സമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ പുത്രനായ സഹരക്ഷൻ, ആഗ്നിയുടെ മുക്തനാളിയിൽ താമസിച്ച് സമുദ്രജലമൊഴുക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ വീടുകളിൽ വസിക്കുന്ന സഹരക്ഷൻ, അവരുടെയാകെയുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു. സഹരക്ഷന്റെ പുത്രൻ, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്, മനുഷ്യരിൽ മരിച്ചവരെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ. ഇങ്ങനെ, പാവക അഗ്നിയുടെ ഈ പുത്രന്മാരെ ദ്വിജന്മാർ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പിന്നീട്, ഗന്ധർവരും അസുരരും വലിയ ശക്തിയുള്ള അവന്റെ പുത്രന്മാരെ കൊണ്ടുപോയി. കാടിൽ ഉരുണ്ടെടുത്ത അഗ്നി ഇന്ധനം നേടി; ആ ഭാഗ്യശാലിയായ ആയുസ് എന്നവൻ മൃഗത്തിൽ എത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ആയുസിന്റെ മഹാശക്തിയുള്ള പുത്രൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനാണ്; യാഗത്തിൽ സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഹവികൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ അവൻ തന്നെയാണ്. ദേവലോകത്തിലെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഹവികളും പിതൃകർമ്മങ്ങളും ദഹിപ്പിക്കുന്നവനും, അത്ഭുതകരമായ അഗ്നി എന്ന സുഹൃത്ത് മഹാപ്രശസ്തനുമാണ്. പ്രായശ്ചിത്തത്തിൽ അഹങ്കാരമുള്ളവൻ മോഷ്ടിച്ച ഹവികൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അത്ഭുതപുത്രൻ, ദേവന്മാരിൽ മഹത്വം പ്രാപിച്ചവൻ, അത്ഭുതന്റെ പുത്രനാണ്. അതിനുശേഷം, അവനിൽ നിന്നാണ് വിവിധ അഗ്നികൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്; അവന്റെ പുത്രൻ മഹർഷിയാണ്. വിവിധ അഗ്നികളുടെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്നു, താപത്തിന്റെ ഫലമായി എട്ട് അഗ്നികൾ ജനിച്ചതായി ഓർത്തിരിക്കുന്നു. ഇഷ്ടഹവികളിൽ അഹങ്കാരമുള്ളവനും, ദാനവന്മാരെയും ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്—സുരഭി, വസുമാൻ, നദ, ഹര്യശ്വ, രുക്മവാൻ, പ്രവർഗ്യ, ക്ഷേമവാൻ—ഇങ്ങനെ എട്ടുപേരെ ശുദ്ധമായ അഗ്നിയുടെ സന്തതികളായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ആകെ പതിനാലു അഗ്നികളാണ്. ഇങ്ങനെ, യാഗങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായ അഗ്നികൾ, മുമ്പത്തെ സൃഷ്ടികളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവരും, രാത്രിയിലെ ശ്രേഷ്ഠദേവന്മാരോടൊപ്പം വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്വായംഭുവാന്തരത്തിൽ, ഈ അഹങ്കാരമുള്ള അഗ്നികൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, ജഡജീവരാശികളിൽ അവർ സഞ്ചരിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു. അഗ്നിധ്രന്മാർ, തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അർപ്പണങ്ങൾ വഹിച്ചവരും, ഇഷ്ടയാഗങ്ങളിലും നൈമിത്തികയാഗങ്ങളിലും പ്രതിഷ്ഠിതരായവരുമാണ്. കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരത്തിൽ, ശുക്രന്മാരോടും യമന്മാരോടും കൂടെ, ദൈവഗണങ്ങളോടൊപ്പം, ആദ്യ മനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇവർ ഉണ്ടായിരുന്നതായി പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ, അഗ്നിജ്ഞാനികളായവരുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥലങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; സരോചിഷാദി ഏഴു സാവർണിമന്വന്തരങ്ങളിൽ ഇവയെ മനസ്സിലാക്കണം. അങ്ങനെ, എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും അഗ്നിജ്ഞാനികളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വിവിധ രൂപങ്ങളിലും ഉദ്ദേശ്യങ്ങളിലും, അഗ്നികൾ യമന്മാരോടും ദേവന്മാരോടും കൂടെ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു. ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന ദേവന്മാരോടും കൂടെ, വരാനുള്ളവർ ഇവിടെയുണ്ടാകും. അഗ്നികളുടെ ഈ പരമ്പര ക്രമത്തിൽ വിശദമായി ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഇനി നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹം? ഇപ്പോൾ, വിഷ്ണു ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞ അത്യുത്തമമായ, പരമോന്നതമായ കാര്യങ്ങൾ, ധർമ്മത്തിന്റെയും അധർമ്മത്തിന്റെയും സമഗ്രവിവരം, നീ വിശദമായി പറയണം. അങ്ങനെ, ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ, മീനരൂപിയായ ജനാർദ്ദനൻ സൃഷ്ടിയുടെ ഉത്ഭവവും പുനഃസൃഷ്ടിയും പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു. വിശ്വാത്മാവായ വാര്ത്താവൻ, സൂര്യപുത്രനായ മനുവിനോട്, കര്മാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ ശാസ്ത്രവും സാംഖ്യശാസ്ത്രവും യഥാവിധി വിശദീകരിച്ചു. നാം ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സൂതാ, കര്മാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം കേൾക്കാൻ, കാരണം ലോകത്തിൽ നിന്നൊന്നും നിന്നിൽ അജ്ഞാതമില്ല. അങ്ങനെ ഞാൻ വിഷ്ണു നിർദ്ദേശിച്ച കര്മാനുഷ്ഠാനത്തെ വിശദീകരിക്കാം; കാരണം കര്മാനുഷ്ഠാനം ആയിരം ജ്ഞാനശാസ്ത്രങ്ങളെക്കാൾ ഉത്തമം എന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. കര്മാനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിന്നാണ് ജ്ഞാനം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടുതന്നെ അതാണ് പരമാവസ്ഥ. കര്മത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും നിന്നാണ് ബ്രഹ്മം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, എന്നാൽ കര്മമില്ലാത്ത ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നല്ല. അതിനാൽ, കര്മത്തിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമായവൻ ശാശ്വതസത്യത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; വേദം മുഴുവനും ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമാണ്, അതുപോലെ അതറിയുന്നവരുടെ ആചാരവും. അവിടെ, ആത്മാവിന്റെ എട്ട് പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ സ്ഥാപിതമാകുന്നു: എല്ലാ ജീവികളോടും ദയ, രക്ഷ തേടുന്നവരോടും ക്ഷമ, ലോകത്തിൽ അസൂയയില്ലായ്മ, അന്ത്യർ-ബാഹ്യശുദ്ധി, ദ്വിജന്മാരിൽ കര്മം അനായാസം ചെയ്യൽ, ശുഭാചാരങ്ങൾ പാലിക്കൽ, സമ്പാദിച്ച ദ്രവ്യത്തിലും പിശുക്കില്ലായ്മ, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്തിലും ഭാര്യയിലും ആസക്തിയില്ലായ്മ. ഈ എട്ട് ആത്മഗുണങ്ങൾ പുരാണജ്ഞാനികൾ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതാണ് കര്മാനുഷ്ഠാനം, അതുവഴിയാണ് ജ്ഞാനപഥം ലഭിക്കുന്നത്. കര്മാനുഷ്ഠാനമില്ലാതെ, ഇവിടെ ആരിലും ജ്ഞാനം കാണപ്പെടുന്നില്ല; ശ്രുതി,സ്മൃതി നിർദേശിച്ച ധർമ്മം ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം. ദേവന്മാരെയും, പിതാക്കളെയും, മനുഷ്യരെയും ദിവസവും ഹവികളാൽ, യാഗങ്ങളാൽ, പ്രാണികളെയും, ഋഷിമാരെയും, ഭൂതഗണങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. ഋഷിമാരെ പാരായണത്താൽ, പിതാക്കളെ നിർദ്ദിഷ്ട ഹവികളാൽ, ജീവികളെ അന്നദാനത്താൽ, ഭൂതഗണങ്ങളെ ബലികളാൽ പൂജിക്കണം. ഇവ അഞ്ചു യാഗങ്ങൾ, ഗൃഹസ്ഥന്റെ അഞ്ചു പാഞ്ചസൂന്യങ്ങൾ (ഉലക്ക, കല്ല്, അടുപ്പ്, കുടം, ചൂലി) നീക്കാൻ നിർദ്ദിഷ്ടമാണ്. ഈ അഞ്ചു പാഞ്ചസൂന്യങ്ങൾ കാരണം ഗൃഹസ്ഥൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കാറില്ല; ആ പാപം നശിപ്പിക്കാൻ ഈ അഞ്ചു യാഗങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുപത്തിരണ്ടു സംസ്കാരങ്ങൾക്കും എട്ടു ആത്മഗുണങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല. അതിനാൽ, ആത്മഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി കര്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; എപ്പോഴും പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ക്ഷേമത്തിന് സമ്പത്തുപയോഗിക്കണം. പശു, ഭൂമി, സ്വർണ്ണം, വസ്ത്രം, സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, വെള്ളം എന്നിവകൊണ്ട് ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, സൂര്യൻ, രുദ്രൻ, അഗ്നി, ആത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ ഉള്ള മംഗളസ്വരൂപനെ പൂജിക്കണം. വ്രതങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, യുക്തമായ കര്മങ്ങൾ, വിശ്വാസം എന്നിവയോടെ, അസൂയയില്ലാതെ, ഇന്ദ്രിയാതീതനും ശാന്തനും സൂക്ഷ്മനും അവ്യക്തനും നിത്യനും വാസുദേവനും വിശ്വരൂപനും ആയതിൽ നിന്നാണ് ഈ ഭാവങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, ഭഗവാൻ, സൂര്യൻ, നന്ദി, എട്ട് വസുക്കൾ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, ലോകപാലകർ, പിതാക്കന്മാർ, മാതാക്കൾ—ഇവരുടെ ശക്തികൾ ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമാണ്; ബ്രഹ്മാദികൾ നാലുപേരും അവ്യക്തനായ ഭഗവാന്റെ മൂലത്തിൽ നിൽക്കുന്നു. ഇവിടെയാണ് അഗ്നിയുടെ മഹത്വവും കര്മാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയും, അതിനോടൊപ്പം ആത്മഗുണങ്ങളുടെ നിർവചനവും, വിശുദ്ധമായ കര്മങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ഉന്നതലക്ഷ്യവും, സത്യസന്ധമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.