ശ്രേഷ്ഠന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോരു മഹാത്മാവിനോട് ജനങ്ങൾ ചോദിച്ചു: “ഇവയെല്ലാം ആരാണ് ചലിപ്പിക്കുന്നത്? അതോ ഇവ സ്വയം തന്നെ ചലിക്കുന്നു? ദയവായി ഞങ്ങൾക്കു ഇതിന്റെ സത്യം പറയൂ.” അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞു: “ജഗതിലെ ജീവികളുടെ ഈ അജ്ഞതയെ ഞാൻ വിശദമാക്കാം. ദൃശ്യമാണെങ്കിലും പലതും മനുഷ്യരെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.” ആകാശത്തിലെ പതിനാലു നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ദ്രുവനക്ഷത്രത്തിൽ, ഉത്താനപാദന്റെ പുത്രനായ ദ്രുവൻ ഉറച്ച നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ദ്രുവൻ ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഗ്രഹങ്ങളും ചലിക്കുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങൾ ദ്രുവന്റെ ചലനത്തെ ചക്രം പോലെ പിന്തുടരുന്നു. ദ്രുവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ചലനമാണ് ഈ പ്രകാശകർമങ്ങൾ ചലിക്കുന്നത്. ദ്രുവനുമായി കാറ്റിന്റെ ബന്ധം കൊണ്ടാണ് ഇവ ചലിക്കുന്നത്. ഇവയുടെ വിഭജനം, സംയോജനം, കാലനിർണയം, ഉദയവും അസ്തമയവും, ദിശാസൂചനകളും, ദക്ഷിണായനവും ഉത്തരായനവും, വിഷുവവും, ഗ്രഹങ്ങളുടെ വർണ്ണവും—ഇതെല്ലാം ദ്രുവൻ തന്നെ നിർവഹിക്കുന്നു. ജിമൂത എന്ന വിളിയുള്ള മേഘങ്ങൾ ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്ക് കാരണമാണു. ഇവയുടെ രണ്ടാം ഘടകം ആഹ്വാനകാറ്റാണ്; ഈ മേഘങ്ങൾ അതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു, ഒരു യോജനത്തെയും അര യോജനത്തെയും ദൂരത്തിൽ ഇവ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെയുണ്ടാകുന്ന മഴ തുടർച്ചയായ ഉഴിമഴയാണു; പുഷ്കരാവർത്തക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മേഘങ്ങൾ കാതുകളിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്. ഇന്ദ്രൻ, ഈ മേഘങ്ങളുടെ കാതുകൾ—വളരെ ശക്തവും, ആഗ്രഹപൂർത്തീകരണവും, സമൃദ്ധിയുമുള്ളവ—ജീവികളുടെ നാശം ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ വലിയ ശക്തിയോടെ വെട്ടിക്കളഞ്ഞു. നിങ്ങളുടെ കാതുകൾ പുഷ്കര എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; വെള്ളം നിറഞ്ഞവയും വിശാലവുമാണു, അതുകൊണ്ടു പുഷ്കരാവർത്തക എന്ന പേരും ലഭിച്ചു. ഇവ പല രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുകയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; കല്പാന്തത്തിൽ മഴ വരുത്തുകയും പ്രലയാഗ്നിയെ തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. കാറ്റിന്റെ സഹായത്തോടെ ഇവ ചലിക്കുന്നു; അമരന്മാരായി യുക്തമായ കാലചക്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാണ്ഡം പൊട്ടിയപ്പോൾ ഇവ അതിന്റെ സ്വഭാവിക ഉത്പന്നങ്ങൾ ആയിരുന്നു. അതിൽനിന്നു സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാ, നാലു മുഖങ്ങളുള്ള പ്രഭു, ഉദയിച്ചു; ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ തൊപ്പി തണ്ട് മേഘങ്ങൾ ആണെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവയുടെ പോഷണം പുകയാണ്, അതിൽ ഒരു വ്യത്യാസവുമില്ല; പര്ജന്യൻ, ദിശകളിലെ നാലു ആനകളുമാണ് ഇവയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം. ആനകളുടെ കുടുംബങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, മേഘങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്, രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ; ഇവയുടെ ഏക ഉത്പത്തി ജലമാണ്. പര്ജന്യനും ദിശാനായ ആനകളും, ശീതകാലത്ത്, വിളവിന്റെ വർദ്ധനവിന് ശീതജന്യമായ മഞ്ഞും മഴയും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. പറിവാഹ എന്ന ആറാമത്തെ കാറ്റാണ് ഇവയുടെ ആശ്രയം; ആ കാറ്റ്, ദൈവം പോലെ, ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗംഗയെ താങ്ങുന്നു. ആ ദിവ്യമായ, അമൃതസമമായ ജലത്തെ, ത്രിപഥാ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജലത്തിന്റെ വിറയുന്ന തുള്ളികളെ, ദിശാനായ ആനകൾ അവരുടെ വിശാലമായ കൈകളാൽ ചിതറിക്കുന്നു. അവരുടെ കൈകളിൽ നിന്നു ചിതറുന്ന തുള്ളികൾ മഞ്ഞെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ദക്ഷിണഭാഗത്തു ഹേമകൂട എന്ന പർവതമാണ്. ആ ദക്ഷിണപർവതത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തു പുണ്ട്ര എന്ന പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അതു മഴയുടെ വർദ്ധനവിനാൽ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ, മഴ മഞ്ഞിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നു; പിന്നെ, ഹിമാലയത്തിന്റെ കാറ്റിൽ നിന്നു അവിടെ ഹിമം ഉത്പന്നമാകുന്നു. അതിന്റെ ശക്തിയാൽ, വലിയ പർവതത്തിൽ മഴ എത്തിച്ചു, ഹിമാലയം കടന്ന് അവശേഷിക്കുന്ന മഴ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു. പിന്നീട്, ആനയുടെ മുഖത്തിൽ, ജീവികളുടെ വളർച്ചക്കായി ഇരട്ടമഴ ഉണ്ടാകുന്നു; അതു മഴയുടെ വർദ്ധനവിന് കാരണമാകുന്നു. മേഘങ്ങളും അവയുടെ പോഷണവും ഇതുവരെ വിശദീകരിച്ചു; പക്ഷേ, സൂര്യൻ മാത്രം മഴയുടെ സ്രഷ്ടാവെന്നു പഠിപ്പിക്കുന്നു. മഴ, ചൂട്, തണുപ്പ്, രാത്രി, സന്ധ്യ, പകലു, ശുഭ-അശുഭഫലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ദ്രുവനിൽ നിന്നു ഉദയിക്കുന്നു. ദ്രുവന്റെ മേൽനിലയിൽ സൂര്യൻ ജലത്തെ പിടിക്കുന്നു; ആ ജലങ്ങൾ എല്ലാ ജീവികളുടെ ശരീരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ജീവികൾ ദഹിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ജലങ്ങൾ പുകയായി മാറി ഇവിടെ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും പുറത്ത് പോകുന്നു. അതിൽനിന്നു മേഘങ്ങൾ ഉത്പന്നമാകുന്നു; മേഘങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്ന സ്ഥലം 'മേഘഭൂമി' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ലോകങ്ങളിൽനിന്നും ജലത്തെ ആകർഷിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിൽനിന്നു, കാറ്റുമായി ചേർന്നു, കിരണങ്ങൾ ജലത്തെ കൊണ്ടുപോകുന്നു; കാലം, ঋതുക്കൾ അനുസരിച്ച് സൂര്യൻ ചുറ്റുന്നു. സൂര്യൻ മേഘങ്ങളിൽ നിന്നു ജലത്തെ തടയുന്നു; വെള്ളം നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ, കാറ്റ് ഉണർത്തുമ്പോൾ, ജലത്തുള്ളികൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നു. അതിനുശേഷം, ആറു മാസത്തോളം, എല്ലാ ജീവികളുടെ വളർച്ചയ്ക്കായി മഴ പെയ്യുന്നു; കാറ്റ് ഇടിമുഴക്കത്തിനും, അഗ്നിയിൽ നിന്നു മിന്നലിനും കാരണമാകുന്നു. 'മിഹ' എന്ന വേരിൽ നിന്നാണ് 'മേഘ' എന്ന പദം ഉത്പന്നമായത്; അതിന്റെ സ്വഭാവം അതിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജലങ്ങൾ നശിക്കാറില്ല, അതുകൊണ്ടു മേഘങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാണ്. ദ്രുവനിൽ ഉറച്ച സൂര്യൻ മഴയുടെ സ്രഷ്ടാവും സംരക്ഷകനുമാണ്. ദ്രുവനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കാറ്റ് വീണ്ടും മഴയെ ശേഖരിക്കുന്നു; ഗ്രഹണത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ, അത് സൂര്യനിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചക്രത്തിലേക്ക് ചലിക്കുന്നു. അതിന്റെ ചലനത്തിന്റെ അവസാനം, കാറ്റ് ദ്രുവനിൽ ഉറച്ച സൂര്യനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ ക്രമീകരണം വിവരിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു ചക്രം, അഞ്ച് അറ്റങ്ങൾ, മൂന്ന് നഭങ്ങൾ, സ്വർണ്ണവും സൂക്ഷ്മവുമായ അക്ഷം, എട്ട് ചക്രങ്ങൾ, ഒരു അരം, പ്രകാശമുള്ള ചക്രം—ഇവയുമായി സൂര്യൻ തന്റെ രഥത്തിൽ ചലിക്കുന്നു. അതിന്റെ വീതി, നീളം ഇരുപതു ലക്ഷം യോജനങ്ങളാണ്; രഥത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തേക്കാൾ ഇരട്ട വലിപ്പമുള്ള അക്ഷം, നന്നായി അളന്നിരിക്കുന്നു. ആ രഥം, ബ്രഹ്മാവു നിർമിച്ച divina ഉദ്ദേശത്തോടെ, സ്വർണ്ണമയവും ദൈവീയവും, കാറ്റ് ചലിപ്പിക്കുന്ന കുതിരകളാൽ യുക്തമായതുമാണ്. Wheels അനുസരിച്ച് ക്രമീകരിച്ച meters രൂപത്തിലുള്ള കുതിരകളാൽ, അതിന്റെ രൂപം വരുണന്റെ രഥത്തെ അനുസരിക്കുന്നു. ഈ രഥത്തിന്റെ സഹായത്താൽ, സൂര്യൻ പ്രതിദിനം ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; സൂര്യനും രഥത്തിനും ഉള്ള ഭാഗങ്ങൾ വർഷത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ആയി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.