ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനതയെപ്പറ്റി ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദമായി പറയാം. ജനനം, വളർത്തൽ, ഇവയാൽ മനുവിന് ഭാരതൻ എന്ന പേരാണ് ലഭിച്ചത്. സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ഇടനിലയിലായ അവസ്ഥയും ഇവിടെ അറിഞ്ഞിരിക്കയാൽ, ഭാരതം എന്ന പേര് ഈ ദേശത്തിന് ലഭിച്ചു എന്നാണ് വ്യാഖ്യാനം. ഭൂമിയിലെ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തും മനുഷ്യർക്കായി കര്മ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ നിർദ്ദിഷ്ടമായിട്ടില്ല; അതുകൊണ്ടു, ഭാരതഭൂമിയുടെ ഒൻപത് ഭാഗങ്ങൾ കേൾക്കൂ: ഇന്ദ്രദ്വീപം, കശേരു, താമ്രപർണി, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൗമ്യ, ഗന്ധർവ, വാരുണ, ഒപ്പം ഒൻപതാമത്തേതായ ഈ ദ്വീപ്, സമുദ്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്വീപ് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കിലേക്ക് ആയിരം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കുമാരി മുതൽ ഗംഗാനദിയുടെ ഉറവിടം വരെ നീളുന്ന ഈ ദ്വീപിന്റെ വീതി പത്തായിരം (യോജനങ്ങൾ) ആണ്. അതിന്റെ അതിരുകൾ മുഴുവനും വിദേശികൾ വസിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളാണ്: യവനന്മാർക്കും കിരാതന്മാർക്കും ഈ ദ്വീപിന്റെ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും വസതിയുണ്ട്. മധ്യഭാഗത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ താമസിക്കുന്നു; ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ശൂദ്രന്മാർ ഉണ്ട്, അവർ പൂജ, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവരുടെ പരസ്പര ഇടപാടുകളും ജീവിതോപാധികളും ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിങ്ങനെയുള്ള തങ്ങളുടെ തന്ത്രങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ അഞ്ചു ആശ്രമങ്ങളും ഇവിടെ നിർദ്ദിഷ്ടതയോടെ പാലിക്കപ്പെടുന്നു; മനുഷ്യരുടെ പ്രവർത്തനം സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലക്ഷ്യമാക്കി നടക്കുന്നുണ്ട്. ഈ മനുഷ്യദ്വീപ് തിര്യഗ്യാമം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനെ മുഴുവനും ജയിക്കുന്നവൻ സാർവ്വഭൗമ ചക്രവർത്തിയായി പ്രശസ്തനാകും. ഈ ലോകം ചക്രവർത്തിയുടെ ഭൂപ്രദേശം എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇടനിലയിടങ്ങൾ ജയിക്കുന്നവരെ ആകാശജയികൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. സ്വയമ്പുവിന്റെ ഭൂപ്രദേശം പിന്നീട് വിശദമായി വിശദീകരിക്കും. ഈ മഹാഭൂമിയിൽ ഏഴ് പ്രശസ്തമായ കുലപർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സാഹ്യൻ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷവാൻ, കൂടാതെ വിന്ധ്യയും പരിയാത്രയും. ഇവയ്ക്ക് സമീപം ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് പ്രശസ്തമാണ്, ചിലത് വിശാലമായ ശിഖരങ്ങളോടുകൂടിയവ, ചിലത് ചെറുതും ചെറിയ ഗ്രാമങ്ങൾക്കു സഹായകവുമാണ്. ഈ പർവതങ്ങൾക്കിടയിൽ ദേശവാസികളും ആര്യരും അനാര്യരും എല്ലായിടത്തും ചേർന്നു ജീവിക്കുന്നു. ധാരാളം നദികൾ ഇവിടെ ഒഴുകുന്നു: ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, യമുന, ശരയു, ഐരാവതി, വിതസ്ത, വിശാല, ദേവിക, കുഹു, ഗോമതി, ധൌതപാപ, ബഹുദ, ദൃശ്യദ്വതി, കൗശികി, ഗണ്ഡകി, ഇക്ഷുര്, ലൗഹിത, വേദസ്മൃതി, വേത്രവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധുര, പർണ്ണാശ, നർമദ, മഹാകാവേരി. പര, ധൻവതി, വിദുഷ, വേണുമതി, ശിപ്ര, അവന്തി, കുന്തി എന്നിവ പരിയാത്രയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നദികളാണ്. ശോണ, മഹാനദ, നന്ദന, സുകൃഷ, ക്ഷമ, മന്ദാകിനി, ദശാർണ, ചിത്രകൂട്, താമസ, പിപ്പലി, ശ്യേനീ, ചിത്രോത്പല എന്നിവയും ഉണ്ട്. വിമല, ചാഞ്ചല, ധുതവാഹിനി, ശുക്തിമന്തി, ശുനി, ലജ്ജ, മുകുത, ഹ്രദിക—ഇവയെല്ലാം ഋശ്യമൂഖത്തിൽ നിന്നാണ് ഉരുതുന്നത്. താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യ, ക്ഷിപ്ര, ഋഷഭ, വേന, വൈതരണി, വിശ്വമാല, കുമുദ്വതി എന്നിവയും ഉണ്ട്. ടോയ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗമ, ശില എന്നിവയുടെ ഉറവിടം വിന്ധ്യപാദത്തിൽ ആണ്; ഇവയുടെ വെള്ളം തണുത്തതും പുണ്യവുമാണ്. ദക്ഷിണഭാഗത്ത് സഹ്യപർവതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഗോദാവരി, ഭൂമരഥി, കൃഷ്ണവേണി, വഞ്ജുല, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, വായ്യ, കാവേരി എന്നിവയുടെ ഉദ്ഭവം. മലയം പർവതത്തിൽ നിന്നാണ് കൃതമാല, താമ്രപർണി, പുഷ്പജ, ഉത്പലാവതി എന്നിവയുടെ ഉദ്ഭവം; ഇവ ശുദ്ധവും പുണ്യവുമാണ്. ട്രിബാഗ, ഋഷികുല്യ, ഇക്ഷുദ, ത്രിദിവാചല, താമ്രപർണി, മൂലി, ശരവ, വിമല, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ പുത്രികൾ—all ഇവയും പ്രശസ്തമായ പുണ്യനദികളാണ്. കാശിക, സുകുമാരി, മന്ദഗ, മന്ദവാഹിനി, കൃപ, പാശിനി എന്നിവ ശുക്തിമാന്റെ പുത്രികളാണ്. ഈ നദികൾ എല്ലാം വിശുദ്ധജലമുള്ളവയും, പുണ്യമുള്ളവയും, എല്ലായിടത്തും ഒഴുകുന്നവയും, അവസാനം സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുമാണ്; ഇവ ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്, പുണ്യമുള്ളവയും പാപനാശിനികളുമാണ്. ഇവയുടെ ഉപനദികളും ശാഖകളും നൂറുകണക്കിന്, ആയിരക്കണക്കിന് ഉണ്ട്; അവിടങ്ങളിൽ കുറു, പാഞ്ചാല, ശാൽവ, ജാംഗല ദേശവാസികൾ വസിക്കുന്നു. ശൂരസേന, ഭദ്രകാര, ബാഹ്യ, സഹപടച്ചര, മത്സ്യ, കിരാത, കുല്യ, കുന്തല, കാശി, കോശല—ഇവിടെയൊക്കെയും ഇവർ താമസിക്കുന്നു. ആവന്ത, കലിംഗ, മൂക, അന്ധക, മധ്യദേശവാസികൾ ഇവിടെയുണ്ട്. സഹ്യപർവതത്തിന് അപ്പുറത്ത് ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്നു; ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും രമണീയമായ പ്രദേശം ഇതാണ്. ഇവിടെ ഗോവർധന, മണ്ഡര, ഗന്ധമാദന പർവതങ്ങളും, സ്വർഗ്ഗീയ വൃക്ഷങ്ങളും, ദിവ്യ ഔഷധികളും ഉണ്ട്—ഇവയെല്ലാം രാമന്റെ സന്തോഷത്തിനായി കൊണ്ടുവന്നവയാണ്. മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കായി ഇവയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; അതുകൊണ്ട് ഈ പ്രദേശം മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. വാഹ്ലിക, വാടധാന, ആഭീര, കാലതോയക, പുരന്ധ്ര, ശൂദ്ര, പല്ലവ, അട്ടഖണ്ഡിക—ഇവിടെയും താമസിക്കുന്നു. ഗാന്ധാര, യവന, സിന്ധു, സൌവീര, മദ്രക, ശക, ദ്രുഹ്യ, പുലിന്ദ, പാർദ, ആരമൂർത്തിക—ഇവിടെയും ഇവരുണ്ട്. രാമഠ, കണ്ഠകാര, കൈകേയ, ദശനാമക, ക്ഷത്രിയരുടെ ഗ്രാമങ്ങൾ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര കുടുംബങ്ങൾ—ഇവിടെയുമുണ്ട്. അത്രയ, ഭരദ്വാജ, പ്രസ്ഥല, സദസേരക, ലംപക, തലഗാന, സൈനികർ, ജാംഗല—ഇവയൊക്കെ ഉത്തരദേശവാസികളാണ്. ഇപ്പോൾ കിഴക്കൻ ദേശത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ: അംഗ, വംഗ, മദ്ഗുരക, മലകള്ക്കുള്ളിലും പുറത്തുമുള്ളവരും, പ്ലവംഗ, മാതംഗ, യമക, മല്ലവർണക, സുഹ്മോത്തര, പ്രവിജയ, മാർഗവ, ഗെയമാലവ—ഇവിടെയുമുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ഭാരതഭൂമിയിലെ ജനതകളും പർവതങ്ങളും നദികളും ദേശങ്ങളും, അവയുടെ പ്രത്യേകതകളും, ഇവിടത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതരീതികളും, ധർമ്മാനുഷ്ഠാനങ്ങളും, പ്രകൃതിരമണീയതയും, മഹത്വവും ഈ വിശുദ്ധ ഗ്രന്ഥം വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു.