നിഷധ പർവതത്തിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥലത്ത് വിഷ്ണുപദ എന്ന തടാകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ മുമ്പിൽ ഗന്ധർവന്മാരുടെ പ്രിയമായ ഒരു നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. മെരുവിന്റെ അരികിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രപ്രഭ എന്ന മഹത്തായ തടാകം ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അവിടെ ജാംബൂവൃക്ഷം വളരുന്ന ജാംബൂ എന്ന പുണ്യനദിയും ഉണ്ട്, അതിൽ ജാംബൂനദ എന്ന സ്വർണ്ണം ലഭ്യമാണ്. പയോദ എന്ന തടാകം നീലയും ശുദ്ധവും കമലങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. പുണ്ഡരീകയും പയോദയും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു നദികൾ അവിടെ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഈ തടാകം ഉത്തരംമാനസ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; അതിൽ നിന്ന് മൃഗ്യാ, മൃഗകാന്താ എന്നിങ്ങനെയുള്ള രണ്ടു നദികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. കുരു ദേശത്തിലെ തടാകങ്ങൾ പ്രശസ്തമാണ്; അവ കമലങ്ങളും മീനുകളും നിറഞ്ഞവയാണ്. അവ ജയാ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, പന്ത്രണ്ടു എണ്ണം, സമുദ്രംപോലെ വിശാലമായവ. അവയിൽ നിന്ന് ശാന്തി, മധ്വി എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. കിംപുരുഷ മുതലായ എട്ട് ദിക്കുകളിൽ ദേവന്മാർ മഴയൊന്നും അയക്കുന്നില്ല. അവിടെ ഋതു നീരുകളും പുണ്യജലങ്ങളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ബലാഹക, ഋഷഭ, ചക്ര, മൈനാക എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹാനദികൾ അവിടെ ഒഴുകുന്നു. എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്ന, ഉപ്പുള്ള സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നവയാണ് ചന്ദ്രകാന്ത, ദ്രോണ, മഹാപർവതമായ സുമഹാൻ മുതലായ പർവതങ്ങൾ. വടക്കുഭാഗത്ത് ചക്ര, ബധിരക, നാരദ എന്നീ പർവതങ്ങൾ ഉയർന്നു, മഹാസമുദ്രത്തിൽ വീണു കിടക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് നീളുന്നവ ജിമൂത, ദ്രാവണ, മൈനാക, ചന്ദ്രപർവത എന്നിവയാണ്; അവയും മഹാസമുദ്രത്തിൽ ചേർക്കുന്നു. ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്കു നീളുന്ന മഹാപർവതങ്ങൾ ചക്രയും മൈനാകവും തമ്മിൽ ദക്ഷിണപഥത്തിൽ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ സംവർത്തക അഗ്നി ആ ജലം ഉണക്കുന്നു; സമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന അഗ്നി ഔർവ, വടവാമുഖ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ ഈ നാലു പർവതങ്ങളും ഉപ്പുള്ള സമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ചന്ദ്രകലകൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനെ ഭയന്ന് അവിടെ മുങ്ങിയിരുന്നത് പുരാതനകാലത്ത്. ചന്ദ്രന്റെ വദി-ശുക്ലപക്ഷങ്ങളിൽ ഇവയിൽ മുങ്ങൽ കാണപ്പെടുന്നു; ഭാരതഭൂമിയുടെ വിഭജനം ഇങ്ങനെയാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയിൽ ചിലത് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നു, മറ്റു ചിലത് മറ്റിടങ്ങളിൽ; ഓരോ സ്ഥലത്തും അവയുടെ ഗുണങ്ങളനുസരിച്ച് മഴയുടെ അളവ് ക്രമേണ വർദ്ധിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ ആരോഗ്യവും ആയുസ്സും ധർമ്മവും കാമവും ധനവും ഭാഗികമായി അനുഭവിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും വിവിധ ജീവികൾ വസിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ഈ ലോകം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നു, സ്ഥിരതയോടെ. ഇനി ശാകദ്വീപത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഉറപ്പുള്ള വിവരണം ഞാൻ പറയാം. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. ജാംബൂദ്വീപിന്റെ ഇരട്ടിയോളം വിസ്തൃതിയുള്ളതാണ് ശാകദ്വീപം; അതിന്റെ ചുറ്റളവ് വിസ്തൃതിയുടെ മൂന്നിരട്ടിയാണ്. ഉപ്പുള്ള സമുദ്രം ആ ദ്വീപിനെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ ധാർമ്മികരാണ്; അവർക്കു മരണവും വളരെ വൈകിയാണ് വരിക. അവിടെ ക്ഷാമമൊന്നുമില്ല, കാരണം ഭൂമി ഊർജസ്വലമാണ്. അവിടെയും ഏഴു ദിവ്യപർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവ. ശാകദ്വീപത്തിലും മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിലും ഓരോ ദ്വീപിലുമേയും ഏഴു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ മൂന്നു നേരെ നീളുന്നവ, ഓരോ ദിക്കിലും പ്രദേശത്തെ പർവതങ്ങളായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. രത്നാകര തുടങ്ങിയ പേരുകളുള്ള മഹാശ്മശാനങ്ങൾ എല്ലാദിക്കിലുമുള്ള പർവതങ്ങളായി ഉയർന്നു നിലകൊള്ളുന്നു. രണ്ടുഭാഗത്തും ഉപ്പു, പാൽ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സമുദ്രങ്ങൾ ആഴത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇനി ശാകദ്വീപത്തിലെ ഏഴു ദിവ്യപർവതങ്ങളെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ആദ്യത്തേതാണ് മെരു; അതിനെ ചുറ്റി ദേവന്മാരും ഋഷികളും ഗന്ധർവന്മാരും വസിക്കുന്നു. കിഴക്കോട്ട് ഉദയ എന്ന സ്വർണ്ണപർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെ മഴയ്ക്കായി മേഘങ്ങൾ ഉയർന്നു പടർന്ന് പോകുന്നു. അതിന് അപ്പുറം ജലധാര എന്ന മഹാപർവതം നിലകൊള്ളുന്നു; അതിൽ എല്ലാ ഔഷധികളും ഉണ്ട്, അതിൽ നിന്നാണ് ഇന്ദ്രൻ ഉത്തമജലം എടുക്കുന്നത്. അവിടെ തന്നെ ഭയാനകമായ നാരദപർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അതിൽ നാരദയും പർവതപർവതവും ആദ്യം ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിന് അപ്പുറം വിശാലവും ഇരുണ്ട നിറമുള്ളതുമായ ശ്യാമപർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവിടെയാണ് ജനങ്ങൾക്കു കറുത്ത നിറം ആദ്യം ലഭിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു. അത് തന്നെ ദുണ്ടുഭി എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു; ശ്യാമപർവതംപോലെയാണ് അതും. പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാർ അവിടെ ശബ്ദവും മരണവും പ്രത്യക്ഷമാക്കിയ ദുണ്ടുഭി മൃദംഗം അടിച്ചു. ശാൽമല എന്ന രത്നമാലപർവതം അതിനപ്പുറം വിഭജകനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന് അപ്പുറം ആസ്തു എന്ന വെള്ളി പർവതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അത് സോമക എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെ ദേവന്മാർ അമ്മയ്ക്കായി അമൃതം ഏറ്റെടുത്തു, ഗരുഡന്റെ സഹായത്തോടുകൂടി. ആസ്തുവിന് അപ്പുറം ആംബികേയ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സുമനാ പർവതം ഉണ്ട്; അവിടെയാണ് ഹിരണ്യാക്ഷനെ വരാഹാവതാരം വധിച്ചത്. ആംബികേയയ്ക്ക് അപ്പുറം പ്രകാശമുള്ള, ഔഷധങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, മഹാ സ്ഫടികപർവതമായ വിഭവ്രാജ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിൽ നിന്ന് അഗ്നി തെളിയുന്നതിനാൽ അതിനെ വിഭവ്രാജ എന്നും, അതിൽ നിന്ന് കാറ്റ് വീശുന്നതിനാൽ കേശവ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇനി ഈ പർവതങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളെ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം. അവയുടെ പേരുകളാണ് പ്രദേശങ്ങൾക്ക് നല്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; ഉദയയുടെ പ്രദേശം ഉദയ, ജലധാരയുടെ പ്രദേശം ജലധാര എന്നിങ്ങനെ. ആദ്യ പ്രദേശം ഗതഭയ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; രണ്ടാമത്തേത് ജലധാരയുടെ സുകുമാര എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അടുത്തത് ശൈശിര എന്ന പേരിലാണ്; നാരദയുടെ പ്രദേശം കൗമാരയും സുഖോദയയും എന്നിങ്ങനെയാണ്. ശ്യാമപർവതത്തിന്റെ പ്രദേശം അനീചക എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; അതിനെ അനന്ദക എന്ന പുണ്യനാമത്തിൽ ഋഷിമാർ വിളിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ ദ്വീപുകളുടെയും പ്രദേശങ്ങളുടെയും മഹത്വം, പർവതങ്ങളും നദികളും, അവിടുത്തെ ജീവജാലങ്ങളുടെയും വിശേഷതകളും അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠമായ രീതിയിൽ നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.