ಭಗವನ್ಸ ಮಯೋ ಯೇನ ಗೃಹೇಣ ಪ್ರಪಲಾಯಿತಃ ತಸ್ಯ ನೋ ಗತಿಮಾಖ್ಯಾಹಿ ಮಯಸ್ಯ ಚಮಸೋದ್ಭವ
ಭಗವಂತನೇ, ಯಾವ ಮನೆ ಮೂಲಕ ಮಾಯನು ಪಾರಾಗಿ ಹೋದನು? ಕಾಮಸನ ಮಗನೇ, ಆ ಮಾಯನ ಗತಿಯನ್ನೂ ನಮಗೆ ಹೇಳು.
ದೃಶ್ಯತೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಯತ್ರ ಧ್ರುವಸ್ತತ್ರ ಮಯಾಸ್ಪದಮ್ ದೇವದ್ವಿಟ್ ತು ಮಯಶ್ಚಾತಃ ಸ ತದಾ ಖಿನ್ನಮಾನಸಃ ತತಶ್ಚ್ಯುತೋ ಽನ್ಯಲೋಕೇ ಽಸ್ಮಿಂಸ್ ತ್ರಾಣಾರ್ಥಂ ವೈ ಚಕಾರ ಸಃ
ಯಾವೆಡೆ ಅದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾಯನ ನಿವಾಸವಿದೆ. ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶತ್ರುವಾದ ಮಾಯನ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
ತತ್ರಾಪಿ ದೇವತಾಃ ಸನ್ತಿ ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮಾಃ ಸುರೋತ್ತಮಾಃ ತತ್ರಾಶಕ್ತಂ ತತೋ ಗನ್ತುಂ ತಂ ಚೈಕಂ ಪುರಮುತ್ತಮಮ್
ಅಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು, ಅಮರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಇದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಾಗದೆ, ಒಬ್ಬನೇ ಉತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಶಿವಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಗೃಹಂ ಪ್ರಾದಾನ್ ಮಯಾಯೈವ ಗೃಹಾರ್ಥಿನೇ ವಿರರಾಮ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಚೇಶ್ವರಮ್ ಪೂಜ್ಯಮಾನಂ ಚ ಭೂತೇಶಂ ಸರ್ವೇ ತುಷ್ಟುವುರೀಶ್ವರಮ್
ಶಿವನು ಒಂದು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಯಸಿದ ಮಾಯನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನು ಶಾಂತನಾಗಿ, ಭೂತಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು. ಭಗವಂತನನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
ಸಮ್ಪೂಜ್ಯಮಾನಂ ತ್ರಿದಶೈಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಗಣೈರ್ಗಣೇಶಾಧಿಪತಿಂ ತು ಮುಖ್ಯಮ್ ಹರ್ಷಾದ್ ವವಲ್ಗುರ್ ಜಹಸುಶ್ಚ ದೇವಾ ಜಗ್ಮುರ್ನನರ್ದುಸ್ತು ವಿಷಕ್ತಹಸ್ತಾಃ
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇವಕರು ಗಣಪತಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಗಿದರು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೋದರು.
ಪಿತಾಮಹಂ ವನ್ದ್ಯ ತತೋ ಮಹೇಶಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಚಾಪಂ ಪ್ರವಿಮೃಜ್ಯ ಭೂತಾನ್ ರಥಾಚ್ಚ ಸಂಪತ್ಯ ಹರೇಷುದಗ್ಧಂ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಪುರಂ ತನ್ಮಕರಾಲಯೇ ಚ
ಮಹಾಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಮಹೇಶನನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ರಥದಲ್ಲಿ ಏರಿ, ಸುಟ್ಟ ನಗರವನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆದು, ಅದು ಮಕರಗಳ ನಿವಾಸವಾಯಿತು.
ಯ ಇಮಂ ರುದ್ರವಿಜಯಂ ಪಠತೇ ವಿಜಯಾವಹಮ್ ವಿಜಯಂ ತಸ್ಯ ಕೃತ್ಯೇಷು ದದಾತಿ ವೃಷಭಧ್ವಜಃ
ಯಾರು ಈ ರುದ್ರ ವಿಜಯ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೋ, ಅದು ಜಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೃಷಭಧ್ವಜ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ಕೊಡುವನು.
ಪಿತೄಣಾಂ ವಾಪಿ ಶ್ರಾದ್ಧೇಷು ಯ ಇಮಂ ಶ್ರಾವಯಿಷ್ಯತಿ ಅನನ್ತಂ ತಸ್ಯ ಪುಣ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲಪ್ರದಮ್
ಯಾರು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪುಣ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಇದಂ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಪುಣ್ಯಮ್ ಇದಂ ಪುಂಸವನಂ ಮಹತ್ ಇದಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪಠಿತ್ವಾ ಚ ಯಾನ್ತಿ ರುದ್ರಸಲೋಕತಾಮ್
ಇದು ಶುಭಕರವೂ ಪುಣ್ಯವೂ ಆದದ್ದು, ಇದು ಪುತ್ರಕಾಮನ ಮಹೋತ್ಸವವೂ ಹೌದು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಓದಿದವರು ರುದ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಥಂ ಗಚ್ಛತ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ದಿವಂ ನೃಪಃ ಐಲಃ ಪುರೂರವಾಃ ಸೂತ ತರ್ಪಯೇತ ಕಥಂ ಪಿತೄನ್ ಏತದಿಚ್ಛಾಮಹೇ ಶ್ರೋತುಂ ಪ್ರಭಾವಂ ತಸ್ಯ ಧೀಮತಃ
ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಐಲ ಪುರುರವಾ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಲು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆಸೆ ಇದೆ, ಸೂತನು, ಆ ಜ್ಞಾನಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಏತದೇವ ತು ಪಪ್ರಚ್ಛ ಮನುಃ ಸ ಮಧುಸೂದನಮ್ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಾಯ ಚೋವಾಚ ಯಥಾ ತನ್ಮೇ ನಿಬೋಧತ
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮನುವು ಕೂಡ ಮಧುಸೂದನನಿಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಮಧುಸೂದನನು ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ನಾನು ಅದನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ತಸ್ಯ ಚಾಹಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಭಾವಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ತು ಐಲಸ್ಯ ದಿವಿ ಸಂಯೋಗಂ ಸೋಮೇನ ಸಹ ಧೀಮತಾ
ಆ ಐಲನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಸೋಮನ ಜೊತೆ ಅವನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ ಒಡನಾಟವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಸೋಮಾಚ್ಚೈವಾಮೃತಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ತರ್ಪಣಂ ತಥಾ ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಕಾವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ
ಸೋಮದಿಂದ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸೌಮ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಕಾವ್ಯರು, ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ.
ಯದಾ ಚನ್ದ್ರಶ್ಚ ಸೂರ್ಯಶ್ಚ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಸಮಾಗತೌ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ನಿವಸತ ಏಕಸ್ಮಿನ್ನಥ ಮಣ್ಡಲೇ
ಯಾವಾಗ ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಒಂದೇ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲಸುತ್ತವೋ,
ತದಾ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದಿವಾಕರನಿಶಾಕರೌ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಮಾತಾಮಹಪಿತಾಮಹೌ
ಅವತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಅವನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಾಯಿಯವರ ಹಾಗೂ ತಂದೆಯವರ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಭಿವಾದ್ಯ ತು ತೌ ತತ್ರ ಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಃ ಸ ತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರಚಸ್ಕನ್ದ ತತಃ ಸೋಮಮ್ ಅರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಪರಿಶ್ರಮಾತ್
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸಮಯ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಸೋಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.
ಐಲಃ ಪುರೂರವಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಾಸಿ ಶ್ರಾದ್ಧಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ತತಃ ಸ ದಿವಿ ಸೋಮಂ ವೈ ಹ್ಯ್ ಉಪತಸ್ಥೇ ಪಿತೄನಪಿ
ಐಲ ಪುರುರವಾ, ಜ್ಞಾನಿ, ಪ್ರತಿಮಾಸ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೋಮನ ಬಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಬಳಿಗೂ ಹೋದನು.
ದ್ವಿಲವಂ ಕುಹೂಮಾತ್ರಂ ಚ ತಾವುಭೌ ತು ನಿಧಾಯ ಸಃ ಸಿನೀವಾಲೀಪ್ರಮಾಣಾಲ್ಪಕುಹೂಮಾತ್ರವ್ರತೋದಯೇ
ಅವನು ಎರಡು ಅಳತೆ, ಕೇವಲ ಕುಹೂ ಎಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ ಸಾಕು, ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿ ಇಟ್ಟನು. ವ್ರತ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೀನಿವಾಲಿಯಷ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರೆ ಇಟ್ಟನು.
ಕುಹೂಮಾತ್ರಂ ಪಿತ್ರುದ್ದೇಶಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕುಹೂಮುಪಾಸಾತೇ ತಮುಪಾಸ್ಯ ತತಃ ಸೋಮಂ ಕಲಾಪೇಕ್ಷೀ ಪ್ರತೀಕ್ಷತೇ
ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಹೂ ಅಳತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಕುಹೂವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಮಯ ಸರಿಯಾದಾಗ ಸೋಮನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವಧಾಮೃತಂ ತು ಸೋಮಾದ್ವೈ ವಸಂಸ್ತೇಷಾಂ ಚ ತೃಪ್ತಯೇ ದಶಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿಶ್ಚೈವ ಸ್ವಧಾಮೃತಪರಿಸ್ರವೈಃ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಭುಜಾಂ ಪ್ರೀತಿರ್ ದ್ರುಹ್ಯತೇ ಪರಮಾಂಶುಭಿಃ
ಸೋಮದಿಂದ ಸ್ವಧಾ ಅಮೃತ ಬರುತ್ತದೆ, ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಧಾರೆಯ ಅಮೃತದಿಂದ. ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತಿನುವ ಪಿತೃಗಳು ಆ ಪರಮ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಡುವರು.
ಸದ್ಯೋ ಽಭಿಕ್ಷರತಾ ತೇನ ಸೌಮ್ಯೇನ ಮಧುನಾ ಚ ಸಃ ನಿವಾಪೇಷ್ವಥ ದತ್ತೇಷು ಪಿತ್ರ್ಯೇಣ ವಿಧಿನಾ ತು ವೈ
ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಆ ಸೌಮ್ಯ ಅಮೃತದೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಿತೃಗಳ ವಿಧಿಯಂತೆ ಬಲಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ.
ಸ್ವಧಾಮೃತೇನ ಸೌಮ್ಯೇನ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ವೈ ಪಿತೄನ್ ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಕಾವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾಸ್ತಥೈವ ಚ
ಆ ಸೌಮ್ಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಅವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು; ಸೌಮ್ಯರು, ಬರ್ಹಿಷದರು, ಕಾವ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತರು ಕೂಡ.
ಋತುರಗ್ನಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ವಿಪ್ರೈರ್ ಋತುಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ವಿದುಃ ಜಜ್ಞಿರೇ ಋತವಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ಋತುಭ್ಯೋ ಹ್ಯಾರ್ತವಾ ಅಭವನ್
ಋತುಗಳ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಋಷಿಗಳು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಋತು ಎಂದರೆ ವರ್ಷ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಋತುಗಳಿಂದ ಋತುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು, ಅವುಗಳಿಂದ ಆರ್ಥವಗಳು ಬಂದವು.
ಪಿತರ ಋತವೋ ಽರ್ಧಮಾಸಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಋತುಸೂನವಃ ಪಿತಾಮಹಾಸ್ತು ಋತವೋ ಹ್ಯ್ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಬ್ದಸೂನವಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಾಃ
ಪಿತೃಗಳು ಋತುಗಳು, ಅರ್ಧ ತಿಂಗಳುಗಳು ಋತುಗಳ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪಿತಾಮಹರು ಋತುಗಳು, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳು ವರ್ಷಗಳ ಪುತ್ರರು; ಪ್ರಪಿತಾಮಹರು ದೇವತೆಗಳು, ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೌಮ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷದಃ ಕಾವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾ ಇತಿ ತ್ರಿಧಾ ಗೃಹಸ್ಥಾ ಯೇ ತು ಯಜ್ವಾನೋ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಾರ್ತವಾಶ್ಚ ಯೇ ಸ್ಮೃತಾ ಬರ್ಹಿಷದಸ್ತೇ ವೈ ಪುರಾಣೇ ನಿಶ್ಚಯಂ ಗತಾಃ
ಮೂವರು ಬರ್ಹಿಷದರು, ಕಾವ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಷ್ವತ್ತರು ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಹವಿರ್ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಋತುಯಾಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ಬರ್ಹಿಷದರು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗೃಹಮೇಧಿನಶ್ಚ ಯಜ್ವಾನೋ ಹ್ಯ್ ಅಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾರ್ತವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಅಷ್ಟಕಾಪತಯಃ ಕಾವ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾಂಸ್ತು ನಿಬೋಧತ
ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಅಗ್ನಿಷ್ವತ್ತರು ಮತ್ತು ಋತುಯಾಜಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟಕದ ಅಧಿಪತಿಗಳು ಕಾವ್ಯರು. ಈಗ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ.
ತೇಷು ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತು ಪರಿವತ್ಸರಃ ಸೋಮಸ್ ತ್ವಿಡ್ವತ್ಸರಶ್ ಚೈವ ವಾಯುಶ್ಚೈವಾನುವತ್ಸರಃ
ಆ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪ, ಪರಿವತ್ಸರ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪ, ಇಡ್ವತ್ಸರ ಸೋಮನ ರೂಪ, ಅನುವತ್ಸರ ವಾಯುವಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ರುದ್ರಸ್ತು ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಾಬ್ದಾ ಯೇ ಯುಗಾತ್ಮಕಾಃ ಕಾಲೇನಾಧಿಷ್ಠಿತಸ್ತೇಷು ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ್ರವತೇ ಸುಧಾಮ್
ಆ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವತ್ಸರ ರುದ್ರನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಯುಗದ ರೂಪಗಳು. ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ.
ಏತೇ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವಕೃತ್ಯಾಃ ಸೋಮಪಾಶ್ಚೋಷ್ಮಪಾಶ್ಚ ಯೇ ತಾಂಸ್ತೇನ ತರ್ಪಯಾಮಾಸ ಯಾವದಾಸೀತ್ಪುರೂರವಾಃ
ಇವು ದೇವತೆಗಳ ಕರ್ತವ್ಯಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವವರೂ, ಉಷ್ಣಪಾನ ಮಾಡುವವರೂ ಇದ್ದರು. ಪುರೂರವನು ಬದುಕಿದ್ದವರೆಗೆ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಸೂಯತೇ ಸೋಮೋ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ವಿಶೇಷತಃ ತತಃ ಸ್ವಧಾಭೃತಂ ತದ್ವೈ ಪಿತೄಣಾಂ ಸೋಮಪಾಯಿನಾಮ್ ಏತತ್ತದಮೃತಂ ಸೋಮಮ್ ಅವಾಪ ಮಧು ಚೈವ ಹಿ
ಸೋಮನು ಪ್ರತಿಮಾಸವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ, ಸ್ವಧಾ ಧಾರಕವಾದುದು ಸೋಮಪಾನ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಆ ಅಮೃತವಾದ ಸೋಮವನ್ನು ಮತ್ತು ಮಧುವನ್ನು ಪಡೆದನು.