മനു ഈ അതേ ചോദ്യം മധുസൂദനനോട് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ മധുസൂദനൻ അതിന് ഉത്തരം സൂര്യപുത്രനോട് വിശദമായി പറഞ്ഞു. ഞാൻ അതിന്റെ വിശദമായ വിവരണവും, ആ ജ്ഞാനിയായ ഐലനായ പുരൂരവസിന്റെ ശക്തിയും, സ്വർഗത്തിൽ സോമനോടുള്ള അവന്റെ ഐക്യവും ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം. സോമനിൽ നിന്നാണ് അമൃതസിദ്ധിയും പിതൃകർമ്മങ്ങൾക്കും പ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നത്. സോമ്യന്മാർ, ബർഹിഷദ്മാർ, കാവ്യന്മാർ, അഗ്നിഷ്വത്തന്മാർ ഇവരും അതുപോലെ. ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒന്നിച്ച് പുതുചന്ദ്രനിൽ ഒരൊറ്റ വൃത്തത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഓരോ അമാവാസ്യയിലും അവൻ സൂര്യനെയും ചന്ദ്രനെയും സന്ദർശിക്കാൻ പോകുന്നു—അവന്റെ മാതൃപിതൃ പിതാക്കളെ. അവിടെ അവൻ അവരെ നമസ്കരിച്ച്, യുക്തമായ സമയത്തേക്ക് കാത്തിരിക്കുന്നു; പിന്നെ സോമനെ പൂജിച്ച്, ക്ഷീണിച്ചവണ്ണം മടങ്ങുന്നു. ജ്ഞാനിയായ ഐലനായ പുരൂരവസ്, മാസാന്ത്യ പിതൃകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, സ്വർഗത്തിൽ സോമനെയും പിതാക്കളെയും സമീപിച്ചു. അവൻ കുഹുവിനൊത്ത രണ്ടു അളവുകൾ, സിനീവാലിയുടെ അളവിൽ മാത്രം, വ്രതാരംഭത്തിൽ സമർപ്പിച്ചു. കുഹുവിന്റെ അളവ് അറിയുന്നവൻ, കുഹുവിനെ പിതൃകർമ്മത്തിനായി പൂജിച്ചു; പൂജ കഴിഞ്ഞ്, യുക്തമായ കാലത്തിനായി കാത്ത് സോമനെ നോക്കി നില്ക്കുന്നു. സോമനിൽ നിന്നാണ് പിതാക്കന്മാർക്ക് തൃപ്തികരമായ അമൃതധാരകൾ—പത്ത്, അഞ്ച് എന്നിങ്ങനെ—ലഭിക്കുന്നത്; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ഹവിയെടുത്ത പിതാക്കന്മാർ ഈ ഉത്തമകിരണങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ആ സൌമ്യ അമൃതത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; പിതൃകർമ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഹവികൾ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ. സൌമ്യ അമൃതം കൊണ്ട് അവൻ പിതാക്കന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു: സോമ്യന്മാർ, ബർഹിഷദ്മാർ, കാവ്യന്മാർ, അഗ്നിഷ്വത്തന്മാർ ഇവരെയും. ഋതുക്കളുടെ അഗ്നിയെ ഋഷികൾ ഓർക്കുന്നു; അവർ വർഷത്തെ ഋതുവെന്നറിയുന്നു. ഋതുക്കളിൽ നിന്നാണ് കാലഘട്ടങ്ങൾ ഉത്ഭവിച്ചത്. പിതാക്കന്മാരാണ് ഋതുക്കൾ; പകുതിമാസങ്ങൾ ഋതുക്കളുടെ പുത്രന്മാർ; പിതാമഹന്മാർ ഋതുക്കളാണ്, അമാവാസ്യകൾ വർഷത്തിന്റെ പുത്രന്മാർ; പിതാമഹപിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു, അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്. ബർഹിഷദ്മാർ, കാവ്യന്മാർ, അഗ്നിഷ്വത്തന്മാർ—ഈ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ഗൃഹസ്ഥരും ഹവിര്യജ്ഞങ്ങളും ഋതുകർമ്മങ്ങളും ചെയ്യുന്നവർ ബർഹിഷദ്മാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അവർ പുരാണത്തിൽ ഉറപ്പു നേടിയവരാണ്. ഹവിര്യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന ഗൃഹസ്ഥർ അഗ്നിഷ്വത്തന്മാരും ഋതുസംബന്ധിയായ യജ്ഞകർമ്മക്കാരുമാണ്; കാവ്യന്മാർ അഷ്ടകകളുടെ അധിപതികളാണ്. ഇനി അഞ്ചുവർഷങ്ങൾക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. ഈ അഞ്ചുവർഷങ്ങളിൽ, വർഷം അഗ്നിയാണ്, പരിവത്സരം സൂര്യൻ, ഇദ്വത്സരം സോമൻ, അനുവത്സരം വായു, വത്സരം രുദ്രൻ. ഈ അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ ഒരു യുഗത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. കാലം സ്ഥാപിച്ചതായി, ചന്ദ്രൻ അവയ്ക്കിടയിൽ സഞ്ചരിച്ച് അമൃതം വിതരുന്നു. ഇവ ദേവന്മാരുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ ആകുന്നു—സോമപാനികളും താപപാനികളും; പുരൂരവസ് ജീവിച്ചിരുന്നത്രേ അവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. സോമൻ പ്രതിമാസം പ്രത്യേകമായി ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, സ്വധയുള്ളത് സോമംപാനം ചെയ്യുന്ന പിതാക്കന്മാരുടെ ഭാഗമാണ്; അതുകൊണ്ട് അവൻ അമൃതവും സോമവും തേനും പ്രാപിച്ചു. അമൃതമായ സോമം കുടിച്ചശേഷം, സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തിൽ, സുഷുമ്ണ എന്ന കിരണത്തിലൂടെ സോമപാനികളുടെ സോമത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ കലകളും, ഓരോ ദിവസവും, സുഷുമ്ണയുടെ പോഷണത്തിലൂടെ വളരുന്നു. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കലകൾ കുറയുന്നു, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ കലകൾ വർധിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ സൂര്യന്റെ ശക്തിയാൽ ചന്ദ്രന്റെ ശരീരം പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പൗർണമിയിൽ, ചന്ദ്രൻ പ്രകാശമുള്ള പൂർണ്ണവൃത്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട സോമം ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ദിവസംതോറും വർദ്ധിക്കുന്നു; ദേവന്മാർ മുമ്പ് അമൃതസോമം കുടിച്ചു, പിന്നെ ശേഷിച്ച ഭാഗം പിതാക്കന്മാർ കുടിക്കുന്നു. പതിനഞ്ചു ദിവസത്തേക്ക് സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തിൽ അതിനെ കുടിക്കുന്നു; സുഷുമ്ണയുടെ പോഷണത്തിൽ ഓരോ ഭാഗവും ഓരോ ദിവസവും എടുത്തു പോഷിപ്പിക്കുന്നു. സുഷുമ്ണയുടെ പോഷണത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷം വർദ്ധിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് കൃഷ്ണപക്ഷം കുറയുന്നു, ശുക്ലപക്ഷം വർദ്ധിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ സോമം പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അത് ക്ഷയിച്ചാൽ, വീണ്ടും വീണ്ടും പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ ശുക്ല-കൃഷ്ണപക്ഷങ്ങളിൽ സോമം വർദ്ധിക്കുന്നു. ഈ സോമം, പിതാക്കന്മാർക്ക് സ്വന്തമായതായും, ഭൂമിയിൽ രൂപം നേടിയതായും, പ്രിയപ്പെട്ടതായും, പതിനഞ്ച് അമൃതധാരകളോടുകൂടിയതായും ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ കലകളുടെ സംയോജനങ്ങൾ വിശദീകരിക്കാം—കലകൾ എങ്ങനെ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന്, ഒരിക്കല്ലിൽ കുരുക്കുകൾ കൂട്ടുന്നതുപോലെ. അതുപോലെ, വർഷം, മാസങ്ങൾ, പക്ഷങ്ങൾ—ശുക്ലവും കൃഷ്ണവുമെല്ലാം—ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പൗർണമി, കുരുക്കുകൾ, സംയോജനങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ. പകുതിമാസത്തിലെ കലകൾ, രണ്ടാം ദിവസത്തിൽ തുടങ്ങുന്നവ, ഹോമം എന്നിവ കലകളുടെ സംയോജന സമയങ്ങളിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, കലകളുടെ ആരംഭത്തിൽ, ആദ്യ ദിവസത്തിൽ തുടങ്ങുന്ന സംയോജനങ്ങളിൽ, സായാഹ്നത്തിലും അനുമതിയിലും രണ്ട് ലവകൾ സമയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ഉച്ചക്ക് രാകായ്ക്കും രണ്ട് ലവകൾ സമയമായി അറിയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ കല, ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് സായാഹ്നം വന്നപ്പോൾ, അതാണ് പൗർണമി സമയം. സൂര്യൻ വ്യതീപാതത്തിൽ, രേഖയ്ക്ക് മുകളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, ഒരു യುಗത്തിന്റെ അവസാനം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു; ചന്ദ്രൻ യുഗാന്തത്തിൽ രേഖയ്ക്ക് മുകളിൽ ഉദിക്കുമ്പോൾ. പൗർണമി വ്യതീപാതത്തിൽ ഇരുവരെയും ഒരുമിച്ച് കാണുമ്പോൾ, കലയുടെ ആരംഭത്തിൽ അവർ അങ്ങനെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ സമയത്ത് സൂര്യനെ നിരീക്ഷിച്ച് കണക്കാക്കണം; അതാണ് യുക്തമായ കർമ്മസമയം, അതിനെ ആറാമത്തെ കാലം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പൗർണമി രാത്രിയിൽ, രാത്രിയുടെ സംയോജനങ്ങളിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമാവുന്നു; അതുകൊണ്ട് പൗർണമി ദിവസത്തിൽ രാത്രി ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമാകും. പകൽ സമയത്ത്, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പരസ്പര വ്യതീപാതത്തിൽ പൗർണമിയെ കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ പൂർണത കാരണം ഉച്ചയ്ക്ക് പൗർണമി ദിനമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ദേവന്മാരും പിതാക്കളും ആ സമയത്തെ അനുമതിയായി അംഗീകരിക്കുന്നു; അതിന്റെ പൂർണത കാരണം അതിനെ പൗർണമി എന്നും വിളിക്കുന്നു. പൗർണമി രാത്രിയിൽ, ചന്ദ്രൻ അത്യന്തം പ്രകാശിക്കുന്നു; ചന്ദ്രന്റെ വർണ്ണം കൊണ്ടും കവിൾ അതിനെ ‘രാകാ’ എന്നും വിളിക്കുന്നു.