ആഹുകനെക്കുറിച്ച്, അതിന്റെ അനുയായികളും സേവകരും പതാകാവാഹകരും സൈന്യങ്ങളുമുള്ളവരെ കുറിച്ച്, പുരാതനകാലത്ത് ചില ശ്ലോകങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങൾ മിന്നിമറയുന്ന ആ മഹാസൈന്യത്തിൽ ഒരാളും അസത്യവാദിയും, ഊർജ്ജം കുറവുള്ളവനും, യാഗങ്ങളിൽ പങ്കാളിയാകാത്തവനും ആയിരുന്നില്ല. അവർ എല്ലാവരും ആയിരങ്ങൾക്കു ദാനം ചെയ്ത ദാനശീലികൾ ആയിരുന്നു. ഭൂജവർഗത്തിൽ അശുദ്ധനും അജ്ഞാനിയും ആരും ജനിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് ആഹുകന്റെ സേവനത്തിന് അർഹത നേടിയവരെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നത്. ആഹുകൻ തന്റെ സഹോദരി ആഹുകിയെ അവന്തിയിൽ വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു. കാശ്യന്റെ മകൾ ആയിരുന്ന ആഹുകയിൽ നിന്ന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—ദേവകൻ, ഉഗ്രസേനൻ—ഇവർ ദിവ്യപ്രഭയുള്ളവരായിരുന്നു. ദേവകന്റെ ധീരയായ പുത്രിമാർ ദേവതകളോട് തുല്യരായിരുന്നു. ദേവവാൻ, ഉപദേവ, സുദേവ, ദേവരക്ഷിതൻ—ഇവർക്കു ഏഴു സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ഏഴു പെൺമക്കളെയൊക്കെ വസുദേവനു വിവാഹം നൽകി. ഇവർ ദേവകി, ശ്രുതദേവി, മിത്രദേവി, യശോധര, ശ്രീദേവി, സത്യദേവി, സുതാപി എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഉഗ്രസേനന് ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. കംസൻ മൂത്തവനായിരുന്നു; പിന്നെ ന്യഗ്രോധൻ, സുനാമൻ, കങ്കൻ, ശങ്കു എന്നിങ്ങനെ. അജഭു, രാജ്യപാലൻ, യുദ്ധമുഷ്ടി, സുമുഷ്ടിദ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവരും ഉഗ്രസേനന്റെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു. കംസ, കംസവതി എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു സഹോദരിമാരും ഉണ്ടായിരിന്നു. സുതന്തു, രാഷ്ട്രപാലി, കങ്ക എന്നിങ്ങനെ മഹിളകളും ഈ വംശത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉഗ്രസേനനും പുത്രന്മാരും കൂടി കുകുരവംശം വിശദമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഭജമാനന്റെ പുത്രനായിരുന്ന രഥികുലത്തിൽ മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നവൻ വിദ്യുരഥൻ. വിദ്യുരഥന് രാജാധിദേവനും ശൂരനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി. രാജാധിദേവന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി—ശോനശ്വനും ശ്വേതവാഹനും—ഈർജ്ജസ്വികളും വ്രതനിഷ്ഠരുമായിരുന്നു. ശോനശ്വന് അഞ്ചു ധീരനായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി: ശാമി, ദേവശർമ, നികുന്ത, ശക്ര, ശത്രുജിത്. ശാമിയുടെ പുത്രൻ പ്രതിക്ഷത്രൻ; അവനു പ്രതിക്ഷേത്രൻ എന്ന പുത്രൻ; അവനു ഭൂജനും, ഭൂജന്റെ പുത്രൻ ഹൃദികയും. ഹൃദികയ്ക്ക് പത്ത് ശക്തിശാലിയായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ കൃതവർമ്മൻ മൂത്തവനായിരുന്നു; ഷതധൻവൻ മധ്യസ്ഥനായിരുന്നു. ദേവാർഹ, നഭ, ഭീഷണ, അജാത, വനജാത, കരമ്ഭക എന്നീ പുത്രന്മാരും ഉണ്ടായിരിന്നു. ദേവാർഹയുടെ പണ്ഡിതനായ പുത്രൻ കംബലബർഹിഷ്; അവനു അസമഞ്ജസ് എന്ന പുത്രൻ; അസമഞ്ജസിന് തമോജാതൻ എന്ന പുത്രൻ. അജാതയ്ക്ക് മൂന്നു ധീരനായ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: സുദംഷ്ട്ര, സുനാഭ, കൃഷ്ണൻ—ഇവരെ ആന്ധകരെന്നു വിളിക്കുന്നു. ആന്ധകവംശം നിരന്തരം പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ വലിയ സമൃദ്ധിയും സന്താനസൗഭാഗ്യവും നേടുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. വിഷ്ണി വംശത്തിൽ ഗന്ധാരിയും മദ്രിയും ഭാര്യമാരായി. ഗന്ധാരി സുമിത്ര എന്ന സ്നേഹസുഖം പകർന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. മദ്രിക്ക് യുദ്ധജിത് എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; പിന്നീട് ദേവമിധുഷ, അനമിത്ര, ശിബി, അഞ്ചാമത്തേത് കൃതലക്ഷണൻ എന്നിങ്ങനെ. അനമിത്രന്റെ പുത്രൻ നിഘ്നൻ; അവനു പ്രസേനയും ശക്തിസേനനും എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പുത്രന്മാർ. പ്രസേനയ്ക്ക് സമാന്തകമണി എന്ന അതുല്യ രത്നം ഉണ്ടായിരിന്നു. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളിലും അതാണ് രാജാവ്. ആ രത്നം പലതവണ അഭ്യർത്ഥിച്ചിട്ടും, ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച പ്രസേനനിൽ നിന്ന് ഗോവിന്ദനും അതു നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഒരിക്കൽ ആ രത്നം ധരിച്ച് പ്രസേനൻ വേട്ടയാടാൻ പോയി; അവൻ കാട്ടിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ കയറി. അകത്ത് ഒരു കരടി പ്രസേനനെ കണ്ടു; പ്രസേനനും കരടിയെ കണ്ടു. ആ കരടി പ്രസേനനെ കൊല്ലുകയും രത്നം കൈപ്പറ്റുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ പ്രസേനൻ അപ്രത്യക്ഷനായി, ആ കരടിയുടെ കയ്യിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. പ്രസേനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന വിവരം ഗോവിന്ദനു അറിഞ്ഞപ്പോൾ, സംശയം തോന്നി; രത്നത്തിനുവേണ്ടി പ്രസേനൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു ഗോവിന്ദന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായി. രത്നം ധരിച്ച് കാട്ടിലേക്കു പോയ പ്രസേനനെ കണ്ടു, അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. "വൃഷ്ണികളിൽ ശത്രുവായ ഈ ദുഷ്ടനെ ഞാൻ കൊല്ലും," എന്ന് ഗോവിന്ദൻ പറഞ്ഞു. കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞ്, വീണ്ടും വേട്ടയാടാൻ പോയ ഗോവിന്ദൻ, ആ ഗുഹയുടെ പടിവാതിലിനു സമീപം എത്തി. അവിടെ ശക്തിയുള്ള കരടിരാജാവ് വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി; ആ ശബ്ദം കേട്ട ഗോവിന്ദൻ, വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ഗുഹയിൽ കയറി, ജാംബവാൻ എന്ന കരടിരാജാവിനെ കണ്ടു. ശീഘ്രം ഹൃഷികേശൻ ജാംബവാനെ പിടിച്ചു; കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ കരടി, വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിതമായ സേവനങ്ങൾകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു. അതിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയ ഭാഗ്യവാൻ ഒരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. "പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ ചക്രംകൊണ്ട് ഞാൻ മരിക്കട്ടെ; എന്റെ സുഭദ്രയായ മകൾക്ക് നിങ്ങളെ ഭർത്താവായി ലഭിക്കട്ടെ; പ്രസേനനെ കൊല്ലി ഞാൻ നേടിയ ഈ രത്നം..." എന്ന് ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു. ശക്തിശാലിയായ ഭഗവാൻ, ചക്രംകൊണ്ട് ജാംബവാനെ സംഹരിച്ചു; തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി രത്നവും കന്യയും ഏറ്റെടുത്തു. സത്രാജിതിന്റെ മുമ്പിൽ, സാത്വതരുടെ സഭയിൽ, രത്നം നൽകി. അങ്ങനെ സത്യമല്ലാത്ത ആരോപണത്തിൽ ജനാർദ്ദനൻ ദുഃഖിതനായി. പിന്നീട് യാദവർ എല്ലാവരും വാസുദേവനോടു പറഞ്ഞു: "പ്രസേനനെ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് കൊന്നതെന്നു ഞങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു." സത്രാജിതിന് ദശം ധീരമായ ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ കൈകേയരാജാവിന്റെ പുത്രിമാർ ആയിരുന്നു. അവരിൽ നിന്ന് ഒരു നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; പ്രശസ്തരും ശക്തരുമായി, ഭംഗകാരൻ മൂത്തവനായിരുന്നു. ഭംഗകാരന്റെ ഭാര്യ വ്രതവതിക്ക് മൂന്ന് സുന്ദരിയായ, കമലനയനിയായ പുത്രിമാർ ഉണ്ടായി. സ്ത്രീകളിൽ മുൻപന്തിയിലായ സത്യഭാമ, വ്രതനിഷ്ഠയായ പദ്മാവതിയും—ഇവരെ അവൻ കൃഷ്ണനു വിവാഹം നൽകി.