ഇതിനു ശേഷം, പശുക്കൾ കുറയുന്നപോലെ സൂര്യൻ അസ്തമയത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഉദയം അസ്തമയവും കിഴക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കുകൾ എന്നിങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. സൂര്യൻ മുന്നിലും, പിന്നിലും, ഇരുവശങ്ങളിലും തുല്യമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; എവിടെയായാലും സൂര്യോദയം കാണുന്നിടം അവിടുത്തെ സൂര്യോദയമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ അവിടം അവിടുത്തെ അസ്തമയമായാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. എല്ലാവർക്കും മേരു പർവ്വതം വടക്കോട്ടും ലോകാലോക പർവ്വതം തെക്കോട്ടുമാണ്. ഭൂമിയുടെ അതീവ ദൂരം, ഇരുണ്ടത്വം, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ അവിടെയെത്താത്തത് എന്നിവ കാരണം രാത്രിയിൽ സൂര്യൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ മേലോട്ടു നോക്കുമ്പോൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് കിരണങ്ങളോടെ സൂര്യൻ അവിടെയുണ്ട്; പ്രത്യേകിച്ച്, പുഷ്കരദ്വീപിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തുള്ളപ്പോൾ. ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ സൂര്യൻ ഭൂമിയുടെ മുപ്പതിൽ ഒരുപങ്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഈ ദൂരം ആയിരം യോജനകളിൽ എത്രയെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ ദൂരം ഒരു ലക്ഷത്തി മുപ്പത്തൊന്ന് ആയിരം, അമ്പത് ആയിരം എന്നിവയോടു കൂടി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദൂരം. ഈക്രമത്തിൽ, സൂര്യൻ തെക്കൻ ഭാഗത്ത് എത്തുമ്പോൾ, ഒരു മാസം മുഴുവൻ ആ ഭാഗം സഞ്ചരിക്കുന്നു. പുഷ്കരദ്വീപത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ തെക്കോട്ടുള്ള ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. മാനസോത്തരയും മേറും തമ്മിലുള്ള ഇടവേള മൂക്കണക്കാണ്. ഇപ്പോൾ തെക്കൻ ഭാഗത്തിന്റെ ചുറ്റളവ് എത്രയെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഈ ചുറ്റളവ് ഒമ്പത് കോടി യോജനവും, അതിനൊപ്പം ഒരു ലക്ഷത്തി നാല്പത്തിയഞ്ച് ആയിരവും കൂടി വരുന്നു. ഇതാണ് സൂര്യൻ ഒരു പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്ന ദൂരം. സൂര്യൻ തെക്കൻ ദിശയിൽ നിന്ന് മധ്യരേഖയിൽ എത്തുമ്പോൾ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കോട്ടുള്ള ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, മധ്യരേഖയുടെ ചുറ്റളവ് എത്രയെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. മധ്യരേഖയുടെ ചുറ്റളവ് മൂന്നുകോടി യോജനവും, ഇരുപത്തിയൊന്ന് ആയിരം ലക്ഷവും ആണ്. ശ്രാവണത്തിൽ, ചിത്രഭാനു വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ളപ്പോൾ, ഗോമേധദ്വീപിൽ വടക്കോട്ടുള്ള ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ വടക്കൻ ഭാഗത്തിന്റെ അളവും, ചുറ്റളവും മനസ്സിലാക്കണം; തെക്കൻ, വടക്കൻ, മദ്ധ്യഭാഗങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ അറിയണം. ജരദ്ഗവ എന്ന സ്ഥലം മദ്ധ്യത്തിൽ, ഐരാവതം ഏറ്റവും ഉയർന്നിടത്ത്; വൈശ്വാനര തെക്കോട്ടാണ്. നാഗവീഥി വടക്കൻ പാതയും, അജവീഥി തെക്കൻ പാതയും, ഇവ രണ്ടും ആശാഢമൂലയും അജവീഥിയുടെ മൂന്നു ആരംഭങ്ങളാണ്. അഭിജിതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് സ്വാതിയും, വടക്കൻ പാതയിലെ മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങളും; അശ്വിനി, ക്രുത്തിക തെക്കിൽ, മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ തെക്കൻ പാതയിലും. രോഹിണി, ആർദ്ര, മൃഗശീർഷ എന്നിവ നാഗപഥം; പുഷ്യ, ആശ്ലേഷ, പുനർവസു ഐരാവതപഥം. ഈ മൂന്നു പാതകളും വടക്കൻ ദിശയിൽ; പൂർവ, ഉത്തരഫല്ഗുനി, മഖ എന്നിവ വൃഷഭരാശിയിലാണ്. പൂർവ, ഉത്തരപ്രോഷ്ടപദ, രേവതി എന്നിവ പശുപഥം; ശ്രാവണ, ധനിഷ്ഠ, വരുണ ജരദ്ഗവപഥം. ഈ മൂന്നു പാതകളും മദ്ധ്യപഥത്തിൽ; ഹസ്ത, ചിത്ര, സ്വാതി അജപഥം. ജ്യേഷ്ഠ, വിശാഖ, മൈത്ര മൃഗപഥം; മൂല, പൂർവ-ഉത്തരാശാഢ വൈശ്വാനരപഥം. ഈ മൂന്നു പാതകളും തെക്കൻ ദിശയിൽ. ഇപ്പോൾ ഭാഗങ്ങളിലെ ഇടവേള യോജനകളിൽ എത്രയെന്ന് പറയാം. ഇവയിൽ ഒരു ലക്ഷത്തി മുപ്പത്തൊന്ന് ആയിരം, മൂന്ന് നൂറ്, മുപ്പത്തിമൂന്ന് എന്നിവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഭാഗങ്ങളിലെയും വരികളിലെയും അകലം യോജനകളിൽ ഇതാണ്, ദക്ഷിണായന, ഉത്തരായന സമയത്തും. കണക്കാക്കാൻ യോജനകളിൽ ഈ അകലം പറയാം; ഓരോ ഇടവേളക്കും ഏഴു യോജനമാണ്. ആയിരം കഴിഞ്ഞ് ഇരുപത്തഞ്ച് കൂടി; ഭാഗങ്ങൾക്കുള്ളിലും പുറത്തുള്ള വരികളിലുമാണ് സഞ്ചാരം. ഉത്തരായനത്തിൽ സൂര്യൻ അകത്തുള്ള വൃത്തങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ദക്ഷിണായനത്തിൽ പുറത്തുള്ള വൃത്തത്തിലാണോരു സഞ്ചാരം. വടക്കോട്ട് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നൂറ്റി അമ്പത് വൃത്തങ്ങൾ ചുറ്റുന്നു; അകത്തുള്ള വൃത്തങ്ങൾ സഞ്ചരിച്ചു, വീണ്ടും മുന്നോട്ട് പോകുന്നു. വൃത്തത്തിന്റെ അളവ് യോജനകളിൽ പറയാം: പത്തു ആയിരം, എട്ടായിരം എന്നിവ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അതോടൊപ്പം അമ്പത്തിയെട്ട് കൂടി; ഇതാണ് വൃത്തത്തിന്റെ വ്യാസം. സൂര്യൻ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് വൃത്തത്തിലൂടെ ക്രമേണ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഒരു കൂസറൻ ചക്രം ചുറ്റുന്നതുപോലെ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചുറ്റുന്നു. ദക്ഷിണത്തിൽ സൂര്യൻ അതിവേഗം ചക്രം പോലെയാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ വളരെ കുറച്ച് സമയത്ത് ഭൂമിയുടെ വലിയ ഭാഗം കടക്കുന്നു. ദക്ഷിണായനത്തിൽ സൂര്യൻ പന്ത്രണ്ടു മുഹൂർത്തത്തിൽ അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്നു; പതിന്മൂന്ന് അർദ്ധരാശികളിലൂടെയും വൃത്തത്തിലൂടെയും കടക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ, സൂര്യൻ ആ നക്ഷത്രങ്ങൾ അതിവേഗം കടക്കുന്നു, കൂസറൻ ചക്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽപോലെ, പതുക്കെ മുന്നേറുന്നു. ഉത്തരായനത്തിൽ സൂര്യൻ പതുക്കെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദീർഘകാലം കൊണ്ടാണ് ചെറിയ ഭാഗം മാത്രമേ കടക്കൂ. ഉത്തരായനത്തിൽ, സൂര്യൻ പകലിൽ പതിനെട്ട് മുഹൂർത്തത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ കടക്കുന്നു; പതിന്മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, രാത്രിയിൽ പന്ത്രണ്ടു മുഹൂർത്തത്തിൽ ആ നക്ഷത്രങ്ങൾ കടക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആ ചക്രം അതിലും പതുക്കെ ചുറ്റുന്നു; ചക്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ കട്ടിയുള്ള മണ്ണ് പോലെ, അചലം അകലം സൂക്ഷ്മമായി ചലിക്കുന്നു.