ഭക്തി നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ കേൾക്കൂ, ഗംഗയുടെ മഹത്വം, ദർശനം കൊണ്ടുമാത്രം ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ എത്ര മഹത്തായവയാണെന്ന്. നാലു വേദങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള, സത്യത്തിൽ നിന്നുള്ള, അഹിംസയിൽ നിന്നുള്ള, എല്ലാ പുണ്യഫലങ്ങളും ആ പവിത്രഭൂമിയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്നു. ഗംഗയിൽ എവിടെയും കടന്നാലും, അത് കുരുക്ഷേത്രത്തിന് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ, ഗംഗ Vindhya പർവ്വതവുമായി സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അതിന്റെ പുണ്യം കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് അതികമമാണ്. ഗംഗയുടെ അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സഞ്ചാരപഥം, പൂർണതയുടെ ഭൂമിയെന്നു അറിയുക; അവിടുത്തെ വിശേഷതയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ആലോചിക്കേണ്ടതില്ല. ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യരെ മോചിപ്പിക്കുന്നതും, അദോഹത്തിൽ സർപ്പങ്ങളെ മോചിപ്പിക്കുന്നതും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരെ മോചിപ്പിക്കുന്നതും, അതിനാലാണ് ഗംഗയെ 'ത്രിപഥഗാ' എന്ന പേരിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഒരാളുടെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ എത്ര വർഷം നിലനിൽക്കുന്നു, അത്ര ആയിരം വർഷങ്ങൾ ആ വ്യക്തി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ ശേഷം, ജംബുദ്വീപത്തിലെ ഒരു മഹാരാജാവായി ജനിക്കുന്നു; എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം, എല്ലാ നദികളിൽ ഏറ്റവും വലിയതും, മഹാപാപികൾക്കും മോക്ഷം നൽകുന്നതും ഗംഗ തന്നെയാണ്. ഗംഗ എവിടെയും എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ ഗംഗാദ്വാര, പ്രയാഗ, സമുദ്രസംഗമം എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് സ്ഥലങ്ങളിൽ അതിനെത്തുക ദുഷ്കരമാണ്. അവിടുത്തെ സ്നാനം ചെയ്ത് മരിക്കുന്നവർക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കുന്നു; അവർ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല. പാപബാധിതരായ എല്ലാ ജീവികൾക്കും വഴിപിടിക്കുന്നവർക്കും, ഗംഗയുടെ പഥം പോലുള്ള മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല. ഗംഗ ശുദ്ധരിൽ ശുദ്ധയും, മംഗളങ്ങളിൽ മംഗളവും, മഹാദേവന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് വീണതും, എല്ലാ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതും, പവിത്രവും മംഗളവുമാണ്. കൃതയുഗത്തിൽ നൈമിഷം, ത്രേതായുഗത്തിൽ പുഷ്കരം, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രം, എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ ഗംഗയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം. പ്രയാഗത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഗംഗയെ ആരാധിക്കണം; ഭയാനകമായ കലിയുഗത്തിൽ, രാജൻ, മറ്റൊരു പ്രത്യുപായം ഇല്ല. ഇനി, രാജൻ, പ്രയാഗയുടെ മഹത്വം വീണ്ടും കേൾക്കൂ; കേൾക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതനാകുന്നത്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഗംഗയുടെ വടക്കൻ തീരത്തിൽ 'മാനസ' എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അവിടുത്തെ മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്താൽ എല്ലാ കാമങ്ങളും ലഭിക്കും. ഗംഗയുടെ ആ തീർത്ഥം ഓർത്താൽ, പശു, ഭൂമി, സ്വർണ്ണം ദാനം ചെയ്തതിന്റെ പുണ്യഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ആഗ്രഹവുമില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ ആഗ്രഹത്തോടെ ഗംഗയെ സമീപിക്കുന്നവൻ, അവിടെ മരിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം നേടുന്നു; നരകം കാണുന്നില്ല. അപ്സരസുകളുടെ ഗാനം കേൾക്കുമ്പോൾ, ഹംസം, വാൽ, ക്രാൻ എന്നിവയാൽ യുക്തമായ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി, രാജാധിരാജൻ, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സുഖം അനുഭവിക്കുന്നു. പിന്നെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു വീണാൽ, പുണ്യം തീർന്നാൽ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീണു, സ്വർണ്ണം, രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ വലിയ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. അറുപത് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങളും, അറുപത് കോടി നദികളും, മാഘ മാസത്തിൽ ഗംഗയും യമുനയും സംഗമിക്കുന്ന പ്രയാഗത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു. മാഘ മാസത്തിൽ പ്രയാഗത്തിൽ മൂന്ന് ദിവസം സ്നാനം ചെയ്താൽ, നന്നായി ആയിരം പശു ദാനം ചെയ്തതിന്റെ പുണ്യഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള ഇടയിൽ ഹോമം ചെയ്യുന്നവൻ, രോഗവും ദോഷവും ഇല്ലാതെ, അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവനായി മാറുന്നു. ആ ശരീരത്തിൽ എത്ര毛孔 (ഹെയർ ഫോളിക്കിൾ) ഉണ്ട്, അത്ര ആയിരം വർഷങ്ങൾ ആ വ്യക്തി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ ശേഷം, ജംബുദ്വീപത്തിൽ ഒരു ഭരതാവായി ജനിക്കുന്നു; വലിയ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ വീണ്ടും ഓർക്കുന്നു. പ്രശസ്തമായ സംഗമത്തിൽ, രാഹു ചന്ദ്രനെ ഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ കയറിയാൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതനാകുന്നത്. അവൻ സോമലോകത്തിൽ എത്തി, സോമനുമായി ആറുപത് ആയിരം വർഷങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു; സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ, ഇന്ദ്രന്റെ രാജ്യമാണത്, മനുഷ്യരും ഗന്ധർവരും സേവിക്കുന്നതും, അവിടുത്തെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, സമ്പന്ന കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. തല താഴെ, കാലുകൾ മുകളിലാക്കി, കത്തുന്ന വെള്ളം കുടിക്കുന്നവൻ, ഒരു ലക്ഷം വർഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ നിന്ന് വീണാൽ, രാജൻ, ആ മനുഷ്യൻ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുന്നവനായി മാറുന്നു; വലിയ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ വീണ്ടും അന്വേഷിക്കുന്നു. തന്റെ ശരീരം കത്തി പക്ഷികൾക്ക് നൽകുന്നവന്റെ ഫലവും കേൾക്കൂ; പക്ഷികൾ ശരീരം കഴിക്കുന്നവൻ, ആയിരം വർഷം സോമലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടുത്തെ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ധർമ്മരാജാവായി ജനിക്കുന്നു. അവൻ ധർമ്മവാനാണ്, സൗന്ദര്യവും, വിദ്യയും, സദ്വാക്കും ഉള്ളവനാണ്; വലിയ സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, ആ പുണ്യസ്ഥലത്തെ വീണ്ടും അന്വേഷിക്കുന്നു. യമുനയുടെ വടക്കൻ തീരത്തും, പ്രയാഗയുടെ തെക്കൻ ഭാഗത്തും, 'ഋണമോചന' എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അതാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം. അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാ ঋണങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതനാകുന്നത്; സ്വർഗ്ഗം നേടുകയും, എന്നും ঋണരഹിതനാവുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രയാഗയുടെ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോൾ, ഹൃദയം പവിത്രമാകുന്നു, പ്രയാഗത്തിന്റെ സ്തുതിയാൽ. മഹാദേവാ, അവിടുത്തെ ഉപവാസത്തിന്റെ ഫലവും, എല്ലാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധനായി ഏത് ലോകം ലഭിക്കുന്നു എന്നതും പറയൂ. പ്രയാഗത്തിൽ ഉപവാസം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ കേൾക്കൂ, രാജൻ; ഭക്തിയും, ആത്മനിയന്ത്രണവും ഉള്ള ജ്ഞാനി അതിനെ നേടുന്നു. അവൻ കുഴപ്പങ്ങളില്ലാതെ, രോഗമില്ലാതെ, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉള്ളവനായി, ഓരോ പടിയിലും അശ്വമേധ യാഗത്തിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു. അവൻ പത്ത് പൂർവ പിതാക്കന്മാരെയും, പത്ത് ഉത്തര പിതാക്കന്മാരെയും മോചിപ്പിക്കുന്നു; എല്ലാപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, പരമപദം നേടുന്നു. മഹാദേവാ, ധർമ്മത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗ്യം തന്നെയാണ് നീ പറഞ്ഞത്; വളരെ കുറച്ച് പരിശ്രമത്തിൽ അനേകം പുണ്യങ്ങൾ നേടാം. അശ്വമേധ യാഗങ്ങൾ അനേകം ചെയ്തവരും, ഇവിടെ അതേ ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു; മഹാദേവാ, എന്റെ സംശയം നീക്കി, ഞാൻ അതീവ ആസക്തിയുള്ളവനാണ്. ഇനി, മഹാരാജൻ, ബ്രഹ്മാവു തന്നെ, മഹർഷികൾക്ക് മുമ്പിൽ പറഞ്ഞത്, ഞാൻ മുൻപ് കേട്ടത്, അതിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കൂ.