ഭഗീരഥൻ ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്ക് ആഹ്വാനിക്കുന്നതിനായി ദീർഘകാലം വസിച്ചിരുന്ന മനോഹരമായ ബിന്ദുസാര എന്ന തടാകം അവിടെയുണ്ട്. എന്റെ പൂർവ്വികന്മാരുടെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയുടെ ജലത്തിൽ കഴുകപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് അവർ സ്വർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവിടെയാണ് ത്രിപഥഗാ ദേവി ആദ്യമായി ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിയതും. സോമന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് അവൾ ജനിച്ച്, ഏഴു ഒഴുക്കുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. അവിടെയാണ് രത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിതമായ യാഗശിലകളും സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ദിവ്യപ്രാസാദങ്ങളും കാണാം. അവിടെയായിരുന്നു ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും യാഗങ്ങൾ നടത്തി സിദ്ധി പ്രാപിച്ചത്. അപ്രദേശത്ത് പ്രകാശമുള്ള ഛായാമാർഗവും നക്ഷത്രവൃത്തവും കാണാം. രാത്രിയിൽ ത്രിപഥഗാ ദേവിയെ അവിടെ ദൃശ്യമാണ്; ആകാശവും സ്വർഗ്ഗവും കടന്നതിനു ശേഷം അവൾ ഭൂമിയിൽ ഇറങ്ങി. ഭവന്റെ അഗ്രഭാഗത്തിൽ പതിച്ചപ്പോൾ, യോഗശക്തിയാൽ അവളെ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു; ദേഷ്യത്തോടെ വീണ ചില ജലബിന്ദുക്കൾ ഭൂമിയിൽ എത്തി. അവ ജലബിന്ദുക്കൾ കൊണ്ടാണ് അനേകം തടാകങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്, അതിനാലാണ് അതിനെ ബിന്ദുസാര എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അപ്പോൾ ഭവന്റെ ക്രോധത്താൽ തടയപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ദേവിയുടെ ഉദ്ദേശവും കടുത്ത ഭാവവും മനസ്സിലാക്കി ഞാൻ ശിവനെ കൂടെ കൊണ്ടു ഒഴുക്കിൽ പാതാളത്തിലേക്ക് കടന്നു. അവളുടെ ഗർവം കണ്ട ശംകരൻ കോപിച്ചു, നദിയെ തന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ തന്നെ, രാജാവിനെ അവന്റെ മുമ്പിൽ ദുർബലനും ക്ഷീണിച്ചും, വിശപ്പിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തനുമായും കണ്ടപ്പോൾ, "നദിക്കായി ഇവൻ മുമ്പ് തന്നെ എനിക്ക് തൃപ്തി നൽകിയിട്ടുണ്ട്" എന്ന് ചിന്തിച്ച്, ശംകരൻ തന്റെ ക്രോധം നിയന്ത്രിച്ചു, അനുഗ്രഹം നൽകി. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്ത്, തന്റെ ശക്തിയാൽ തടഞ്ഞ ഗംഗയെ പിടിച്ചു, പിന്നെ അവളെ വിട്ടയച്ചു. ഭഗീരഥന്റെ കഠിനതപസ്സിൽ തൃപ്തനായി, ശംകരൻ ഗംഗയെ ഏഴു ഒഴുക്കുകളായി വിട്ടുവിട്ടു. മൂന്നു ഒഴുക്കുകൾ കിഴക്കോട്ടും മൂന്നു പടിഞ്ഞാറോട്ടും ഒഴുകി; അങ്ങനെ ത്രിപഥഗാ ഏഴു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. നളിനി, ഹ്ലാദിനി, പാവനി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ഒഴുക്കുകൾ കിഴക്കോട്ട്; സീത, ചക്ഷു, സിന്ധു എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകി. ഏഴാമത്തേത് അനുഗാ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവൾ ഭഗീരഥനെ പിന്തുടർന്ന് തെക്കോട്ട് ഒഴുകി, അതിനാൽ ഭഗീരഥി ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ ഏഴു നദികൾ ഹിമാഹ്വയ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ദേശത്തെ ഒഴുക്കി; ബിന്ദുസാര തടാകത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ഭാഗ്യനദികൾ ഉദിച്ചത്. അവ മിക്കവാറും മ്ലേഛർ വസിക്കുന്ന കുകുര, രൗദ്ര, ബർബര, യവന, ഖസ എന്നീ പർവതങ്ങളോടുകൂടിയ ദേശങ്ങൾ മുഴുവനും ഒഴുക്കി. പുലിക, കുലത്ത, അംഗലോക്യ, തുടങ്ങിയ മറ്റു ജനവിഭാഗങ്ങളും ഒഴുക്കി, പിന്നെ ഹിമാലയത്തിലൂടെ നദി ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്ക് ചേർന്നു. വീരമരു, കാലിക, ശൂലിക, തുകര, ബർബര, പഹ്ലവ, പാർദ, ശക എന്നീ ജനവിഭാഗങ്ങളും ചക്ഷു നദിയും ഒഴുക്കി, സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ദരദ, ഉർജഗു, ഗാന്ധാര, ഔരസ, കുഹു എന്നിവരും അതുപോലെ. ശിവപൗര, ഇന്ദ്രമരു, വസതികൾ, സൈന്ധവ, ഊർവസ, ബർബ, കുപഥ, ഭീമ, രോമക എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ; ശുനാമുഖ, ഉയർന്നമരു, സിന്ധു നദി പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ; ഗാന്ധർവ, കിന്നര, യക്ഷ, രാക്ഷസ, വിദ്യാധര, നാഗർ; കലാപഗാമക, കിംപുരുഷ, മനുഷ്യർ, കിരാത, പുലിന്ദ, കുറു, ഭാരത; പാഞ്ചാല, കൗശിക, മത്സ്യ, മാഗധ, അംഗ, ബ്രഹ്മോത്തര, വംഗ, താമ്രലിട്ട—ഈ മഹാനുഭാവർ ഗംഗയുടെ പോഷണം കൊണ്ട് വളർന്നു. വിന്ദ്യപർവതം തടഞ്ഞതോടെ ഗംഗ ദക്ഷിണസമുദ്രത്തിലേക്ക് ചേർന്നു. ശേഷം ആ ഭാഗ്യദായിനിയായ ഗംഗ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകി, ചുറ്റുമുള്ള ദേശങ്ങളും നിഷാദന്മാരെയും ഒഴുക്കി. അതുപോലെ മീനവർ, ഋഷിക, നളിമുഖ, കേകര, ഏകർണ്ണ, കിരാത—ഇവരെയും അവൾ ഒഴുക്കി. കലഞ്ജര, വികർണ, കുശിക, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും വസിക്കുന്നവർ, സമുദ്രം ചുറ്റി എല്ലാ തീരങ്ങളിലും എത്തി. പിന്നീട് നളിനി നദിയും കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകി, കടപ്പാതകളും ഇന്ദ്രദ്യുമ്നയുടെ തടാകങ്ങളെയും ഒഴുക്കി. അവൾ കടുത്ത പ്രദേശങ്ങളും, വെട്ര, ശംഖു പാതകളും, ഉജ്ജാന, കാമരു ദേശവും കടന്ന് കുതഘാസം നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ എത്തി. ഇന്ദ്രദ്വീപത്തിന് സമീപം അവൾ ലവണസമുദ്രത്തിൽ ചേർന്നു. പിന്നെ പാവനി നദി വേഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകി. തോമര ദേശവും, ഹംസപഥങ്ങളും ഒഴുക്കി, കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങൾ കടന്ന്, പർവതം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തകർത്ത് കർണപ്രാവരണത്തിലും അശ്വമുഖരിലും എത്തി. അവൾ മേരുപർവതത്തെയും വിദ്യാധര ദേശത്തെയും ഒഴുക്കി, ശൈമി പ്രദേശത്ത് വലിയ തടാകത്തിൽ ചേർന്നു. നൂറുകണക്കിന് നദികളും ചെറു ഒഴുക്കുകളും ഇവയിൽ ചേരുന്നു; അവിടുന്നാണ് ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നത്. വംശൗകസാ നദിയുടെ തീരത്ത് സുരഭി എന്ന കാടുണ്ട്, അവിടെ ധീരനും ജ്ഞാനിയുമായ കുബേരപുത്രൻ ഹിരണ്യശൃംഗൻ വസിക്കുന്നു. വലിയ ശക്തിയും വീര്യവും ഉള്ള ഇയാൾ യാഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, അഗസ്ത്യനും മറ്റ് പണ്ഡിത ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാരും കൂടെ അവിടെയുണ്ട്. ഇവരിൽ നാലുപേരാണ് കുബേരന്റെ ഉപചാരകന്മാർ, അവിടെയിരിക്കുന്നു. പർവതത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം. അവിടെയുണ്ടാകുന്ന ധർമ്മം, കാമം, ധനം എന്നിവ പരസ്പരസംഗമത്തിൽ ഇരട്ടിയാകും. ഹേമകൂറ്റ പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ആ തടാകം നാഗങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായി അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ നിന്നാണ് ജ്യോതിഷ്മതി എന്ന പേരിൽ സർസ്വതി നദി കിഴക്കൻ സമുദ്രവും പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രവും തമ്മിൽ ഒഴുകുന്നത്.