ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഈ വിശിഷ്ടമായ ശ്ലോകങ്ങളുടെ അർത്ഥം കൃത്യമായ ക്രമത്തിൽ ഒരു സുന്ദരമായ കഥയായി പറയാം. മൂന്ന് പ്രധാന പഥങ്ങളാണ് ഈ ലോകത്തിൽ ഉള്ളത്. ഇതിൽ ഒന്നാണ് ഉത്തരപഥം, അതാണ് വൃഷഭരാശിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പൂർവ്വഫല്ഗുനി, ഉത്തരഫല്ഗുനി, മഖ എന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾക്കാണ് ഈ പഥം ചേർക്കപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ, പൂർവ്വപ്രോഷ്ടപദ, ഉത്തരപ്രോഷ്ടപദ, രേവതി—ഇവയെ 'പശുപഥം' എന്നു പറയുന്നു. ശ്രവണ, ധനിഷ്ഠ, വരുണ—ഇവയെ 'ജരദ്ഗവ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഇതുപോലെ തന്നെ, ഇടനില പഥം എന്നതിലുണ്ട് ഹസ്ത, ചിത്ര, സ്വാതി—ഇവയെ 'മേടുപഥം' എന്ന് പറയുന്നു. ജ്യേഷ്ഠ, വിശാഖ, മൈത്ര—ഇവയാണ് 'മൃഗപഥം'. മൂല, പൂർവ്വഷാഢ, ഉത്തരഷാഢ—ഇവയെ 'വൈശ്വാനരപഥം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് പഥങ്ങൾ ദക്ഷിണപഥത്തിലും ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഇനി ഓരോ ഭാഗത്തിനിടയിലെ അകലം യോജനകളിൽ വ്യക്തമാക്കാം. ഇതിൽ, ഒരു ലക്ഷത്തിൽ മുപ്പത്തൊന്ന് ഓർമ്മപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു, അതുപോലെ മൂവായിരം, പിന്നെ മുപ്പത്തിമൂന്ന്. ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം യോജനകളിൽ വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് ദക്ഷിണോത്തരയാനങ്ങളുടെ രേഖകളുടെ ഇടയിൽ. ഗണനയ്ക്കായി, ഓരോ ഇടവേളയും ഏഴു യോജനകൾ ചേർത്ത് കണക്കാക്കണം. ആയിരത്തിനപ്പുറം ഇരുപത്തഞ്ച് യോജനകൂടി ഉണ്ട്, അകത്തുള്ളും പുറത്തുള്ളും രേഖകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഉത്തരായനത്തിൽ അകത്തുള്ള വൃത്തങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും, ദക്ഷിണായനത്തിൽ സദാ സൂര്യന്റെ പുറംവൃത്തത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സൂര്യൻ വടക്കോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഒരു നൂറ്പത്തി എൺപത് വൃത്തങ്ങൾ ചുറ്റുന്നു; അകത്തുള്ള വൃത്തങ്ങൾ കടന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു. വൃത്തത്തിന്റെ അളവ് യോജനകളിൽ പറയാം: പത്തായിരം, എൺപതിനായിരം, പിന്നെ അമ്പത്തിയെട്ട് യോജന കൂടി ചേർക്കണം. അങ്ങനെ വൃത്തത്തിന്റെ വ്യാസം നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. സൂര്യൻ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് വൃത്തത്തിലൂടെ ക്രമേണ സഞ്ചരിക്കുന്നു; പാണിക്കാരന്റെ ചക്രം പോലെ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചുറ്റുന്നു. ദക്ഷിണഭാഗത്ത് സൂര്യൻ അതിവേഗം ചുറ്റുന്നു, അതിനാൽ കുറച്ച് സമയത്തിൽ ഭൂമിയുടെ വലിയ ഭാഗം കടക്കുന്നു. ദക്ഷിണായനത്തിൽ, സൂര്യൻ പന്ത്രണ്ട് മുഹൂർത്തത്തിൽ അതിവേഗം ചലിക്കുന്നു, പന്ത്രണ്ടര രാശിയിൽ വട്ടം ചുറ്റുന്നു. രാത്രിയിൽ, സൂര്യൻ ആ നക്ഷത്രങ്ങളിലൂടെ തുരന്ന് പോകുന്നു, പാണിക്കാരന്റെ ചക്രത്തിന്റെ നടുവിൽ ചലിക്കുന്നതുപോലെ, പതുക്കെ മുന്നേറുന്നു. ഉത്തരായനത്തിൽ സൂര്യൻ വളരെ പതുക്കെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ദീർഘകാലംകൊണ്ട് ചെറിയ ഭാഗം മാത്രം കടക്കുന്നു. ഉത്തരായനത്തിൽ, സൂര്യൻ പകലിൽ പതിനെട്ട് ക്ഷണങ്ങളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ കടക്കുന്നു; പതിമൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, രാത്രിയിൽ പന്ത്രണ്ട് ക്ഷണങ്ങളിൽ അതു കടക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം, ചക്രം അതിലും കൂടുതൽ പതുക്കെ ചുറ്റുന്നു; പിണ്ഡം നടുവിൽ ചലിക്കുന്നതുപോലെ, സ്ഥിരമായ ബിന്ദുവും അങ്ങനെ തന്നെ. മുപ്പത് ക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് പകലും രാത്രിയും ഭൂമിയിൽ ചുറ്റുന്നു; അതിനിടെ രണ്ടു അതിരുകൾക്കിടയിൽ വൃത്തങ്ങൾ ചുറ്റുന്നു. സൂര്യൻ വടക്കോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, പകൽ ചലനം വളരെ പതുക്കാണ്; പക്ഷേ, രാത്രി അതിവേഗമാണ്. ദക്ഷിണായനത്തിൽ, പകലിൽ ചലനം വേഗമാണ്, രാത്രിയിൽ അതു പതുക്കാണ്. അങ്ങനെ സൂര്യന്റെ ചലനത്തിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യാസം കൊണ്ട്, ദക്ഷിണപഥത്തിലെ മേടുപഥത്തിലും, ഉത്തരഭാഗത്തുള്ള ലോകാലോക പ്രദേശത്തും പകൽ-രാത്രി വിഭജിക്കുന്നു. ലോകങ്ങളുടെ വ്യാപനം പുനർചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിപഥത്തിന് പുറത്തായി, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പുഷ്കരത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ പ്രകാശം എത്തുന്നിടംവരെ വ്യാപിക്കുന്നു. പുറത്തുവശത്ത് ലോകാലോകപർവ്വതം ഉയരുന്നു; അതിന്റെ ഉയരം പത്തായിരം യോജനമാണ്. ഈ പർവ്വതം പ്രകാശമുള്ളതും, പ്രകാശമില്ലാത്തതുമായ, വൃത്താകാരമുള്ളതും, അതിനകത്ത് നക്ഷത്രങ്ങളും, ചന്ദ്രനും, സൂര്യനും, ഗ്രഹങ്ങളും, നക്ഷത്രഗണങ്ങളും ഉണ്ട്. ലോകാലോകപർവ്വതത്തിനകത്ത് ലോകങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു; അതാണ് ലോകത്തിന്റെ അതിരും, അതിനു പുറത്തു ഇരുണ്ടതാണു. ലോകം പ്രകാശത്തിന്റെ മൂല്യത്തിൽ ദൃശ്യമാണ്; അതിന് പുറത്തുള്ളത് അപ്രകാശം. ലോകാലോകം തമ്മിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു, സൂര്യൻ അവയുടെ ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിനാലാണ് അതിനെ 'സന്ധ്യ' എന്ന് മഹർഷികൾ പറയുന്നത്; ഉഷസ്സും സന്ധ്യാസമയവും ഇടവേളകളായി കണക്കാക്കുന്നു. ഉഷസ്സിനെ രാത്രി എന്നും, സന്ധ്യയെ പകലെന്നും ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഒരു ക്ഷണം മുപ്പത് ഭാഗങ്ങളാണ്; പകലിൽ പത്തു, അഞ്ചു ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; ദിവസങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ കുറവും അധികവും ഉണ്ടാകുന്നു. സന്ധ്യാക്ഷണത്തിൽ കുറവും കൂടുന്നതും ഉണ്ടാകും, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ഒഴികെ; സൂര്യൻ മൂന്നു ക്ഷണങ്ങൾ കടന്നാൽ— അപ്പോൾ പ്രഭാതം ആരംഭിക്കുന്നു, അതിന് അഞ്ച് ഭാഗങ്ങൾ ഉള്ളതായി പറയുന്നു; പ്രഭാതം ആരംഭിച്ചാൽ, മൂന്നു ക്ഷണങ്ങൾ 'പൂർവ്വാഹ്ണം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം മൂന്നു ക്ഷണങ്ങൾ മധ്യാഹ്നത്തിനാണ്; അതിനുശേഷം വരുന്ന സമയം 'അപരാഹ്ണം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ ഈ സമയത്തെ മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു; അപരാഹ്ണം കഴിഞ്ഞാൽ, അപ്പോൾ 'സായാഹ്നം' എന്നു പറയുന്നു. പകലിൽ പത്തു, അഞ്ചു, മൂന്നു മുഹൂർത്തങ്ങൾ ഉണ്ട്; സമവർഷത്തിൽ (വിഷുവിൽ) പകലിന് പതിനഞ്ച് മുഹൂർത്തങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതിനുശേഷം, സൂര്യൻ വടക്കോ ദക്ഷിണം എന്നതനുസരിച്ച് പകൽ കൂടുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുന്നു; പകൽ രാത്രിയെ തിന്നുന്നു, രാത്രി പകലിനെ തിന്നുന്നു. സമവർഷം (വിഷു) ശരത്കാലത്തിന്റെയും വസന്തത്തിന്റെയും മധ്യഭാഗം എന്ന നിലയിലാണ്; പ്രകാശത്തിന്റെ അതിരിലാണ് ലോകം അവസാനിക്കുന്നത്, അതിനപ്പുറം ഇരുണ്ടതാണു. ലോകത്തിന്റെയും ഇരുണ്ടതിന്റെ ഇടയിൽ ലോകപാലകർ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ നാലു മഹാത്മാക്കൾ സൃഷ്ടികൾ നശിച്ചേക്കുന്നതുവരെ അവിടെ നിലനിൽക്കും. അവർ: സുധാമ, വൈരാജ, കർദമ പ്രജാപതി, ഹിരണ്യരോമ, പർജന്യ, കെതുമാൻ, രാജസ—ഇവരാണ്. ഇങ്ങനെ, ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറയുന്ന പ്രകാരം, സൂര്യന്റെ ഗതിയും, കാലത്തിന്റെ അളവുകളും, ലോകത്തിന്റെ അതിരുകളും, അതിനപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്ന മഹാത്മാക്കളും, എല്ലാം ഈ വിശിഷ്ടമായ ക്രമത്തിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു.