മനുഷ്യരുടെ കാലഗണനപ്രകാരം, കലിയുഗത്തിന് നാല് നിയുതം (ചതുര് നിയുതം) വര്ഷങ്ങളുണ്ട്, അതോടൊപ്പം മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം വര്ഷങ്ങള് കൂടി ചേര്ന്നിരിക്കുന്നു. ഇതാണ് കലിയുഗം എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ അളവുപ്രകാരം ഈ നാലു യുഗങ്ങളുടെ ക്രമം, അവയുടെ സംധ്യകളും സംധ്യാംശങ്ങളുമായി, ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ നാലുയുഗങ്ങളുടെയും സംധ്യകളുടെയും സംഖ്യ, അതായത് അധികവർഷങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ, എഴുപത്തൊന്ന് തവണ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ഒരു മന്വന്തരം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ അളവിൽ ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ കണക്കു പറയാം: ഇരുപത്തൊന്ന് കോടി വര്ഷങ്ങൾ, അതിനൊപ്പം പത്ത് ലക്ഷം വര്ഷങ്ങൾ വിവിധ ഭാഗങ്ങളായി, മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം വര്ഷങ്ങൾ, എട്ട് നൂറ് വര്ഷങ്ങൾ കൂടി ചേർക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം എൺപത് വര്ഷവും ആറു മാസവും കൂടി ചേർത്താൽ, മനുഷ്യരുടെ കണക്കിൽ ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ കാലപരിധി ഇതാണ്. ദൈവീയമായ അളവിൽ, മനുക്കളുടെ ഇടവേളയെക്കുറിച്ച് പറയാം: അതിന് ഒരു ലക്ഷമാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. അതിൽ നാല്പതിനായിരം വര്ഷമാണ് ഒരു മന്വന്തരത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം, അതിൽ യുഗങ്ങൾ കൂടി ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഈ നാലുയുഗചക്രം, അതിന്റെ അധികവർഷങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ, എഴുപത്തൊന്ന് തവണ ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് മന്വന്തരം. അറിവുള്ളവർ പറയുന്നു: ഒരു കല്പം ഇതിന്റെ പതിനാലു മടങ്ങാണ്; അതിനുശേഷം മഹാപ്രളയം, എല്ലാ സൃഷ്ടിയും ലയിക്കുന്ന മഹാപ്രളയം, സംഭവിക്കുന്നു. ഒരു കല്പയുടെ അളവ് ഇരട്ടിയാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. നാലുയുഗചക്രം, അതായത് കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം എന്നിവയുടെ സൃഷ്ടി വിശദീകരിച്ചു. ഇനി ഞാൻ ത്രേതായുഗത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും, ദ്വാപരയും കലിയും വിശദമായി പറയുന്നു; ഈ രണ്ടും ഒരുമിച്ച് സംഭവിക്കുന്നതിനാൽ, വേർതിരിച്ച് പറയാൻ സാധിക്കില്ല. ഈ കാര്യങ്ങൾ ക്രമമായി വന്നിരിക്കുന്നു. മുൻപ് രണ്ട് യുഗങ്ങളിലായി ഞാൻ ഇതിനെ കുറിച്ച് പറയാതിരുന്നതു, മഹർഷിമാരുടെ വംശപാരമ്പര്യത്തിൽ ഞാൻ മുഴുക്കിയിരുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ത്രേതായുഗത്തിൽ ബാക്കിയുള്ളത് ഞാൻ പറഞ്ഞിരുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു, ശ്രദ്ധിക്കൂ. ത്രേതായുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രചോദനത്തോടെ, മനുവും ഏഴ് മഹർഷിമാരും വേദധർമ്മവും സ്മൃതിധർമ്മവും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഏഴ് മഹർഷിമാർ വിവാഹം, അഗ്നിഹോത്രം, ഋഗ്, യജുര്, സാമവേദങ്ങൾ എന്നിവയുമായി സമ്പന്നമായ ശ്രൗതധർമ്മം പ്രഖ്യാപിച്ചു. മനു സ്വായംഭുവൻ ആചരണത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ, പാരമ്പര്യമായി കൈമാറിയ, വർണ്ണാശ്രമാചാരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സ്മൃതിധർമ്മം പ്രഖ്യാപിച്ചു. സത്യവും ബ്രഹ്മചര്യവും, വേദപഠനവും, തപസ്സും, മഹർഷിമാരുടെ ശക്തമായ തപസ്സും, ക്രമാനുസൃതമായി നിലനിന്നിരുന്നു. ത്രേതായുഗാരംഭത്തിൽ, ഈ ഏഴ് മഹർഷിമാരിൽ നിന്നുമാണ് മനുവിൽ നിന്നുമാണ്, ഒരുപാട് മന്ത്രങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായി ഉദിച്ചുവന്നു—താരകാദി ദർശനങ്ങളിലൂടെ അവ വർദ്ധിച്ചു. ആദ്യകല്പത്തിൽ ദേവന്മാരിൽ സ്വാഭാവികമായി അവ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പിന്നീട്, സിദ്ധന്മാരിലും മറ്റ് ഉന്നതരിലും മന്ത്രയോഗം വ്യാപകമായി നടന്നു; മുൻകല്പങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മന്ത്രങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ഇപ്പോഴും അവയുടെ പ്രതിരൂപങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഋഗ്, യജുഃ, സാമൻ, അതർവൺ എന്നിവയുടെയും, ഏഴ് മഹർഷിമാർ പ്രഖ്യാപിച്ചവയുടെയും മന്ത്രങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. മനു പാരമ്പര്യധർമ്മം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ത്രേതായുഗാരംഭത്തിൽ വേദങ്ങൾ ഏകീകൃതമായിരുന്നു, അവ ധർമ്മത്തിന്റെ ആധാരമായിരുന്നു; എന്നാൽ ആയുര് നിയന്ത്രണത്തെ തുടർന്ന് ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അവ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. മഹർഷിമാർ തപസ്സിലൂടെ, രാത്രിയും പകലും വേദങ്ങൾ പഠിച്ചു. ദിവ്യമായ വേദങ്ങൾ ആരംഭവുമില്ല, അവസാനവുമില്ല; സ്വയമ്പൂവായ ബ്രഹ്മാവാണ് അവയെ മുഴുവനും അവയുടെ അംഗങ്ങളോടും, സ്വധർമ്മത്തോടും കൂടി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഓരോ യുഗത്തിലും വേദങ്ങൾക്കും അവയുടെ ധർമ്മത്തിനും മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു; ഓരോ യുഗത്തിലും വേദങ്ങൾ ഉപദേശിച്ച ധർമ്മം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ക്ഷത്രിയർക്ക് ഉപനയനയജ്ഞമാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്; വൈശ്യർക്കു ഹവിഃയജ്ഞങ്ങൾ; ശൂദ്രർക്കു സേവായജ്ഞങ്ങൾ; ബ്രാഹ്മണർക്കു ജപയജ്ഞങ്ങൾ. ത്രേതായുഗത്തിൽ വർണ്ണങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചു; അവരൊക്കെയും ധർമ്മത്തിൽ നിലനിന്നു, കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, സന്തതിയുണ്ടാക്കി, സമ്പന്നരായി, സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്ന്, ക്ഷത്രിയർ ക്ഷത്രിയരിൽ നിന്ന്, വൈശ്യർ വൈശ്യരിൽ നിന്ന്, ശൂദ്രർ അവരെ പിന്തുടർന്ന്, ഓരോ വർണ്ണവും മറ്റൊന്നിനെ പിന്തുണച്ചു. എല്ലാവരുടെയും സ്വഭാവങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠമായിരുന്നു; അവരുടെ ധർമ്മങ്ങൾ വർണ്ണാശ്രമപ്രകാരം ആധാരമായിരുന്നു; മനസ്സിൽ, വാക്കിൽ, കൈയാൽ ചെയ്ത കർമ്മം ത്രേതായുഗത്തിൽ അവിച്ഛിന്നമായും വിജയകരമായും നടന്നു. ദീർഘായുസ്, നല്ല രൂപം, ബലം, ബുദ്ധി, ആരോഗ്യം, ധർമ്മം—ഇവ ത്രേതായുഗത്തിലെ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവയായിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവാണ് വർണ്ണാശ്രമക്രമവും, വേദസമൂഹങ്ങളും, മന്ത്രങ്ങളും, ആരോഗ്യവും, ധർമ്മവും അവർക്കു സ്ഥാപിച്ചത്. ബ്രഹ്മപുത്രന്മാരായ മഹർഷിമാർ വേദസമൂഹങ്ങളും മന്ത്രങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു; യാഗം ദേവതകൾതന്നെ സ്ഥാപിച്ചു. സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ, സൃഷ്ടികർത്താക്കൾ, ശക്തനായ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം, ആവശ്യമായ എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളുമായി, വെള്ളയുടുപ്പുമുള്ള പുരോഹിതന്മാരും, വിജയകരമായ യാഗങ്ങളും, എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യം യാഗങ്ങൾ നടത്തി. സത്യവും ജപവും തപസ്സും ദാനവും പ്രാഥമികധർമ്മങ്ങളാണ്; ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ഉപധർമ്മങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദീർഘായുസ്, മഹാബലവും, ശിക്ഷാരഹിതമായ, മഹായോഗികളും, യാഗശീലികളും, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ ആയ വീരന്മാർ ജനിക്കുന്നു. അവർക്ക് താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, വിശാലമുഖം, സുസ്ഥിരമായ ശരീരം, സിംഹഹൃദയം, മഹാബലം, മദോന്മത്താനായാനകളെപ്പോലെയുള്ള നടപ്പ്—allാം ഇവർക്ക് സവിശേഷമാണ്. ത്രേതായുഗത്തിൽ, സർവ്വഭൗമചക്രവർത്തികൾ മഹാശരധരന്മാരാണ്, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളിലും പരിപൂർണ്ണർ, ആലത്തുമരത്തിന്റെ ചില്ലപോലെയുള്ള ശരീരഘടനയുള്ളവർ. പരമ്പരാഗതമായി, ഭുജങ്ങൾ ആലത്തുപോലെയാണ്; 'വ്യാമം' ആലത്തിന്റെ അളവാണ്; ആരുടെ ഉയരവും വീതിയും ആ അളവിൽ വരുന്നു, അവരുടെ ശരീരം ആലത്തിന്റെ ചുറ്റളവുപോലെയാണ് എന്ന് പറയുന്നു. ഏഴ് രത്നങ്ങൾ—ചക്രം, രഥം, രത്നം, ഭാര്യ, നിധി, കുതിര, ആന—സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ഇവയായിരുന്നു. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും, ഭവതിലും ഭാവിയിലും, വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്തിൽ, സർവ്വഭൗമചക്രവർത്തികൾ ഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗങ്ങളിൽ എല്ലാം, ഭവതിലും ഭാവിയിലും, സർവ്വഭൗമചക്രവർത്തികൾ ജനിക്കുന്നു. ആ രാജാക്കന്മാരിൽ നാലു ശ്രേഷ്ഠവും അതിശയകരവുമായ ഗുണങ്ങൾ പ്രകടമാകുന്നു: ബലം, ധർമ്മം, സുഖം, ധനം—ഇവയാണ് അവ.