ഭൃഗുവിൽ നിന്ന് അതർവൻ ജനിച്ചു. അതർവനെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന അങ്കിരസും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഗ്നിയും ഈ ലോകത്തിനപ്പുറത്തേതാണ്; അതSouthern Fire എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. friction മുഖേന ഉത്ഭവിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ് പവമാനൻ; ഇതാണ് ഗൃഹപതിയായ അഗ്നി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ അഗ്നി എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. സംശ്യത്യയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ, സഭ്യനും അവസത്യനും, പിന്നീട് ഹവ്യവാഹനൻ പതിനാറു നദികളെ ആഗ്രഹിച്ചു. അഹവനീയ എന്ന അഗ്നി, ദ്വിജന്മാർക്ക് അഭിമാനി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. കാവേരി, കൃഷ്ണവേണി, നർമ്മദ, യമുന, ഗോദാവരി, വിതസ്ത, ചന്ദ്രഭാഗ, ഇരാവതി, വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, സരയു, സീത, മനസ്വിനി, ഹ്രദിനി, പവനാ—ഇവയാണ് ആ പതിനാറു നദികൾ. ഈ അഗ്നി തന്റെ സ്വരൂപം പതിനാറായി വിഭജിച്ച് ഓരോ നദിയിലും, യാഗവേദികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ വേദികൾ അവരുടെ പേരിൽ സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ, അവിടെ ദിഷ്ണവന്മാർ ജനിച്ചു; അങ്ങനെ അവരെ ദിഷ്ണവന്മാർ എന്ന് ഓർക്കുന്നു. ഈ നദിപുത്രന്മാർ വേദികളിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹാവീരനേ, ഇനി അവിടെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട പ്രാവഹണ, അഗ്നിധ്ര മുതലായ ദിഷ്ണവന്മാരെയും, യാഗത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്നവരെയും, സ്ഥാപിക്കേണ്ടവരെയും കേൾക്കൂ. യാഗദിനാരംഭത്തിൽ യുക്തമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരായ, വിവരണാതീതവും നിയന്ത്രണാതീതവുമായ അഗ്നികളുടെ ക്രമം കേൾക്കൂ. വാസുക്കളുടെ അഗ്നി, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി, രണ്ടാം വേദിയിൽ, വടക്കേ വേദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാരായ ഭരണാധിപൻമാർ, എട്ട് പേരും, ദ്വിജന്മാർക്ക് സേവ്യരാണ്. പർജന്യനും പവമാനനും രണ്ടാമത്തേതാണ്; അവൻ ദൃശ്യമല്ല. പാവക എന്ന അഗ്നി, ചൂടും ഏകാഗ്രതയും ഉള്ളത്, വടക്കോട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഹവ്യഭോക്താവായ അഗ്നി, ശുദ്ധീകരിക്കാനാകാത്തത്, ശാമിത്ര എന്നറിയപ്പെടുന്നു; സതധാമൻ, ശുദ്ധമായ നെയ്യാൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ, ഭയങ്കരമായ അധികാരം ഉള്ളവൻ എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഭൂമിയെ ആധാരമാക്കി ബ്രഹ്മജ്യോതി ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്. അജൈകപാദാൽ സമീപിക്കപ്പെടേണ്ടത് ശാലാമുഖൻ; അവനിൽ നിന്നാണ് അജൈകപാദ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. വിവരണാതീതനായ അഹിർബുധ്ന്യൻ പുറത്തും ദക്ഷിണവശത്തുമാണ്; ഇവരാണ് അവന്റെ പുത്രന്മാർ. ഇവരെ ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കേണ്ടവരാണ്. ഇനി, സഞ്ചരിക്കേണ്ട എട്ടുപേരെ ഞാൻ പറയും: ഹോത്രുടെ പുത്രൻ, ദർഭയിലുണ്ടാകുന്ന അഗ്നി, ഹവ്യവാഹകൻ. പ്രശംസനീയനായ അഗ്നി, പ്രചേത, രണ്ടാമത്തേതാണ്, സഹായിയാണ്; അഗ്നിയുടെ പുത്രനായ വിശ്വവേദൻ ബ്രഹ്മണൻറെ പാഠകനാണ്. ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം സ്വാംഭഃ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, സെതു എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ദിഷ്ണ്യ അഗ്നികൾ സോമയാഗത്തിൽ ദ്വിജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നു. പാവക എന്ന അഗ്നി, സദാചാരികൾ ചേർന്നതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്, അവഭൃഥ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; വരുൺനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൃദയത്തിലെ അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ വയറ്റിൽ ആണ്, മനുഷ്യർക്കായി പാചകം ചെയ്യുന്നു; പുളകിതമായ വയറാണ് എപ്പോഴും ഛിദ്രമായ അഗ്നി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. പരസ്പരസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്ന അഗ്നി സകല ജീവികളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അഗ്നിയുടെ പുത്രൻ, കോപം നിറഞ്ഞവൻ, സമ്വർത്തക എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ജലങ്ങൾ കുടിച്ചു, സമുദ്രമധ്യസ്ഥമായ അഗ്നിയുടെ വായിൽ വസിക്കുന്നു; സമുദ്രവാസിയുടെ പുത്രനായ സഹരക്ഷൻ പ്രശസ്തനാണ്. സഹരക്ഷൻ മനുഷ്യരുടെ വീടുകളിൽ വസിച്ച് അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു; അവന്റെ പുത്രൻ, മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന അഗ്നി, മനുഷ്യരുടെ മൃതശരീരങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പാവക അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാരെ ദ്വിജന്മാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; പിന്നീട്, മഹാബലശാലികളായ അവന്റെ പുത്രന്മാരെ ഗന്ധർവരും അസുരരും എടുത്തുചെന്നു. കാടിൽ ഉത്ഭവിച്ച അഗ്നി ഇന്ധനം നേടി; ആയുസ് എന്ന ഭാഗ്യവാൻ മൃഗങ്ങളിൽ എത്തിച്ചു. ആയുസിന്റെ പുത്രൻ, മഹാബലൻ, ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ; യാഗത്തിൽ ഹവ്യങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ ഹവ്യങ്ങളും പിതൃകർമ്മങ്ങളും എല്ലാ ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കുന്നു; അവന്റെ കൂട്ടുകാരനായ അത്ഭുതകരമായ അഗ്നി വലിയ പ്രശസ്തിയുള്ളവനാണ്. പ്രായശ്ചിത്തയാഗങ്ങളിൽ അഭിമാനത്തോടെ ഹവ്യങ്ങൾ ദഹിപ്പിക്കുന്നവൻ അത്ഭുതയുടെ പുത്രൻ, വീരനായവൻ, ദേവന്മാരിൽ മഹാനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു. അവനിൽ നിന്ന് വിവിധ അഗ്നികൾ ഉത്ഭവിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ മഹർഷിയാണ്; വിവിധ അഗ്നികളുടെ പുത്രന്മാരിൽ നിന്ന്, ചൂടിന്റെ ഫലമായി, എട്ട് അഗ്നികൾ ജനിച്ചു എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഹവ്യങ്ങൾ ആഗ്രഹത്തോടെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനും, അസുരന്മാരെയും ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനും—സുരഭി, വസുമാൻ, നദ, ഹര്യശ്വ, രുക്മവാൻ, പ്രവർഗ്യ, ക്ഷേമവാൻ—ഇങ്ങനെ എട്ടു പേരാണ് പ്രസ്താവിക്കുന്നത്; ഇവർ ശുദ്ധമായ അഗ്നിയുടെ സന്തതികൾ, ആകെ പതിനാലു അഗ്നികൾ. ഇങ്ങനെ യാഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരായ അഗ്നികൾ, മുൻ സൃഷ്ടിയിലുണ്ടായവരും, രാത്രിയുടെ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടൊപ്പം, വിവരിച്ചു. സ്രാവ്യഭുവ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ അഭിമാനമുള്ള അഗ്നികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; ജീവജാലങ്ങളിലും ജഡങ്ങളിലും ഇവ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അഗ്നിധ്ര പുരോഹിതന്മാർ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ അഗ്നി ഹവ്യങ്ങൾ വഹിച്ചിരുന്നു; ആഗ്രഹപ്രദമായവരും, അവസരപ്രദമായവരും, യാഗങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരായി. കഴിഞ്ഞ മന്വന്തരത്തിൽ, ശുക്രന്മാരും യമന്മാരുമൊക്കെ, ദൈവികസംഘങ്ങളോടൊപ്പം, ആദിമ മനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ അഗ്നിജ്ഞാനികളുടെ ഉത്ഭവസ്ഥലങ്ങൾ, 'സ്ഥാനങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്നവ, ഏഴു സാവർണിമന്വന്തരങ്ങളിൽ, സ്വരോചിഷ മുതലായവയിൽ, സ്ഥാപിതമാക്കി. എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും അഗ്നിജ്ഞാനികളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇവർ വിവരിച്ചു. എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും, വിവിധ രൂപങ്ങളിലും ലക്ഷ്യങ്ങളിലും, അഗ്നികൾ യമന്മാരോടും ദേവന്മാരോടും കൂടിയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. വരാനിരിക്കുന്ന ദേവന്മാരോടും കൂടിയുള്ള അഗ്നികൾ, ഭാവിയിൽ വസിക്കും; അങ്ങനെ അഗ്നികളുടെ പരമ്പര ക്രമത്തിൽ വിശദമായി ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു—ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ താൽപ്പര്യമുള്ളത്? ഇപ്പോൾ, വിശ്ണു ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പറഞ്ഞ അതി ഉന്നതമായ, പരമമായ വസ്തുവിനെ, ധർമ്മവും അധർമ്മവും മുഴുവനായും വിശദമായി, നീ പറയേണമെന്നു ഞാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, ആ ഏക മഹാസമുദ്രത്തിൽ, ജനാർദ്ദനൻ മീനാവതാരത്തിൽ മുഴുവനായും സൃഷ്ടിയുടെ ഉത്ഭവവും പുനർസൃഷ്ടിയും വിശദമായി വിവരിച്ചു.