ശോണമതി, മഹാനദ, നന്ദന, ശുക്രിഷ, ക്ഷമ, മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട, കൂടാതെ തമസ, പിപ്പലി, ശ്യേനി, ചിത്രോത്പല എന്നീ നദികൾ മഹത്വവും ശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞവയാണ്. ഇവയൊക്കെയും ഋശ്യമൂഖപർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. വിമല, ചഞ്ചല, ധൂതവാഹിനി, ശുക്തിമതി, ശുനി, ലജ്ജ, മുകുട, ഹ്രദിക എന്നീ നദികളും അവിടെയാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം വിശുദ്ധവും മംഗളകരവുമാണ്. തപി, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യ, ക്ഷിപ്ര, ഋഷഭ, വേന, വൈതരണി, വിശ്വമാല, കുമുദ്വതി എന്നിങ്ങനെയുള്ള നദികൾ, കൂടാതെ തോയ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗമ, ശില എന്നിവയും, വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ അടിയിലാണു ജനിക്കുന്നത്. ഇവയുടെ വെള്ളം തണുപ്പും മംഗളവും നിറഞ്ഞതാണ്. സഹ്യപർവതങ്ങൾക്കു തെക്കുഭാഗത്ത് ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി, വഞ്ജുല, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, വായ, കാവേരി എന്നിങ്ങനെയുള്ള മഹാനദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മലയപർവതത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്ന കൃതമാല, താംരപർണി, പുഷ്പജ, ഉത്പലാവതി എന്നിങ്ങനെയുള്ള നദികൾ വിശുദ്ധവും തണുത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞതുമാണ്. തൃഭാഗ, ഋഷികുല്യ, ഇക്ഷുദ, ത്രിദിവാചല, താംരപർണി, മൂലി, ശരവ, വിമല, മഹേന്ദ്രപർവതപുത്രിമാർ എന്നിങ്ങനെ പ്രശസ്തമായ നദികൾ ഒഴുകുന്നു. കാശിക, സുകുമാരി, മന്ദഗ, മന്ദവാഹിനി, കൃപ, പാശിനി എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ ശുക്തിമതന്റെ പുത്രിമാരാണ്. ഈ നദികൾ എല്ലാം വിശുദ്ധജലമുള്ളവയും, മംഗളകരവുമാണ്. അവ എല്ലായിടത്തും ഒഴുകി അവസാനം സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നു. ഇവ ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവയും മംഗളദായിനികളുമാണ്. ഇവയുടെ ശാഖകളും ഉപനദികളും നൂറുകണക്കിനും ആയിരംകണക്കിനുമാണ്. അവിടങ്ങളിൽ കുരുക്കൾ, പാഞ്ചാലർ, ശാൽവർ, ജാംഗല പ്രദേശവാസികൾ എന്നിവർ താമസിക്കുന്നു. ശൂരസേനർ, ഭദ്രകാരർ, ബാഹ്യർ, സഹപടച്ചരർ, മത്സ്യർ, കിരാതർ, കുല്യർ, കുന്തലർ, കാശികൾ, കോശലർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. ആവന്തർ, കലിംഗർ, മൂകർ, അന്ധകർ, മധ്യദേശവാസികൾ എന്നിവരും ഇവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നു. സഹ്യപർവതത്തിന് അപ്പുറം ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്നു. ഭൂമിയിലെ ഈ പ്രദേശം അത്യന്തം ആനന്ദകരമാണ്. അവിടെ ഗോവർധന, മന്ദര, ഗന്ധമാദന എന്നീ പർവതങ്ങളും, ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളും, രാമനുവേണ്ടി കൊണ്ടുവന്ന ദൈവിക ഔഷധങ്ങളും ഉണ്ട്. മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കായി ഇവയെല്ലാം താഴ്ത്തി കൊണ്ടുവന്നു; അതിനാൽ ആ പ്രദേശം മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. വാഹ്ലികർ, വാടധാനർ, ആഭീരർ, കാലതോയകർ, പുരന്ധ്രർ, ശൂദ്രർ, പല്ലവർ, അറ്റഖണ്ഡികർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. ഗാന്ധാരർ, യവനർ, സിന്ധുകൾ, സൗവീരർ, മദ്രകർ, ശകർ, ദ്രുഹ്യർ, പുലിന്ദർ, പാർദർ, ആരമൂർത്തികർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. രാമഠർ, കൺഠകാരർ, കൈകേയർ, ദശനാമകർ, ക്ഷത്രിയരുടെ കുടിയിരിപ്പുകൾ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രകുടുംബങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. അത്രയർ, ഭരദ്വാജർ, പ്രസ്ഥലർ, സദസേരകർ, ലംപകർ, തളഗാനർ, സൈനികർ, ജാംഗലർ ഇവർ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നു. ഇനി കിഴക്കൻ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. അംഗർ, വംഗർ, മദ്ഗുരകർ, പർവതത്തിനകത്തും പുറത്തും താമസിക്കുന്നവർ, പ്ലവംഗർ, മാതംഗർ, യമകർ, മല്ലവർണകർ, സുഹ്മോത്തരർ, പ്രവിജയർ, മാർഗവർ, ഗേയമാലവർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. പ്രാഗ്ജ്യോതിഷർ, പുണ്ഡ്രർ, വിദേഹർ, താംരലിപ്തകർ, ശാൽവർ, മാഗധർ, ഗോനർദർ എന്നിവയും കിഴക്കൻ ദേശവാസികളാണ്. അവരിൽ അപ്പുറം, ദക്ഷിണദേശത്ത് താമസിക്കുന്നവർ പാണ്ഡ്യർ, കേരളർ, ചോളർ, കുല്യർ എന്നിവരാണ്. സെതുകർ, സുതികർ, കുപഥർ, വജിവാസികർ, നവരാഷ്ട്രർ, മഹിഷികർ, കലിംഗർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. കരുഷർ, ഐഷികർ, അടവ്യർ, ശബരർ, പുലിന്ദർ, വിന്ധ്യപുഷികർ, വൈദർഭർ, ദണ്ഡകർ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്. കുല്യ, സിരാല, രൂപസ, തപസ, തൈത്തിരിക, കരസ്കര എന്നിവരും, വാസിക്യർ, നർമദാനദികൾക്കിടയിൽ താമസിക്കുന്നവർ, ഭാരുകച്ചർ, സമഹേയർ, സർസ്വതർ എന്നിവയും ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. കച്ചികർ, സൌരാഷ്ട്രർ, അനർതർ, അർബുദർ എന്നിവയും പടിഞ്ഞാറൻ ദേശവാസികളാണ്. ഇനി വിന്ധ്യപ്രദേശവാസികളെപ്പറ്റി കേൾക്കൂ. മലവർ, കരുഷർ, മേക്കലർ, ഉത്കളർ, ഔന്ദ്രർ, മാശർ, ദശാർണർ, ഭോജർ, കിഷ്കിന്ദകർ എന്നിവരാണ് അവിടെയുള്ളവർ. സ്തോഷലർ, കോശലർ, ത്രിപുരർ, വൈദിശർ, തുമുരർ, തുംബരർ, പത്ഗമർ, നൈഷധർ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. അരൂപർ, ശൗണ്ടികേരർ, വിതിഹോത്രർ, ആവന്തികൾ എന്നിവ വിന്ധ്യപർവതതടങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരായ ജനങ്ങളാണ്. ഇനി ഞാൻ മലവാസികളുടെ ദേശങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. അവരെ ഭക്ഷണരഹിതരായി, എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവരായി, ദുഷ്കരമായ വഴികളിൽ നടക്കുന്നവരായി കാണാം. കട്ടിവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവരും, ഉണ്ണിയുടുപ്പും ധരിക്കുന്നവരും, സമുദ്ഗകർ, ത്രിഗർതർ, മണ്ഡലവർ, കിരാതർ, അമരർ എന്നിവരും ഇവിടെയുണ്ട്. ഭാരതഭൂമിയിൽ നാല് യുഗങ്ങളാണെന്ന് മഹർഷികൾ പറയുന്നു: കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരയുഗം, കലിയുഗം. അവയുടെ സ്വഭാവം ഞാൻ വിശദമായി വിവരിക്കാം. ഇതെല്ലാം കേട്ടശേഷം, മഹർഷികൾ വീണ്ടും ലോമഹർഷണനെ ആകാംക്ഷയോടെ ചോദിച്ചു: "ഭാരതം വിവരിച്ചതുപോലെ കിംപുരുഷ ദേശവും ഹരിവർഷവും വിവരിക്കൂ. ജംബുദ്വീപത്തിന്റെ വിസ്തൃതി, മറ്റു ദ്വീപുകൾ, അവരുടെ ജനങ്ങൾ, വൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവയെയും വിശദമായി പറയൂ." മഹർഷികൾ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ലോമഹർഷണൻ അവരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച്, പൗരാണികർ വിലയിരുത്തിയതും മഹർഷികൾ കണ്ടതുമായ കാര്യങ്ങൾ വിശദമായി വിവരിച്ചു. "ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ," എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "ജംബുദ്വീപവും കിംപുരുഷദേശവും അത്യന്തം ആനന്ദകരമായ സ്ഥലങ്ങളാണ്. കിംപുരുഷദേശത്ത് പതിനായിരം വർഷം ആയുസ് ഉള്ളവർ ജീവിക്കുന്നു; അവിടെ ജനിക്കുന്നവർ നല്ല പൊന്നുപോലുള്ള കാന്തിയോടെയാണ്. ആ ഭാഗ്യഭൂമിയായ കിംപുരുഷദേശത്ത് പ്ലക്ഷവൃക്ഷം അതിന്റെ മധുരത്തിൽ പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെയുള്ള കിംപുരുഷർ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഉത്തമമായ രസം ആസ്വദിക്കുന്നു.