ഋഗ്, യജുര്, സാമ, അതര്വ്വണമന്ത്രങ്ങള്, അതുപോലെ ഏഴു മഹർഷിമാരുടെ വചനങ്ങളിലൂടെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ധര്മ്മം—ഇവയെ മാനു പരമ്പരാഗത ധര്മ്മമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ത്രേതായുഗാരംഭത്തില് വെദങ്ങള് ഒറ്റയടിയില് ഏകീകരിച്ചിരുന്നത് ധര്മ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായിരുന്നു. എന്നാല് ജീവിതകാലം കുറയുന്നതിനാല് ദ്വാപരയുഗത്തില് വെദങ്ങള് വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. മഹർഷിമാര് തപസ്സിലൂടെ വെദങ്ങളെ പകലും രാത്രിയും പഠിച്ചു. ദൈവികമായ വെദങ്ങള് ആദിയുമില്ല അന്തിയുമില്ലാത്തവയാണ്; സ്വയംഭുവായ ബ്രഹ്മാവാണ് അവയെ അവയുടെ എല്ലാ അങ്കങ്ങളോടും കൂടി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഓരോ യുഗത്തിലും വെദധര്മ്മം മാറുന്നു; വെദങ്ങള് പഠിപ്പിക്കുന്ന ധര്മ്മം യുഗപ്രകാരം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ക്ഷത്രിയര്ക്കായി ഉപനയനം, വൈശ്യര്ക്കായി ഹവിഃയാഗങ്ങള്, ശൂദ്രര്ക്കായി സേവാനിഷ്ഠയാഗങ്ങള്, ബ്രാഹ്മണര്ക്കായി ജപയാഗങ്ങള്—ഇങ്ങനെ ഓരോ വര്ണ്ണത്തിനും പ്രത്യേക യാഗങ്ങള് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു. ത്രേതായുഗത്തില് വര്ണ്ണങ്ങള് പ്രത്യക്ഷമായി, അവര് ധര്മ്മം പാലിച്ചു, കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തു, സന്താനസമ്പന്നരായി, സമൃദ്ധിയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. ബ്രാഹ്മണര് ബ്രാഹ്മണന്മാരാല്, ക്ഷത്രിയര് ക്ഷത്രിയന്മാരാല്, വൈശ്യര് വൈശ്യന്മാരാല് സ്ഥാപിതരായി, ശൂദ്രര് അവരെ പിന്തുടര്ന്നു—ഒരുവര്ണ്ണം മറ്റൊന്നിനെ പിന്തുണച്ചു. എല്ലാവരുടേയും സ്വഭാവം മംഗളകരമായിരുന്നു; വര്ണ്ണാശ്രമധര്മ്മം ഉറപ്പിച്ചു. മനസ്സ്, വാക്ക്, കൈ എന്നിവയിലൂടെ കര്മ്മങ്ങള് അനവധിയായി വിജയകരമായി നടന്നു. ജീവിതം ദൈര്ഘ്യമുള്ളതായിരുന്നു, നല്ല രൂപം, ശക്തി, ബുദ്ധി, ആരോഗ്യം, ധര്മ്മം—ഇവയൊക്കെ എല്ലാവര്ക്കും ത്രേതായുഗത്തില് സാധാരണമായിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവാണ് ഇവര്ക്കു വര്ണ്ണാശ്രമക്രമവും, സംഹിതകളും മന്ത്രങ്ങളും, ആരോഗ്യം, ധര്മ്മം എന്നിവയും സ്ഥാപിച്ചത്. ബ്രഹ്മപുത്രന്മാരായ മഹർഷിമാര് സംഹിതകളും മന്ത്രങ്ങളും രൂപീകരിച്ചു; ദേവതകളാണ് യാഗം സ്ഥാപിച്ചത്. സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തില്, ലോകസൃഷ്ടാക്കന്മാര് മഹാബലശാലിയായ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം യാഗങ്ങള് നടത്തി. അവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച്, വെള്ളവസ്ത്രം ധരിച്ച പുരോഹിതന്മാരും, വിജയകരമായ കര്മ്മങ്ങളും, യാഗോപകരണങ്ങളും ഉള്പ്പെടുത്തി യാഗം നടന്നു. സത്യവും ജപവും തപസ്സും ദാനവും ആണ് ആദിധര്മ്മമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്; ധര്മ്മം ക്ഷയിക്കുമ്പോള് ഉപധര്മ്മങ്ങള് വര്ദ്ധിക്കുന്നു. അപ്പോഴാണ് ധീരരും ദീർഘായുസ്സും മഹാബലവും ഉള്ളവരും, ശിക്ഷാസംഹിത ഉപേക്ഷിച്ച മഹായോഗികളും, യാഗശീലികളും, ബ്രഹ്മവാദികളും ജനിക്കുന്നത്. അവര്ക്ക് താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, വിശാലമായ മുഖവും, ദൃഢമായ ശരീരവും, സിംഹവക്ഷസ്സും, മഹാബലവും, മദമസ്തമായാനപോലുള്ള നടയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിലെ സാമ്രാട്ടുകള് മഹാശരധാരികളും, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളിലും പൂർണ്ണരുമായി, ആലത്തുരുത്തിപോലുള്ള ശരീരത്തോടുകൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. ചര്യപ്രകാരം, ആലത്തുരുത്തി പോലെയാണ് അവരുടെ ഭുജങ്ങള്. 'വ്യാമം' ആലത്തുരുത്തിയുടെ അളവാണ്; ആരുടെ ഉയരവും അങ്ങനെയാണോ, അവരുടെ ശരീരവും ആലത്തിന്റെ ചുറ്റളവുപോലെയാണ്. ഏഴു രത്നങ്ങള്—ചക്രം, രഥം, രത്നം, ഭാര്യ, നിധി, അശ്വം, ഗജം—സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിലെ സമ്രാട്ടുകള്ക്കു ലഭിച്ചിരുന്നു. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും, ഭूतകാലത്തും ഭാവിയിലും, വിശ്ണുവിന്റെ അംശമായി സാമ്രാട്ടുകള് ഭൂമിയില് ജനിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗങ്ങളിലൊക്കെയും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതുമൊക്കെയും, സാമ്രാട്ടുകള് ജനിക്കുന്നു. ആ രാജാക്കന്മാരില് നാലു മഹാമംഗളങ്ങളായ ബലം, ധര്മ്മം, സന്തോഷം, ഐശ്വര്യം എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്. പരസ്പരവൈരമില്ലാതെ, രാജാവ് സമമായി ധനം, ധര്മ്മം, കാമം, പ്രശസ്തി, വിജയം എന്നിവ നേടുന്നു. ഐശ്വര്യവും ശക്തിയും ബലവും, ജ്ഞാനവും തപസ്സുമുപയോഗിച്ച്, മഹർഷിമാരേക്കാളും ഉയര്ന്നവരായി അവര് നിലകൊള്ളുന്നു. അവര് ദാനവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ശക്തിയാല് ജയിക്കുന്നു; മനുഷ്യരൂപത്തില് പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടി ജനിക്കുന്നു. കേശം നെറ്റിയില് കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, നാവ് ശുദ്ധിയുള്ളത്, കറുത്ത നിറം, നാലു പല്ലുകള്, ഉന്നത വംശം, ഊര്ജ്ജം മേലോട്ടു ഒഴുകുന്നു. ഭുജങ്ങള് മുട്ടില് തൊടുന്നു, കൈകള് താളവൃക്ഷപത്രംപോലെയാണ്, കാളപ്പോലുള്ള രൂപം, വക്ഷസ്സും ചുറ്റളവും അളവിലുണ്ട്, സിംഹപോലുള്ള ഭുജങ്ങള്, ഭൂമിപാലകാ! കാലില് ചക്രം, മീന്ചിഹ്നം, കൈയില് ശംഖം, താമര—ഇവയുടെ ചിഹ്നങ്ങള് ഉണ്ട്. എണ്പതിനായിരം അയ്യായിരം വര്ഷം അവര് ജീവിക്കുന്നു; വയസ്സും രോഗവും ഇല്ല. ആ നാലു സാമ്രാട്ടുകളുടെ ഗതികള് തടസ്സമില്ലാതെ ആകാശത്തിലും, സമുദ്രത്തിലും, പാതാളത്തിലും, പര്വ്വതങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു. യാഗം, ദാനം, തപസ്, സത്യം—ഇവയാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ ധര്മ്മം. അപ്പോള് വര്ണ്ണാശ്രമവിഭാഗപ്രകാരം ധര്മ്മം നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു; ശാസനം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാവരും സന്തോഷവും ബലവും നിറഞ്ഞവരാണ്, രോഗമില്ല, മനസ്സില് പൂര്ണ്ണസന്തോഷം. ത്രേതായുഗത്തില് വെദം നാലു ഭാഗങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു; ജനങ്ങള് മൂവായിരം വര്ഷം ജീവിക്കുന്നു. മകന്മാരും മുമ്മക്കളുമൊപ്പമിരിക്കെ, ക്രമത്തില് മരിക്കുന്നു—ഇതാണ് ത്രേതായുഗത്തിലെ അവസ്ഥ. ഇനി ത്രേതായുഗത്തിന്റെ കാലഗണന കേള്ക്കൂ. ത്രേതായുഗം സ്വഭാവപ്രകാരം ഒരു കാലഘട്ടം സംധ്യയില് നിലകൊള്ളുന്നു; സ്വഭാവപ്രകാരം ഒരു കാലഘട്ടം അവശേഷിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗാരംഭത്തില് യാഗം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു? മുന് സ്വായംഭുവ സൃഷ്ടിയില് എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്ന് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരേണം. സന്ധ്യയും കൃതയുഗവും അവസാനിച്ച് കാലം എന്ന ഘട്ടം ആരംഭിച്ചപ്പോള് ത്രേതായുഗം എത്തി. സസ്യങ്ങള് ഉദിച്ചുവന്നപ്പോള്, മഴ പെയ്യാന് തുടങ്ങി, ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും രൂപം കൊണ്ടപ്പോള്, വര്ണ്ണാശ്രമക്രമം സ്ഥാപിച്ച്, മന്ത്രങ്ങള് വീണ്ടും ക്രമീകരിച്ച ശേഷം, യാഗം എങ്ങനെ ആരംഭിച്ചു എന്നത് അറിയാന് ഉത്സുകരായവര്ക്കു സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇവിടെ ഇതിലപ്പുറവും ഇഹലോകത്തും കര്മ്മങ്ങളില് മന്ത്രങ്ങള് പ്രയോഗിച്ച്, വിശ്വഭുക്കായ ഇന്ദ്രന് യാഗം ആരംഭിച്ചു. ദേവതകളോടൊപ്പം, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളോടെ, മഹാശ്വമേധയാഗത്തില് മഹർഷിമാര് കൂടി ചേർന്നു. യാഗപ്രവൃത്തിയുടെ ആരംഭത്തില് പുരോഹിതന്മാര് കര്മ്മങ്ങള് നിര്വ്വഹിച്ചു; ദേവന്മാര്ക്കായി വിവിധ ഹോമദ്രവ്യങ്ങള് അഗ്നിയില് സമര്പ്പിച്ചു. ദേവതകള് എത്തിയപ്പോള്, സാമഗാനികള് മനോഹരമായി പാടിയപ്പോള്, ദ്രുതഗതിയിലുള്ള അധ്വര്യുപുരോഹിതന്മാര് സജീവമായി പ്രവര്ത്തിച്ചു. മധ്യഭാഗത്തിലുള്ള ഹോമങ്ങള് ചെയ്തപ്പോഴും, പശുക്കളെ അപ്പോള് സമര്പ്പിച്ചപ്പോഴും, യാഗഭോക്താക്കളായ ദേവതകള് വിളിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും—അങ്ങനെ ആ ദിവ്യയുഗത്തിലെ യാഗങ്ങള് ആരംഭിച്ചു.