ഋഷിമാരാണ് അഹിംസ, ജ്ഞാനം, സത്യങ്ങൾ, തപസ്സ്, ശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണനും അതിനാൽഋഷിയും മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയുടെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ, അവ്യക്തം ബുദ്ധിയിലൂടെ ഋഷിയായി മാറുന്നു; അങ്ങനെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവൻ പരമഋഷിയായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഏതെന്നാൽ, ‘സഞ്ചാര’ം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ധാതുവിൽ നിന്നാണ് നാമധേയത്തിന്റെ ഉത്ഭവകാരണം, സ്വയംജനിച്ചവനായതിനാൽ അവൻ ദർശകൻ, അഥവാ ഋഷിയാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവാനോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസിൽ നിന്ന് ജനിച്ച പുത്രന്മാർ സ്വാഭാവികമായി ഉദിച്ചുവന്നു; അവർ തങ്ങളുടെ ബുദ്ധിയാൽ അതി മഹത്തായ അവസ്ഥയിലേക്കു ചേർന്നപ്പോൾ, അവർക്ക് മഹർഷിത്വം ലഭിച്ചു. പരമദർശനത്തോടൊപ്പം, അവർ മഹർഷികൾ എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ മഹർഷിമാരിൽ ചിലരുടെ പുത്രന്മാർ മനസ്സിൽ നിന്നും ചിലർ ശരീരത്തിൽ നിന്നും ജനിച്ചവരാണ്. അങ്ങനെ പരമത്തിൽ നിന്ന് ഋഷിമാർ, അവരിൽ നിന്ന് ആദി ഋഷിമാർ, അവരിൽ നിന്ന് സംയോജനത്തിലും ഗർഭത്തിലും നിന്നുമുള്ള പുത്രിമാർ, അഥവാ ഋഷികകൾ ജനിച്ചു. പരമത്തിൽ നിന്നാണ് ഋഷിമാർ, ആദി ഋഷികളിൽ നിന്നാണ് ഋഷികകൾ, ഋഷികകളിൽ നിന്നാണ് അവരുടെ പുത്രന്മാർ, അഥവാ ഋഷിപുത്രന്മാർ ജനിച്ചത്. ഋഷിമാരെ പരമരീതിയിൽ ശ്രവിച്ചവർ ശ്രുതർഷികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവ്യക്താത്മാവ്, മഹാത്മാവ്, അഹങ്കാരാത്മാവ്, ഭൂതാത്മാവ്, ഇന്ദ്രിയാത്മാവ് എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനം പ്രസിദ്ധമാണ്. അങ്ങനെ, ഈ ഋഷിമാരുടെ വംശം അഞ്ചുവിധ പേരുകളിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഭൃഗു, മരീചി, അത്രി, അങ്കിരസ്, പുലഹ, ക്രതു, മനു, ദക്ഷ, വസിഷ്ഠ, പുലസ്ത്യ—ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു മനസ്സിൽ നിന്നു സ്വയംജനിച്ച പത്തുമഹർഷിമാർ. ഇവർ പരമഋഷികൾ ആകയാൽ മഹർഷികൾ എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇവരുടെ പുത്രന്മാർ—കാവ്യ, ബൃഹസ്പതി, കശ്യപ, ച്യവന, ഉതത്യ, വാമദേവ, അഗസ്ത്യ, കൗശിക, കര്ദമ, വാലഖില്യർ, വിശ്രവ, ശക്തിവർധന—ഋഷിമാരാണ്. ഈ ഋഷിമാർ തപസ്സിലൂടെ ഋഷിത്വം പ്രാപിച്ചവർ ആയിരുന്നു. അവരിൽ നിന്ന് ഗർഭത്തിൽ നിന്നുള്ള പുത്രന്മാരെ, അഥവാ ഋഷികകളെ, കേൾക്കുക: വത്സര, നഗ്നഹൂ, മഹാഋഷിയായ ഭരദ്വാജ, ദീർഘതമ, ബൃഹദ്വക്ഷ, ശരദ്വത, വാജിശ്രവ, സുചിന്ത, ശാവ, പരാശര, ശ്രിംഗി, ശങ്കപ, വൈശ്രവണ രാജാവ്—ഇവരാണവർ. ഇവർ സത്യത്താൽ ഋഷിത്വം പ്രാപിച്ചു; ഭഗവാന്മാരും, ഋഷിമാരും, പ്രശസ്തരായ ഋഷികകളും അങ്ങനെ പ്രസിദ്ധരായി. മന്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവരെ കേൾക്കുക: ഭൃഗു, കശ്യപ, പ്രചേത, ധീരനായ ദധീചി, ഊർഷ, ജമദഗ്നി, വേദ, സാരസ്വത, ആർഷ്ടിഷേണ, ച്യവന, വിറ്റഹവ്യ, സവേധസ, വൈന്യ, പൃഥു, ദിവോദാസ, ബ്രഹ്മവാൻ, ഗൃത്സ, ശൗനക—ഈ പതിനൊന്നും, ആകെ പത്തൊമ്പതുപേർ, ഭൃഗുവംശത്തിലെ പ്രധാന മന്ത്രദർശികൾ ആണ്. അങ്കിരസർ: അങ്കിരസ്, ത്രിത, ഭരദ്വാജ, ലക്ഷ്മണ, കൃതവാച, ഗർഗ, സ്മൃതിസങ്കൃത, ഗുരുവിത, മന്ദാത, അംബരീഷ, യുവനാശ്വ, പുരുകുത്സ, സ്വസ്രവസ്, സദസ്യവാൻ, അജമീധ, അശ്വഹാര്യ, ഉത്കല, കവി, പൃഷദശ്വ, വിരൂപ, കാവ്യ, മുദ്ഗല, ഉതത്യ, ശരദ്വാൻ, വാജിശ്രവ, അപസ്യൗഷ, സുചിത്തി, വാമദേവ, ഋഷിജ, ബൃഹചുക്ല, ദീർഘതമ, കക്ഷിവാൻ—മൂവത്തിമൂന്ന് പേരാണ് പ്രശസ്തരായ അങ്കിരസർ. കശ്യപവർ: കശ്യപ, സഹവത്സര, നൈധ്രുവ, നിത്യ, അസിത, ദേവല—ഈ ആറുപേർ ബ്രഹ്മവാദികൾ. അത്രി, അർദ്ധസ്വന, ശാവസ്യ, ഗവിഷ്ഠിര, കർണക, സിദ്ധൻ, പൂർവതിഥി—ഇവർ മഹർഷിമാരും മന്ത്രദർശികളും. വസിഷ്ഠവർ: വസിഷ്ഠ, ശക്തി, പരാശര, ഇന്ദ്രസമാനനായ ഭരദ്വസു, മിത്രാവരുണ, കുന്ദിന—ഇവരാണ് ഏഴുപേർ ബ്രഹ്മവാദികൾ. വിശ്വാമിത്ര, ഗാധിപുത്രൻ, ദേവരത, ബാല, മധുഛന്ദ, അഘമർഷണ, അഷ്ടക, ലോഹിത, ഭൃതകില, മാംബുദി, ദേവശ്രവ, ദേവരത, പുരാണ, ധനഞ്ജയ, ശിശിര, ശാലങ്കായന—ഈ പതിമൂന്നുപേരാണ് കൗശികർ. അഗസ്ത്യ, ദൃഢദ്യുമ്ന, ഇന്ദ്രബാഹു—ഈ മൂന്നുപേർ പ്രശസ്ത ബ്രഹ്മിഷ്ഠർ. മനു വൈവസ്വത, ഇലയുടെ പുത്രനായ പുരുരവസ് രാജാവ്—ഇവർ ക്ഷത്രിയരിൽ മന്ത്രജ്ഞന്മാർ. ഭലന്ദക, വസശ്വ, സങ്കില—ഈ മൂന്നുപേർ വൈശ്യരിൽ മന്ത്രദർശികൾ. അങ്ങനെ, മന്ത്രങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടാത്തവരായി നൂറില്പത്തിരണ്ടുപേർ പ്രസിദ്ധരായിരിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ—ഋഷിമാരുടെ പുത്രന്മാരെ കേൾക്കുക; ഇവർ ഋഷികകളുടെ പുത്രന്മാർ, പ്രശസ്തരായ ജ്ഞാനികൾ. ഈ കഥകൾ പറഞ്ഞശേഷം, സൂതപുത്രനേ, താരകാസുരനു നേരെ നടന്ന മഹാസമരത്തെക്കുറിച്ച് മത്സ്യൻ എങ്ങനെ വിവരിച്ചു? ആ കഥ നടന്നത് ഏത് കാലത്താണ്? നിങ്ങളുടെ വായിൽ നിന്നു സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന അമൃതംപോലെയുള്ള ഈ കഥകൾ ഞങ്ങൾ എത്ര കേട്ടാലും മതിയാവുന്നില്ല. മഹാമുനിവരേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ളത് ദയവായി ഞങ്ങൾക്കു വീണ്ടും വിവരിച്ചു പറയണമേ.