ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ವಾತೋರ್ಮೀ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ತು ಸಂಕ್ರಮೇತೇ ಧ್ರುವಮಹೋ ಮಣ್ಡಲೇ ಸರ್ವತೋದಿಶಮ್
ಆ ರಥದ ಯುಗ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಗಳು ಗಾಳಿಯ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಚಲಿತವಾಗಿದ್ದು, ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.
ಭ್ರಮತಸ್ತಸ್ಯ ರಶ್ಮೀ ತೇ ಮಣ್ಡಲೇ ತೂತ್ತರಾಯಣೇ ವರ್ಧೇತೇ ದಕ್ಷಿಣೇಷ್ವತ್ರ ಭ್ರಮತೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ರಥ ಸುತ್ತುವಾಗ ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಿರಣಗಳು ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ; ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಸುತ್ತುವಾಗ ವಲಯಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀಸಮ್ಬದ್ಧೌ ದ್ವೌ ರಶ್ಮೀ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ತು ಧ್ರುವೇಣ ಪ್ರಗೃಹೀತೌ ತೌ ರಥೌ ಯೌ ವನತೋ ರವಿಮ್
ಯುಗ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾದ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಧ್ರುವನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ—ಈ ಎರಡು ರವಿಯ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಆಕೃಷ್ಯೇತೇ ಯದಾ ತೇ ತು ಧ್ರುವೇಣ ಸಮಧಿಷ್ಠಿತೇ ತದಾ ಸೋ ಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಸೂರ್ಯೋ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ಆ ಎರಡು ಧ್ರುವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಶೀತಿಮಣ್ಡಲಶತಂ ಕಾಷ್ಠಯೋರುಭಯೋಶ್ಚರನ್ ಧ್ರುವೇಣ ಮುಚ್ಯಮಾನೇನ ಪುನಾ ರಶ್ಮಿಯುಗೇನ ಚ
ಎರಡು ತುದಿಗಳ ನಡುವೆ ಎಂಭತ್ತು ಶತ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಧ್ರುವನು ಬಿಡುವಾಗ ಮತ್ತೆ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಯುಗದ ಜೋಡಿಯಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
ತಥೈವ ಬಾಹ್ಯತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು ಉದ್ವೇಷ್ಟಯನ್ವೈ ವೇಗೇನ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು ಗಚ್ಛತಿ
ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯನು ಹೊರಗಿನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಆ ವಲಯಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸ ರಥೋ ಽಧಿಷ್ಠಿತೋ ದೇವೈರ್ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ತತೋ ವಹತ್ಯಥಾದಿತ್ಯಂ ಬಹುಭಿರ್ ಋಷಿಭಿಃ ಸಹ
ಆ ರಥವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮಾಸದಿಂದ ಮಾಸಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ, ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗನ್ಧರ್ವೈರಪ್ಸರೋಭಿಶ್ಚ ಸರ್ಪಗ್ರಾಮಣಿರಾಕ್ಷಸೈಃ ಏತೇ ವಸನ್ತಿ ವೈ ಸೂರ್ಯೇ ಮಾಸೌ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಕ್ರಮೇಣ ಚ
ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ನಾಗರಾಧಿಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು—ಇವರು ಪ್ರತಿಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಂತೆ ಸೂರ್ಯನೊಡನೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಧಾತಾರ್ಯಮಾ ಪುಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚ ಪುಲಹಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತೀ ಉರಗೌ ವಾಸುಕಿಶ್ಚೈವ ಸಂಕೀರ್ಣಶ್ಚೈವ ತಾವುಭೌ
ಧಾತಾ, ಅರ್ಯಮನ್, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ—ಇವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು; ವಾಸುಕಿಯೂ ಸಂಕೀರ್ಣನೂ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರು.
ತುಮ್ಬುರುರ್ ನಾರದಶ್ಚೈವ ಗನ್ಧರ್ವೌ ಗಾಯತಾಂ ವರೌ ಕೃತಸ್ಥಲಾಪ್ಸರಾಶ್ಚೈವ ಯಾ ಚ ಸಾ ಪುಞ್ಜಿಕಸ್ಥಲಾ
ತುಂಭೂರು ಮತ್ತು ನಾರದ—ಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಾಯಕರು; ಕೃತಸ್ಥಲಾ ಮತ್ತು ಪುಂಜಿಕಸ್ಥಲಾ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರಸರು ಕೂಡ.
ಗ್ರಾಮಣ್ಯೌ ರಥಕೃತ್ತಸ್ಯ ರಥೌಜಾಶ್ಚೈವ ತಾವುಭೌ ರಕ್ಷೋ ಹೇತಿಃ ಪ್ರಹೇತಿಶ್ಚ ಯಾತುಧಾನಾವುಭೌ ಋತೌ
ರಥಕರ್ಮಿಗಳ ಇಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯರು ಮತ್ತು ರಥಬಲಶಾಲಿಗಳಿಬ್ಬರು; ಹೇಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಹೇಟಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು, ಕಾಲಾನುಸಾರ ಯಾತುಧಾನರು.
ಮಧುಮಾಧವಯೋರ್ಹ್ಯೇಷ ಗಣೋ ವಸತಿ ಭಾಸ್ಕರೇ ವಸನ್ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತು ದ್ವೌ ಮಾಸೌ ಮಿತ್ರಶ್ಚ ವರುಣಶ್ಚ ವೈ
ಮಧು ಮತ್ತು ಮಾಧವ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮೂಹವು ಭಾಸ್ಕರನೊಡನೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರुण ಕೂಡ.
ಋಷೀ ಅತ್ರಿರ್ವಸಿಷ್ಠಶ್ಚ ನಾಗೌ ತಕ್ಷಕರಮ್ಭಕೌ ಮೇನಕಾ ಸಹಜನ್ಯಾ ಚ ಹಾಹಾ ಹೂಹೂಶ್ಚ ಗಾಯಕೌ
ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ ಎಂಬ ಋಷಿಗಳು, ತಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ರಂಭಕ ಎಂಬ ನಾಗರು, ಮೆನಕಾ ಮತ್ತು ಸಹಜನ್ಯಾ, ಹಾಗು ಹಾಹಾ ಮತ್ತು ಹೂಹೂ ಎಂಬ ಗಾಯಕರು.
ರಥಂತರಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಣ್ಯೌ ರಥಕೃಚ್ಚೈವ ತಾವುಭೌ ಪುರುಷಾದೋ ವಧಶ್ಚೈವ ಯಾತುಧಾನೌ ತು ತೌ ಸ್ಮೃತೌ
ರಥಾಂತರ ಮತ್ತು ರಥಕರ್ಮಿಗಳ ಇಬ್ಬರು ಮುಖ್ಯರು; ಪುರುಷಾದ ಮತ್ತು ವಧ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಯಾತುಧಾನರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಏತೇ ವಸನ್ತಿ ವೈ ಸೂರ್ಯೇ ಮಾಸಯೋಃ ಶುಚಿಶುಕ್ರಯೋಃ ತತಃ ಸೂರ್ಯೇ ಪುನಶ್ಚಾನ್ಯಾ ನಿವಸನ್ತಿ ಸ್ಮ ದೇವತಾಃ
ಈ ದೇವತೆಗಳು ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇನ್ದ್ರಶ್ಚೈವ ವಿವಸ್ವಾಂಶ್ಚ ಅಙ್ಗಿರಾ ಭೃಗುರೇವ ಚ ಏಲಾಪತ್ತ್ರಸ್ತಥಾ ಸರ್ಪಃ ಶಙ್ಖಪಾಲಶ್ಚ ಪನ್ನಗಃ
ಇಂದ್ರ, ವಿವಸ್ವಾನ್, ಅಂಗಿರಾ, ಭೃಗು, ಏಲಾಪತ್ರ, ಶಂಖಪಾಲ ಎಂಬ ನಾಗ, ಇವರುಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶ್ವಾವಸುಸುಷೇಣೌ ಚ ಪ್ರಾತಶ್ಚೈವ ರಥಶ್ಚ ಹಿ ಪ್ರಮ್ಲೋಚೇತ್ಯಪ್ಸರಾಶ್ಚೈವ ನಿಮ್ರೋಚನ್ತೀ ಚ ತೇ ಉಭೇ
ವಿಶ್ವಾವಸು, ಸುಷೇಣ, ಪ್ರಾತ, ರಥ ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ ಪ್ರಮ್ಲೋಚಾ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ರೋಚಂತಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯಾತುಧಾನಸ್ತಥಾ ಹೇತಿರ್ ವ್ಯಾಘ್ರಶ್ಚೈವ ತು ತಾವುಭೌ ನಭಸ್ಯನಭಸೋರೇತೈರ್ ವಸನ್ತಶ್ಚ ದಿವಾಕರೇ
ಯಾತುಧಾನ, ಹೇತಿ, ವ್ಯಾಘ್ರ ಮತ್ತು ತಾವು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ, ನಭಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಭಸ್ ಇವರು ಕೂಡ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಾಸೌ ದ್ವೌ ದೇವತಾಃ ಸೂರ್ಯೇ ವಸನ್ತಿ ಚ ಶರದೃತೌ ಪರ್ಜನ್ಯಶ್ಚೈವ ಪೂಷಾ ಚ ಭರದ್ವಾಜಃ ಸಗೌತಮಃ
ಶರದೃತುವಿನ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯ, ಪೂಷಾ, ಭರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಗೌತಮ ಎಂಬ ದೇವತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ರಸೇನಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ ತಥಾ ವಾ ಸುರುಚಿಶ್ಚ ಯಃ ವಿಶ್ವಾಚೀ ಚ ಘೃತಾಚೀ ಚ ಉಭೇ ತೇ ಪುಣ್ಯಲಕ್ಷಣೇ
ಗಂಧರ್ವ ಚಿತ್ರಸೇನ, ಸುರುಚಿ, ವಿಶ್ವಾಚಿ ಮತ್ತು ಘೃತಾಚಿ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ನಾಗಶ್ಚೈರಾವತಶ್ಚೈವ ವಿಶ್ರುತಶ್ಚ ಧನಂಜಯಃ ಸೇನಜಿಚ್ಚ ಸುಷೇಣಶ್ಚ ಸೇನಾನೀರ್ ಗ್ರಾಮಣೀಸ್ ತಥಾ
ನಾಗ ಐರಾವತ, ವಿಶ್ರುತ, ಧನಂಜಯ, ಸೇನಜಿತ್, ಸುಷೇಣ, ಸೇನಾನೀ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಣೀ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಾರೋ ವಾತಶ್ಚ ದ್ವಾವೇತೌ ಯಾತುಧಾನಾವುಭೌ ಸ್ಮೃತೌ ವಸನ್ತ್ಯೇತೇ ಚ ವೈ ಸೂರ್ಯೇ ಮಾಸಯೋಶ್ಚ ತ್ವಿಷೋರ್ಜಯೋಃ
ಚಾರ ಮತ್ತು ವಾತ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಯಾತುಧಾನರು ತ್ವಿಷ ಮತ್ತು ಉರ್ಜ ಎಂಬ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೈಮನ್ತಿಕೌ ಚ ದ್ವೌ ಮಾಸೌ ನಿವಸನ್ತಿ ದಿವಾಕರೇ ಅಂಶೋ ಭಗಶ್ಚ ದ್ವಾವೇತೌ ಕಶ್ಯಪಶ್ಚ ಕ್ರತುಶ್ಚ ತೌ
ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಶ, ಭಗ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಕ್ರತು ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭುಜಂಗಶ್ಚ ಮಹಾಪದ್ಮಃ ಸರ್ಪಃ ಕರ್ಕೋಟಕಸ್ತಥಾ ಚಿತ್ರಸೇನಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಃ ಪೂರ್ಣಾಯುಶ್ಚೈವ ಗಾಯನೌ
ಮಹಾಪದ್ಮ ಎಂಬ ಭುಜಂಗ, ಕರ್ಕೋಟಕ ಎಂಬ ಸರ್ಪ, ಗಂಧರ್ವ ಚಿತ್ರಸೇನ ಮತ್ತು ಗಾಯಕರಾದ ಪೂರ್ಣಾಯು ಹಾಗೂ ಗಾಯನ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಪ್ಸರಾಃ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಹ್ಯುರ್ವಶೀ ಚ ಯಾ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶ್ಚಾರಿಷ್ಟನೇಮಿಶ್ಚ ಸೇನಾನೀರ್ ಗ್ರಾಮಣೀಶ್ ಚ ತೌ
ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿ, ಗಂಧರ್ವ ಉರ್ವಶಿ, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ, ಅರಿಷ್ಟನೇಮಿ, ಸೇನಾನೀ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಣೀ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ಸೂರ್ಯಶ್ಚ ತಾವುಗ್ರೌ ಯಾತುಧಾನೌ ತು ತೌ ಸ್ಮೃತೌ ಸಹೇ ಚೈವ ಸಹಸ್ಯೇ ಚ ವಸನ್ತ್ಯೇತೇ ದಿವಾಕರೇ
ವಿದ್ಯುತ್ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ತಾವು ಎಂಬ ಉಗ್ರ ಯಾತುಧಾನರು, ಸಹೆ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ಯ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತತಸ್ತು ಶಿಶಿರೇ ಚಾಪಿ ಮಾಸಯೋರ್ನಿವಸನ್ತಿ ತೇ ತ್ವಷ್ಟಾ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಮದಗ್ನಿರ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ತಥೈವ ಚ
ಶಿಶಿರ ಋತುವಿನ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವಷ್ಟಾ, ವಿಷ್ಣು, ಜಮದಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾದ್ರವೇಯೌ ತಥಾ ನಾಗೌ ಕಮ್ಬಲಾಶ್ವತರಾವುಭೌ ಗನ್ಧರ್ವೌ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಶ್ಚ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಾಶ್ಚ ತಾವುಭೌ
ಕಾದ್ರವೇಯ ಮತ್ತು ಕಂಬಲ, ಅಶ್ವತರ ಎಂಬ ನಾಗರು, ಗಂಧರ್ವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸ್ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಿಲೋತ್ತಮಾಪ್ಸರಾಶ್ಚೈವ ದೇವೀ ರಮ್ಭಾ ಮನೋರಮಾ ಗ್ರಾಮಣೀರ್ ಋತಜಿಚ್ಚೈವ ಸತ್ಯಜಿಚ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ
ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ ತಿಲೋತ್ತಮಾ, ರಂಭಾ, ಮನೋರಮಾ, ಗ್ರಾಮಣೀ, ಋತಜಿತ್, ಸತ್ಯಜಿತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ರಹ್ಮೋಪೇತಶ್ಚ ವೈ ರಕ್ಷೋ ಯಜ್ಞೋಪೇತಸ್ತಥೈವ ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ನಿವಸನ್ತಿ ಸ್ಮ ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಮಾಸೌ ದಿವಾಕರೇ
ಬ್ರಹ್ಮಯುಕ್ತ ರಾಕ್ಷಸ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಯುಕ್ತ ರಾಕ್ಷಸ ಇಬ್ಬರೂ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.