പർവ്വതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ, ആഹാരമില്ലാതെ കിടക്കുന്നവർ, എവിടെയും സഞ്ചരിക്കുന്നവർ, പ്രയാസകരമായ വഴികളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ ഇവിടം വസിക്കുന്നു. ഇവരിൽ ചിലർ കഠിനമായ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു, ചിലർ ഉണ്ണയുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; സമുദ്ഗകന്മാർ, ത്രിഗർതന്മാർ, മണ്ഡലവർഗ്ഗങ്ങൾ, കിരാതന്മാർ, അമരന്മാർ എന്നിവരും ഇവിടം വസിക്കുന്നു. ഭാരതഭൂമിയിലെ നാലു യുഗങ്ങൾ—കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലിയുഗം—മുനികൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സ്വഭാവം ഞാൻ നിങ്ങൾക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞുതരാം. ഇതു കേട്ടു, മുനികൾ വീണ്ടും ഉത്സുകരായി ലോമഹർഷണനെ സമീപിച്ചു, കൂടുതൽ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. "ഭാരതം പോലെ, കിംപുരുഷഭൂമിയും ഹരിവർഷവും സത്യമായി വിവരിക്കണമേ," എന്നിങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചു. "ജംബുദ്വീപവും മറ്റു ദ്വീപുകളും, അവിടെയുള്ള ജനങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും, അവയുടെ വ്യാപ്തിയും വിശദമായി പറയുക," എന്ന് മുനികൾ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. മുനികളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ലോമഹർഷണൻ പൂർവ്വമുനികൾ കണ്ടതും പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമായതും വിശദമായി പറഞ്ഞു. "ഹൃദയത്തിൽ കേൾക്കാൻ ഉത്സുകരായ ബ്രാഹ്മണ്മാരേ, ജംബുദ്വീപവും കിംപുരുഷഭൂമിയും അതീവ ആനന്ദകരമാണ്," എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. കിംപുരുഷഭൂമിയിൽ, ജനങ്ങൾക്കു പതിനായിരം വർഷം ആയുസ് ഉണ്ടെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവിടെ ജനങ്ങൾ നന്നായി ശുദ്ധമാക്കിയ സ്വർണത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലെയാണ്. കിംപുരുഷഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമായ പ്ലക്ഷവൃക്ഷം ഉണ്ട്, അതിന്റെ തേൻ അവിടുത്തെ എല്ലാവരും കുടിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും രോഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാതെ, മനസ്സിൽ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ, സ്വർണവർണ്ണത്തിൽ, സ്ത്രീകൾ അപ്സരസ്സുകൾ എന്നപോലെയാണ്. കിംപുരുഷഭൂമിക്ക് അപ്പുറം ഹരിവർഷം എന്ന ഭൂമിയെ കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു. അവിടെയുള്ളവർക്കു വലിയ വെള്ളിയുടെ പ്രകാശംപോലെയാണ് ജന്മം. ഹരിവർഷത്തിലെ ജനങ്ങൾ ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണവരാണ്; പലവിധ രൂപങ്ങൾ അവർക്കുണ്ട്, എല്ലാവരും ശുഭമായ ഉണക്കരസം കുടിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്കു വൃദ്ധാവസ്ഥയില്ല, ആയുസ് പതിനൊന്നായിരം വർഷം എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഇലാവൃതം എന്ന നടുവിലുള്ള പ്രദേശം ഞാൻ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവിടെ സൂര്യൻ പ്രകാശിപ്പിക്കില്ല, ജനങ്ങൾ അതിനെ അറിയുന്നുമില്ല. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്കു കമലത്തിന്റെ വർണ്ണം, കമലത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ, കമലസൗരഭം, ജംബൂഫലരസം ഭക്ഷണം, ചലനമില്ല, സുഖകരമായ സുഗന്ധം എന്നിവയുണ്ട്. അവിടുത്തെ എല്ലാവരും ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണവരാണ്, വലിയ വെള്ളി വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവരാണ്, അവിടുത്തെ ഉത്തമപുരുഷന്മാർക്ക് പതിമൂന്നായിരം വർഷം ആയുസ്. ഇലാവൃതത്തിൽ, മെരുവിന്റെ തെക്കുവശത്തോ, നിഷധയുടെ വടക്കുവശത്തോ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ആയുസ് തന്നെയാണ്. അവിടെ 'സുദർശന' എന്ന മഹാ ജംബൂവൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു; എന്നും പൂക്കളും ഫലവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സിദ്ധന്മാരും ചരണമാരും അതിനെ സേവിക്കുന്നു. ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ പേരിലാണ് ജംബുദ്വീപം എന്ന ദ്വീപത്തിന് പേര് വന്നത്; അതിന്റെ വ്യാപ്തി ആയിരം യോജനവും, അതിനും നൂറിരട്ടിയല്ലാത്തതും. ആ വൃക്ഷം ആകാശംതൊടുന്ന ഉയരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ജംബൂഫലത്തിന്റെ രസം ഒരു നദിയായി ഒഴുകുന്നു. മെരുവിനെ ചുറ്റി, ആ നദി വീണ്ടും ജംബൂവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിലേക്ക് തിരികെ പോകുന്നു; ഇലാവൃതത്തിലെ ജനങ്ങൾ ആ രസം സന്തോഷത്തോടെ കുടിക്കുന്നു. ജംബൂഫലരസം കുടിച്ചാൽ, അവർക്കു വൃദ്ധാവസ്ഥയില്ല; വിശപ്പോ ക്ഷീണമോ മറ്റേതെങ്കിലും ദുഃഖമോ ഇല്ല. അവിടെ 'ജാംബൂനദ' എന്ന സ്വർണം ഉണ്ട്, ദേവന്മാർക്ക് അലങ്കാരമായതും, ഇന്ദ്രഗോപകീടം പോലെ തെളിഞ്ഞതും. അവിടുത്തെ എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളുടെ ശുഭരസം അതാണ്; അതിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന സ്വർണം ശുദ്ധവും ദേവന്മാർക്ക് അലങ്കാരമായതും. അവിടുത്തെ ജനങ്ങളുടെ മൂത്രവും മലവും എട്ട് ദിശകളിലുമാണ്, അതു ഭഗവാന്റെ കൃപയിൽ ഭൂമി അകറ്റുന്നു; അവരുടെ ശവങ്ങളും ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് അഗ്നിയുടെ പോലെ അകറ്റുന്നു. ഹിമാലയത്തിൽ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും, പിശാചന്മാരും, യക്ഷന്മാരും ഉണ്ട്; ഹേമകുടത്തിൽ ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും അറിയപ്പെടുന്നു. ശേഷൻ, വാസുകി, തക്ഷക എന്നീ സർപ്പങ്ങൾ അവിടം വസിക്കുന്നു; മഹാ മെരുവിൽ ഇരുപത്തിമൂന്ന് ശുഭമായ യജ്ഞസ്വരൂപികളുണ്ട്. നീലവും വൈഡൂര്യവും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ പർവ്വതത്തിൽ, സിദ്ധന്മാരും ബ്രഹ്മർഷികളും താമസിക്കുന്നു; ദൈത്യ-ദാനവരിൽ, വെള്ളി പർവ്വതം പ്രസിദ്ധമാണ്. ശൃംഗവാൻ, പർവ്വതങ്ങളിൽ പ്രധാനമായത്, പിതൃകൾക്ക് തിരികെ പോകുന്ന മാർഗ്ഗമാണ്; ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഭാരതത്തിലെ ഒമ്പതു പ്രദേശങ്ങൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടം ഭൂതങ്ങൾക്കും ചലന-സ്ഥിരതയുള്ളവർക്കും വസിക്കാൻ കഴിയും; അവയുടെ വളർച്ച ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അനേകം രൂപങ്ങളിൽ കാണുന്നു, എണ്ണിക്കൂട്ടാൻ കഴിയാത്തതും, സത്യം അന്വേഷിക്കുന്നവർ വിശ്വസിക്കാൻ പാടുള്ളതും. ജനാർദനാ, ഞാൻ ബുധന്റെ പുത്രന്റെ പ്രവർത്തികളും, പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന ശ്രാദ്ധവിധിയും കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പശുവിന്റെ കിടാവിന്റെ സമയത്ത് ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഫലവും, കറുത്ത കൃഷ്ണമൃഗത്വക് ദാനം ചെയ്യുന്നതും, കാളയെ മോചിപ്പിക്കുന്നതും കേട്ടിട്ടുണ്ട്. രാജാവായ ബുധന്റെ പുത്രന്റെ രൂപം, കേശവാ, അതിനെ കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടപ്പോൾ, അതിനെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാൻ ഉത്സുകതയുണ്ടായി; അതിന്റെ പ്രവർത്തിയും ഫലവും എങ്ങനെ കിട്ടിയതെന്നു പറയണം. ദേവതകളിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഉർവശി, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിൽ ഉത്തമമായവൾ, ഗന്ധർവന്മാരുടെ മാധുര്യവും, അവളുടെ മുഴുവൻ മനസ്സും ആ രാജാവിനായി ഉപേക്ഷിച്ചു. രാജാവ് പുരൂരവസിന് ആ രൂപവും പരമശ്രേയസ്സും എങ്ങനെ ലഭിച്ചുവെന്നു ഞാൻ പറയാം. ഒരു മുൻജന്മത്തിൽ, പുരൂരവസ് എന്ന പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ്, മദ്രദേശത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്നു. ചാക്ഷുഷമനുവിന്റെ ഇടവേളയിൽ, ചാക്ഷുഷവംശത്തിൽ, ആ രാജാവ് രാജധാനികൾക്കു യോജിച്ച ഗുണങ്ങൾക്കു സമ്പന്നനായിരുന്നതെങ്കിലും, സൗന്ദര്യം ഇല്ലാതായിരുന്നു.