പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരണവും അതിലെ വിശിഷ്ട ഫലങ്ങൾക്കുള്ള കഥയും ഇതാ: ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിൽ ഉള്ള ഓരോ രോമരന്ധ്രത്തിനും തുല്യമായ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ആ വ്യക്തി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ആ മനുഷ്യൻ ജംബുദ്വീപത്തിലെ ഒരു മഹാരാജാവായി ജനിക്കുന്നു; അതിവിശാലമായ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ ഓർക്കുന്നു. പ്രശസ്തമായ സങ്കമനത്തിൽ, ചന്ദ്രൻ രാഹുവാൽ ഗ്രസിക്കപ്പെടുന്ന സമയത്ത് വെള്ളത്തിൽ കടക്കുന്നവൻ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു. അവൻ സോമലോകത്തിൽ എത്തി, സോമനോടൊപ്പം അറുപതിനായിരം വർഷം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തിൽ, മനുഷ്യരും ഗന്ധർവരും സേവിക്കുന്ന ആ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണാൽ, ആ വ്യക്തി സമ്പന്നമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. തല താഴേയും കാലുകൾ മുകളിലുമായി, ദഹനമായ വെള്ളം കുടിക്കുന്നവൻ, ഒരു ലക്ഷം വർഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ അവിടെ നിന്ന് വീണാൽ, അഗ്നിഹോത്രം നിർവഹിക്കുന്നവനായി മാറുന്നു; ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, വീണ്ടും ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ തേടുന്നു. സ്വന്തം മാംസം Birds-ന് നൽകുന്നവന്റെ ഫലവും, Birds-ൽ ശരീരം ഉപജീവനം ചെയ്തവന്റെ ഫലവും കേൾക്കൂ: അവൻ സോമലോകത്തിൽ ഒരു ലക്ഷം വർഷം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ നിന്ന് വീണാൽ, ധാർമ്മികനായ രാജാവായി ജനിക്കുന്നു. അവൻ സദാചാരിയുമാണ്, സൗന്ദര്യവും ജ്ഞാനവും ഉണ്ട്, നല്ല വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നു; ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, വീണ്ടും ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ തേടുന്നു. യമുനയുടെ വടക്കേ തീരത്തും പ്രയാഗയുടെ തെക്കേ ഭാഗത്തും 'ഋണമുക്തി' എന്ന പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്, അതിനെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതായി കണക്കാക്കുന്നു. അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, എല്ലാ ഋണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു, സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു, എന്നും ഋണമുക്തനായി തുടരുന്നു. പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹത്വം കേട്ടു, എന്റെ ഹൃദയം അതിന്റെ സ്തുതിയാൽ ശുദ്ധമായി. പ്രയാഗത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധനായാൽ ഏത് ലോകം പ്രാപിക്കാമെന്നുമാണ് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നത്. പ്രയാഗത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന്റെ ഫലത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ: വിശ്വാസവും ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ള ജ്ഞാനി അതു പ്രാപിക്കുന്നു. അവൻ രോഗരഹിതനാണ്, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവൻ; ഓരോ ചുവടിലും അശ്വമേധ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. അവൻ പന്ത്രണ്ടു മുൻപുള്ള പിതാക്കന്മാരെയും പന്ത്രണ്ടു ശേഷമുള്ളവരെയും മോചിപ്പിക്കുന്നു; എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു, പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തിന്റെ മഹത്തായ ഭാഗ്യമാണ് ഈ കഥയിൽ പറയുന്നത്; വളരെ കുറച്ച് ശ്രമത്തിൽ അനേകം ഗുണങ്ങൾ നേടാം. അനേകം അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ ചെയ്തവരും ഈ ഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; എന്റെ സംശയം നീക്കൂ, എനിക്ക് അതീവ ജിജ്ഞാസയുണ്ട്. മഹാബലശാലിയായ രാജാവേ, സൃഷ്ടികർതാവായ ബ്രഹ്മാവു, സപ്തരിഷിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേട്ടത് പറയാം: പ്രയാഗം, അഞ്ച് യോജനങ്ങൾ വീതിയുള്ള പ്രദേശം; അവിടേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ, ഓരോ ചുവടിലും അശ്വമേധ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, ഏഴു മുൻപുള്ള പിതാക്കന്മാരെയും പതിനാലു ശേഷമുള്ളവരെയും രക്ഷിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്നവൻ, രാജാധിരാജാവേ, എപ്പോഴും സേവനത്തിൽ സ്നേഹിച്ചിരിക്കണം; വിശ്വാസമില്ലാതെ, പാപബുദ്ധിയുള്ളവൻ ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ പ്രവേശിക്കില്ല — ദേവതകൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിൽ. സ്നേഹമോ, ധനലോഭമോ, ആഗ്രഹത്തിൽ നയിക്കുന്നവർക്ക്, തീർഥയാത്രയുടെ ഫലവും, പുണ്യഫലവും എങ്ങനെയാണു ലഭിക്കുക? അറിയാത്തവൻ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതതും അറിയാതെ, തന്റെ വസ്തുക്കൾ വിറ്റാൽ എന്താണ് ഫലം? മഹാപിതാവേ, ഇതും പറയൂ. പാപം നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാരഹസ്യം കേൾക്കൂ: ഒരുമാസം പ്രയാഗത്തിൽ സ്നാനവും ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ചെയ്താൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിച്ചു, പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രയാഗത്തിൽ വിശ്വാസം വെടിഞ്ഞവരുടെ ഫലവും കേൾക്കൂ: ദിവസത്തിൽ മൂന്ന് പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്ത് ഭിക്ഷയിൽ ജീവിച്ചാൽ, മൂന്നു മാസത്തിൽ പാപമുക്തനാകുന്നു — ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവിടുത്തെ തീർഥയാത്രയും മറ്റും അജ്ഞാനത്തിൽ ചെയ്താൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു, ധന-ധാന്യപൂർണ്ണമായ സ്ഥാനം എന്നും ലഭിക്കുന്നു. പൂർണ്ണ ജ്ഞാനമുള്ളവൻ എപ്പോഴും ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു; അവൻ പിതാക്കന്മാരെയും പിതാമഹന്മാരെയും നരകത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു. ധർമ്മാനുയായിയായ, സത്യമറിയുന്നവൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചതിനാൽ, ഈ പ്രാചീന രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തി. ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായിരിക്കുന്നു, ഇന്ന് എന്റെ വംശം രക്ഷപ്പെട്ടു; നിന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഞാൻ സന്തുഷ്ടനും ഭാഗ്യവാനുമാണ്, മഹർഷിയേ. നിന്നെ കണ്ടതുകൊണ്ട് ഞാൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി; ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ അറിയുന്നു, പാപം ഇല്ലാതെ ശുദ്ധനായി. നിന്റെ ജന്മം ഭാഗ്യവാനാണ്, നിന്റെ വംശം ഭാഗ്യവാനാണ്. പാരായണത്തിൽ പുണ്യവും, ശ്രവണത്തിൽ പാപനാശവും. യമുനയിൽ എന്താണ് പുണ്യഫലവും, മഹർഷിയേ? നിങ്ങൾ കണ്ടതും കേട്ടതും എല്ലാം പറയൂ. സൂര്യദേവന്റെ പുത്രിയായ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയായ യമുനാ ദേവി, അവിടുത്തെ പുണ്യനദി. ഗംഗയുടെ വഴിയിലൂടെ, യമുനയും പുറപ്പെട്ടു; ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ, യമുനയുടെ സ്തുതിയാൽ പാപം നശിക്കുന്നു. അവിടെ യമുനയിൽ സ്നാനവും, വെള്ളം കുടിച്ചും, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, സ്തുതിയിലൂടെ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു, ദർശനത്തിലൂടെ ശുഭഫലങ്ങൾ കാണുന്നു. അവിടെ മുങ്ങിയും വെള്ളം കുടിച്ചും, ഏഴു തലമുറ വരെ ശുദ്ധമാകുന്നു; അവിടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പരമാവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു. യമുനയുടെ തെക്കേ തീരത്ത് അഗ്നി തീർഥം അറിയപ്പെടുന്നു; പടിഞ്ഞാറ് ധർമ്മരാജയുടെ തീർഥം നരകമായി അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ സ്നാനവും, മരണവും ചെയ്തവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു, വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല; യമുനയുടെ തെക്കേ തീരത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് തീർഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ, പ്രയാഗം, യമുനാ, അവിടുത്തെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ, സ്നാനം, ഉപവാസം, സേവനം, വിശ്വാസം, ജ്ഞാനം എന്നിവയിലൂടെ, മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടി, സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു, പിതാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കുന്നു, ഉന്നതമായ സ്ഥാനം പ്രാപിക്കുന്നു.