ನಿರ್ದ್ವಂದ್ವಾ ನಿರಭೀಮಾನಾ ನಿಸ್ತನ್ದ್ರಾ ನಿಷ್ಪರಿಗ್ರಹಾಃ ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತ್ವೇತೇ ಲೋಕಾಲೋಕೇ ಚತುರ್ದಿಶಮ್
ಈ ಲೋಕಪಾಲರು ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇದ್ದು, ದ್ವಂದ್ವ, ಅಹಂಕಾರ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಉತ್ತರಂ ಯದಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗಂ ದೇವರ್ಷಿಸೇವಿತಮ್ ಪಿತೃಯಾನಃ ಸ್ಮೃತಃ ಪನ್ಥಾ ವೈಶ್ವಾನರಪಥಾದ್ಬಹಿಃ
ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಉತ್ತರ ಶೃಂಗವನ್ನು ದೇವರುಷಿಗಳು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ವೈಶ್ವಾನರ ಮಾರ್ಗದ ಹೊರಗಡೆ ಇರುವ ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತತ್ರಾಸತೇ ಪ್ರಜಾಕಾಮಾ ಋಷಯೋ ಯೇ ಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂತಾನಕರಾಃ ಪಿತೃಯಾನೇ ಪಥಿ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಕಾಮಿಯಾದ ಋಷಿಗಳು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಲೋಕವನ್ನು ಉಳಿಸುವವರು ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಭೂತಾರಮ್ಭಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಆಶಿಷಶ್ಚ ವಿಶಾಂ ಪತೇ ಪ್ರಾರಭನ್ತೇ ಲೋಕಕಾಮಾಸ್ ತೇಷಾಂ ಪನ್ಥಾಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣಃ
ಭೂತಗಳ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಬಯಸುವವರು, ಲೋಕದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವರು, ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಲಿತಂ ತೇ ಪುನರ್ಧರ್ಮಂ ಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಸಂತಪ್ತತಪಸಾ ಚೈವ ಮರ್ಯಾದಾಭಿಃ ಶ್ರುತೇನ ಚ
ಧರ್ಮವು ಕುಗ್ಗಿದಾಗ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಜಾಯಮಾನಾಸ್ತು ಪೂರ್ವೇ ವೈ ಪಶ್ಚಿಮಾನಾಂ ಗೃಹೇಷು ತೇ ಪಶ್ಚಿಮಾಶ್ಚೈವ ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ಜಾಯನ್ತೇ ನಿಧನೇಷ್ವಿಹ
ಹಿಂದೆ ಹುಟ್ಟಿದವರು ನಂತರದವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ನಂತರದವರು ಹಿಂದಿನವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಏವಮಾವರ್ತಮಾನಾಸ್ತೇ ವರ್ತನ್ತ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್ ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಋಷೀಣಾಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್
ಈ ರೀತಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ, ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಲಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ—ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಗೃಹಸ್ಥ ಋಷಿಗಳು.
ಸವಿತುರ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಮಾರ್ಗಮ್ ಆಶ್ರಿತ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್ ಕ್ರಿಯಾವತಾಂ ಪ್ರಸಂಖ್ಯೈಷಾ ಯೇ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಭೇಜಿರೇ
ಸೂರ್ಯನ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಲಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಶ್ಮಶಾನ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.
ಲೋಕಸಂವ್ಯವಹಾರಾರ್ಥಂ ಭೂತಾರಮ್ಭಕೃತೇನ ಚ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷರತಾಚ್ಚೈವ ಮೈಥುನೋಪಗಮಾಚ್ಚ ವೈ
ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಜೀವಿಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕಾಗಿ, ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ, ಹಾಗೂ ಕಾಮಭೋಗದಿಂದ—
ತಥಾ ಕಾಮಕೃತೇನೇಹ ಸೇವನಾದ್ವಿಷಯಸ್ಯ ಚ ಇತ್ಯೇತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನೀಹ ಭೇಜಿರೇ
ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಮಶಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಪ್ರಜೌಷಣಿಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ದ್ವಾಪರೇಷ್ವಿಹ ಜಜ್ಞಿರೇ ಸಂತತಿಂ ತೇ ಜುಗುಪ್ಸನ್ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ಜಿತಸ್ತು ತೈಃ
ದ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೌಷಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ಸಂತಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು, ಅದರಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು.
ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ತೇಷಾಮಪ್ಯೂರ್ಧ್ವರೇತಸಾಮ್ ಉದಕ್ಪನ್ಥಾ ನ ಪರ್ಯನ್ತಮ್ ಆಶ್ರಿತ್ಯಾಭೂತಸಂಪ್ಲವಮ್
ಅಂತಹ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸುಳ್ಳ ಎಂಭತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಋಷಿಗಳ ಪೈಕಿ, ನೀರಿನ ಮಾರ್ಗವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಲಯದವರೆಗೂ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.
ತೇ ಸಂಪ್ರಯೋಗಾಲ್ಲೋಕಸ್ಯ ಮಿಥುನಸ್ಯ ಚ ವರ್ಜನಾತ್ ಈರ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಷನಿವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ ಭೂತಾರಮ್ಭವಿವರ್ಜನಾತ್
ಅವರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ, ಕಾಮಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಈರ್ಷೆ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವನ್ನು ತೊರೆದು, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ,
ತತೋ ಽನ್ಯಕಾಮಸಂಯೋಗಶಬ್ದಾದೇರ್ ದೋಷದರ್ಶನಾತ್ ಇತ್ಯೇತೈಃ ಕಾರಣೈಃ ಶುದ್ಧೈಸ್ ತೇ ಽಮೃತತ್ವಂ ಹಿ ಭೇಜಿರೇ
ಮತ್ತೆ, ಇತರರ ಸಂಗ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಈ ಶುದ್ಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು.
ಆಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಸ್ಥಾನಾಮ್ ಅಮೃತತ್ವಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸ್ಥಿತಿಕಾಲೋ ಹಿ ನ ಪುನರ್ಮಾರಗಾಮಿಣಾಮ್
ಯಾವವರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲವು ಮರಣದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೋದವರಿಗೆ ಅಲ್ಲ.
ಭ್ರೂಣಹತ್ಯಾಶ್ವಮೇಧಾದಿಪಾಪಪುಣ್ಯನಿಭೈಃ ಪರಮ್ ಆಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾನ್ತೇ ತು ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚೋರ್ಧ್ವರೇತಸಃ
ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ, ಅಶ್ವಮೇಧದಂತಹ ಪಾಪ ಪುಣ್ಯಗಳ ಫಲಗಳು, ಜೀವಸ್ರೋತವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಿಸುವವರಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ಊರ್ಧ್ವೋತ್ತರಮೃಷಿಭ್ಯಸ್ತು ಧ್ರುವೋ ಯತ್ರಾನುಸಂಸ್ಥಿತಃ ಏತದ್ವಿಷ್ಣುಪದಂ ದಿವ್ಯಂ ತೃತೀಯಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಭಾಸ್ವರಮ್
ಆ ಮೇಲಿರುವ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವನು; ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯವಾದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆಕಾಶಸ್ಥಾನ.
ಯತ್ರ ಗತ್ವಾ ನ ಶೋಚನ್ತಿ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್ ಧರ್ಮೇ ಧ್ರುವಸ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯೇ ತು ಲೋಕಸ್ಯ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ
ಯಾರು ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ದುಃಖಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಲೋಕವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಧರ್ಮದಿಂದ ಧ್ರುವನ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕಥಾಂ ದಿವ್ಯಾಮ್ ಅಬ್ರುವಂಲ್ಲೌಮಹರ್ಷಣಿಮ್ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೋಶ್ ಚಾರಂ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ
ಈ ದಿವ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಲೌಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದೆನು.
ಭ್ರಮನ್ತಿ ಕಥಮೇತಾನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ರವಿಮಣ್ಡಲೇ ಅವ್ಯೂಹೇನೈವ ಸರ್ವಾಣಿ ತಥಾ ಚಾಸಂಕರೇಣ ವಾ
ಈ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಹೇಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ, ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ?
ಕಶ್ಚ ಭ್ರಾಮಯತೇ ತಾನಿ ಭ್ರಮನ್ತಿ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಯಮ್ ಏತದ್ವೇದಿತುಮ್ ಇಚ್ಛಾಮಸ್ ತತೋ ನಿಗದ ಸತ್ತಮ
ಯಾರು ಅವುಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ? ಅಥವಾ ಅವು ಸ್ವತಃ ಚಲಿಸುತ್ತವೆಯೆ? ನಾವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸು ಒಳ್ಳೆಯವನೇ.
ಭೂತಸಂಮೋಹನಂ ಹ್ಯೇತದ್ ಬ್ರುವತೋ ಮೇ ನಿಬೋಧತ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಪಿ ದೃಶ್ಯಂ ತತ್ ಸಂಮೋಹಯತಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ
ಈ ಭೂತಗಳ ಮೋಹವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಗ್ರಹಿಸು; ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವದೂ ಜನರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋ ಽಸೌ ಚತುರ್ದಶರ್ಕ್ಷೇಷು ಶಿಶುಮಾರೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ಉತ್ತಾನಪಾದಪುತ್ರೋ ಽಸೌ ಮೇಢೀಭೂತೋ ಧ್ರುವೋ ದಿವಿ
ನಾಲ್ಕುಹದಿನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಶುಮಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ, ಉತ್ತಾನಪಾದನ ಮಗನಾದ ಆ ಧ್ರುವನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸೈಷ ಭ್ರಮನ್ಭ್ರಾಮಯತೇ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಗ್ರಹೈಃ ಸಹ ಭ್ರಮನ್ತಮನುಸರ್ಪನ್ತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚ ಚಕ್ರವತ್
ಅವನೇ ತಾನೂ ತಿರುಗುತ್ತಾ, ಚಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಅವನ ಚಲನೆಗೆ ಚಕ್ರದಂತೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವಸ್ಯ ಮನಸಾ ಯೋ ವೈ ಭ್ರಮತೇ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಗಣಃ ವಾತಾನೀಕಮಯೈರ್ ಬನ್ಧೈರ್ ಧ್ರುವೇ ಬದ್ಧಃ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ
ಧ್ರುವನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ಗುಂಪು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಗಾಳಿಯ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಧ್ರುವನಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ತೇಷಾಂ ಭೇದಶ್ಚ ಯೋಗಶ್ಚ ತಥಾ ಕಾಲಸ್ಯ ನಿಶ್ಚಯಃ ಅಸ್ತೋದಯಾಸ್ತಥೋತ್ಪಾತಾ ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ
ಅವುಗಳ ಬೇರ್ಪಾಡು, ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಕಾಲದ ನಿರ್ಧಾರ, ಉದಯಾಸ್ತಮಾನಗಳು, ಅಪರೂಪಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯಣಗಳು,
ವಿಷುವದ್ಗ್ರಹವರ್ಣಶ್ಚ ಸರ್ವಮೇತದ್ಧ್ರುವೇರಿತಮ್ ಜೀಮೂತಾ ನಾಮ ತೇ ಮೇಘಾ ಯದೇಭ್ಯೋ ಜೀವಸಮ್ಭವಃ
ವಿಷುವತ್ತು, ಗ್ರಹಗಳ ವರ್ಣ ಎಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀಮೂತ ಎಂಬ ಮೇಘಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.
ದ್ವಿತೀಯ ಆವಹನ್ವಾಯುರ್ ಮೇಘಾಸ್ತೇ ತ್ವಭಿಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಇತೋ ಯೋಜನಮಾತ್ರಾಚ್ಚ ಅಧ್ಯರ್ಧವಿಕೃತಾ ಅಪಿ
ಎರಡನೆಯದು ಆಹ್ವಾನವಾಯು; ಆ ಮೇಘಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ, ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಅರ್ಧ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅವು ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ವೃಷ್ಟಿಸರ್ಗಸ್ತಥಾ ತೇಷಾಂ ಧಾರಾಸಾರಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕಾ ನಾಮ ಯೇ ಮೇಘಾಃ ಪಕ್ಷಸಮ್ಭವಾಃ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ ನಿರಂತರ ಧಾರೆಯಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಪುಷ್ಕರಾವರ್ತಕ ಎಂಬ ಮೇಘಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಶಕ್ರೇಣ ಪಕ್ಷಾಶ್ಛಿನ್ನಾ ವೈ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಮಹೌಜಸಾ ಕಾಮಗಾನಾಂ ಸಮೃದ್ಧಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ನಾಶಮಿಚ್ಛತಾಮ್
ಇಂದ್ರನು, ಆ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ, ಕಾಮವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ, ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಮೇಘಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಡಿದನು.