു, നിത്യവും, അവിനാശിയും; കാലം, പാചകം, പാചകൻ, ദ്രഷ്ടാവ്, സ്വാധ്യായം—ഇവയൊക്കെ ദേവതകൾ ആ ഭഗവാനെ വിളിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെ, അതിനപ്പുറം മറ്റൊന്നുമില്ല. അവൻ തന്നെ എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുകയും പരിവർത്തനം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു; എല്ലാം ചെയ്യാൻ അവൻ തന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; അശാന്തരായവരെക്കാൾ അവൻ ഉന്നതനാണ്. ആ ആദിപുരുഷനെ ഞങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു; അവനെ മാത്രമേ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുള്ളൂ; അവൻ സംസാരിക്കുന്നവനും, സംസാരിക്കപ്പെടേണ്ടതും, ഞാൻ നിനക്ക് പറയുന്നതും അതാണ്. കേൾക്കപ്പെടുന്നതും, കേൾക്കേണ്ടതും, പറയപ്പെടുന്ന മറ്റെല്ലാം കഥകളും, ആചരണങ്ങളും അവനോടാണ് അർപ്പിതമായിരിക്കുന്നത്; അവൻ ലോകനാഥനാണ്, നാരായണനെന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സത്യമാണോ, അമൃതമാണോ, അക്ഷരമാണോ, പരമമാണോ, അത്തരം എല്ലാം—ഭൂതകാലം, ഭാവി, ഇപ്പോൾ, ചലനവും അചലത്വവും, മറ്റെന്തെങ്കിലും—അവയെല്ലാം ആ പൗരാണികനായ പരമപുരുഷനാണ്. കൃതയുഗം നാലായിരം വർഷം ആണെന്ന് പറയുന്നു; അതിന്റെ സംധ്യശേഷി നൂറു വർഷം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയത്രയും കൂടി, സూర്യപുത്രാ. ആ യുഗത്തിൽ ധർമ്മം നാലു കാലിലും നിലകൊള്ളുന്നു, അധർമ്മം ദുർബലമാണ്; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മ്മത്തിൽ അർപ്പിതരായിരിക്കുന്നു; നല്ലവരായവർ ജനിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ, രാജാക്കന്മാർ രാജധർമ്മത്തിൽ, വൈശ്യർ കൃഷിയിൽ, ശൂദ്രർ സേവനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. സത്യം, ശുദ്ധി, ധർമ്മം എന്നിവ വളരുന്നു; നല്ലവർ ചെയ്യുന്ന കര്മ്മങ്ങൾ പ്രസിദ്ധിയാകും. ഇതാണ് കൃതയുഗത്തിലെ ആചാരങ്ങൾ, രാജകുമാരാ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും, ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കും, താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരും പോലും. മൂന്നായിരം വർഷം ത്രേതായുഗം; അതിന്റെ സംധ്യ നൂറു വർഷം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയത്രയും കൂടി. ആ യുഗത്തിൽ അധർമ്മം രണ്ടു കാലിലും, ധർമ്മം മൂന്നു കാലിലും നിലകൊള്ളുന്നു; സത്യം, പുണ്യം എന്നിവ നിലനിൽക്കുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിലെ നിയമം നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ യുഗത്തിൽ വർണ്ണാശ്രമ വ്യവസ്ഥയിൽ മാറ്റം വരുന്നു; നാലു വർണ്ണങ്ങളുടെ ക്രമം ലംഘിക്കപ്പെടുന്നു, ആശ്രമങ്ങൾ ദുർബലമാവുന്നു. ദേവതകൾ സൃഷ്ടിച്ച ത്രേതായുഗത്തിലെ ഈ വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന പ്രവൃത്തി ഇനിയും വിശദമായി കേൾക്കണം. ഇനി, ദ്വാപരയുഗം രണ്ടായിരം വർഷമാണ്, സൂര്യപുത്രാ; അതിന്റെ സംധ്യ നൂറു വർഷം, അതിന്റെ ഇരട്ടിയത്രയും കൂടി; ഇതാണ് ഒരു യുഗം എന്ന് പറയുന്നു.