ದ್ವೀಪಭೇದಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತ ಚಾನ್ತರ್ಗತಾನಿ ಚ ನ ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಕ್ರಮೇಣೇಹ ವಕ್ತುಂ ವೈ ಸಕಲಂ ಜಗತ್
ದ್ವೀಪಗಳ ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಮುಖವುಗಳಿವೆ; ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸಪ್ತೈವ ತು ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗ್ರಹೈಃ ಸಹ ತೇಷಾಂ ಮನುಷ್ಯತರ್ಕೇಣ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ
ಆದರೆ ನಾನು ಆ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೇ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಮಾನವನ ವಿವೇಕದಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಚಿನ್ತ್ಯಾಃ ಖಲು ಯೇ ಭಾವಾಸ್ ತಾಂಸ್ತು ತರ್ಕೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ ಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯಃ ಪರಂ ಯಚ್ಚ ತದಚಿನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್
ಯಾವುದೇ ಅಕಲ್ಪನೀಯವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾನವ ತರ್ಕದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದು; ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿನದು ಅಕಲ್ಪನೀಯವಾದದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
ಸಪ್ತ ವರ್ಷಾಣಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಂ ಯಥಾವಿಧಮ್ ವಿಸ್ತರಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಯಚ್ಚ ಯೋಜನೈಸ್ತಾನ್ನಿಬೋಧತ
ನಾನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿವರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳ ಯೋಜನಗಳ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಂ ದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಃ ನಾನಾಜನಪದಾಕೀರ್ಣಂ ಪುರೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಃ ಶುಭೈಃ
ಆ ದ್ವೀಪದ ಅಗಲವು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನಗಳು, ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಅನೇಕ ಸುಂದರ ನಗರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸಂಕೀರ್ಣಂ ಪರ್ವತೈರುಪಶೋಭಿತಮ್ ಸರ್ವಧಾತುಪಿನದ್ಧೈಸ್ತೈಃ ಶಿಲಾಜಾಲಸಮುದ್ಗತೈಃ
ಅದು ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.
ಪರ್ವತಪ್ರಭವಾಭಿಶ್ಚ ನದೀಭಿಸ್ತು ಸಮನ್ತತಃ ಪ್ರಾಗಾಯತಾ ಮಹಾಪಾರ್ಶ್ವಾಃ ಷಡಿಮೇ ವರ್ಷಪರ್ವತಾಃ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವು ದೊಡ್ಡ ದಂಡೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ; ಈ ಆರು ಪರ್ವತಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು.
ಅವಗಾಹ್ಯ ಹ್ಯುಭಯತಃ ಸಮುದ್ರೌ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮೌ ಹಿಮಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಹಿಮವಾನ್ ಹೇಮಕೂಟಶ್ಚ ಹೇಮವಾನ್
ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕು; ಹಿಮದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಹಿಮವಂತು, ಹೇಮಕೂಟ ಮತ್ತು ಹೇಮವಾನ್ ಅಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಸರ್ವತಃ ಸುಮುಖಶ್ಚಾಪಿ ನಿಷಧಃ ಪರ್ವತೋ ಮಹಾನ್ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ತು ಸೌವರ್ಣೋ ಮೇರುಶ್ಚೋಲ್ಬಮಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸ ಚತುರ್ದಿಶಮ್
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಮುಖನಾದ ಮಹಾ ಪರ್ವತ ನಿಷಧ ಇದೆ; ಚತುರ್ವರ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಎತ್ತರದ ಮೇರು ಪರ್ವತವು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.
ವೃತ್ತಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಶ್ಚ ಚತುರಸ್ರಃ ಸಮಾಹಿತಃ ನಾನಾವರ್ಣೈಃ ಸಮಃ ಪಾರ್ಶ್ವೈಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗುಣಾನ್ವಿತಃ
ಅದರ ಆಕಾರ ವೃತ್ತಾಕಾರದಾದರೂ, ಚೌಕಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲ ಬದಿಗಳೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ನಾಭೀಬನ್ಧನಸಮ್ಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ ಪೂರ್ವತಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಂ ತಸ್ಯ ತೇನ ವೈ
ಅದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಜನನ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಭಿಬಂಧನದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ; ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಪೀತಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಸೌ ತೇನ ವೈಶ್ಯತ್ವಮಿಷ್ಯೇತ ಭೃಙ್ಗಿಪತ್ತ್ರೀನಭಶ್ ಚೈವ ಪಶ್ಚಿಮೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ ತೇನಾಸ್ಯ ಶೂದ್ರತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಮೇರೋರ್ ನಾಮಾರ್ಥಕರ್ಮತಃ
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೈಶ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಭೃಂಗಿ ಎಲೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಶೂದ್ರ ಸ್ವಭಾವವು ಹೆಸರು, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
ಪಾರ್ಶ್ವಮುತ್ತರತಸ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತವರ್ಣಂ ಸ್ವಭಾವತಃ ತೇನಾಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಭಾವಃ ಸ್ಯಾದ್ ಇತಿ ವರ್ಣಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಅದರ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸ್ವಭಾವವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನೀಲಶ್ಚ ವೈಡೂರ್ಯಮಯಃ ಶ್ವೇತಃ ಪೀತೋ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಮಯೂರಬರ್ಹವರ್ಣಶ್ಚ ಶಾತಕೌಮ್ಭಃ ಸ ಶೃಙ್ಗವಾನ್
ಅದು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ, ವೈಡುర్యದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಬಿಳಿ, ಹಳದಿ, ಚಿನ್ನದ, ನವಿಲಿನ ಬೊಕ್ಕಸ ಬಣ್ಣ, ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮತ್ತು ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ.
ಏತೇ ಪರ್ವತರಾಜಾನಃ ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸೇವಿತಾಃ ತೇಷಾಮನ್ತರವಿಷ್ಕಮ್ಭೋ ನವಸಾಹಸ್ರಮುಚ್ಯತೇ
ಇವು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರು, ಸದಾ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು. ಇವರ ನಡುವೆ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಮಧ್ಯೇ ತ್ವಿಲಾವೃತಂ ನಾಮ ಮಹಾಮೇರೋಃ ಸಮನ್ತತಃ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಯೋಜನೈಃ ಸಮಃ
ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಮೇರುನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಲಾವೃತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಅಗಲವಿದೆ.
ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಮಹಾಮೇರುರ್ ವಿಧೂಮ ಇವ ಪಾವಕಃ ವೇದ್ಯರ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಮೇರೋರ್ ಉತ್ತರಾರ್ಧಂ ತಥೋತ್ತರಮ್
ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮೇರು ಪರ್ವತವು, ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅರ್ಧ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ, ಉಳಿದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ವರ್ಷಾಣಿ ಯಾನಿ ಸಪ್ತಾತ್ರ ತೇಷಾಂ ವೈ ವರ್ಷಪರ್ವತಾಃ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಯೋಜನೈರ್ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರಮ್
ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಇವೆ. ಪ್ರತಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಗಲವು ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ಎರಡು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಇದೆ.
ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಸ್ ತೇಷಾಮಾಯಾಮ ಉಚ್ಯತೇ ನೀಲಶ್ಚ ನಿಷಧಶ್ಚೈವ ತೇಷಾಂ ಹೀನಾಶ್ಚ ಯೇ ಪರೇ
ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಅಗಲವನ್ನು ಅವುಗಳ ಉದ್ದದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲ ಮತ್ತು ನಿಷಧ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪರ್ವತಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಅಗಲದವು.
ಶ್ವೇತಶ್ಚ ಹೇಮಕೂಟಶ್ಚ ಹಿಮವಾಞ್ಛೃಙ್ಗವಾಂಶ್ಚ ಯಃ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಪ್ರಮಾಣೇಣ ಋಷಭಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ
ಶ್ವೇತ, ಹೇಮಕೂಟ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತು ತನ್ನ ಶೃಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಋಷಭ ಪರ್ವತವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶಭಾಗೇನ ಹೇಮಕೂಟೋ ಽಪಿ ಹೀಯತೇ ಹಿಮವಾನ್ವಿಂಶಭಾಗೇನ ತಸ್ಮಾದೇವ ಪ್ರಹೀಯತೇ ಅಷ್ಟಾಶೀತಿಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹೇಮಕೂಟೋ ಮಹಾಗಿರಿಃ
ಅದರಿಗಿಂತ ಒಂದು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ ಹೇಮಕೂಟ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಭಾಗ ಕಡಿಮೆ ಹಿಮವಂತು, ಹೇಮಕೂಟ ಮಹಾಪರ್ವತವು ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಉದ್ದವಿದೆ.
ಅಶೀತಿರ್ಹಿಮವಾಞ್ಛೈಲ ಆಯತಃ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮೇ ದ್ವೀಪಸ್ಯ ಮಣ್ಡಲೀಭಾವಾದ್ ಧ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೇ
ಹಿಮವಂತು ಪರ್ವತವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಉದ್ದವಿದೆ. ದ್ವೀಪವು ವೃತ್ತಾಕಾರದಿರುವುದರಿಂದ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಷಾಣಾಂ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಚ ಯಥಾಭೇದಂ ತಥೋತ್ತರಮ್ ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಜನಪದಾಸ್ ತಾನಿ ವರ್ಷಾಣಿ ಸಪ್ತ ವೈ
ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾಗವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪದಗಳು ಇವೆ. ಅವೇ ಆ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳು.
ಪ್ರಪಾತವಿಷಮೈಸ್ತೈಸ್ತು ಪರ್ವತೈರಾವೃತಾನಿ ತು ಸಪ್ತ ತಾನಿ ನದೀಭೇದೈರ್ ಅಗಮ್ಯಾನಿ ಪರಸ್ಪರಮ್
ಈ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಕುಸಿತಗಳಿರುವ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನದಿಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಅವುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
ವಸನ್ತಿ ತೇಷು ಸತ್ತ್ವಾನಿ ನಾನಾಜಾತೀನಿ ಸರ್ವಶಃ ಇಮಂ ಹೈಮವತಂ ವರ್ಷಂ ಭಾರತಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿಮಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭಾರತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಹೇಮಕೂಟಂ ಪರಂ ತಸ್ಮಾನ್ ನಾಮ್ನಾ ಕಿಮ್ಪುರುಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ಹೇಮಕೂಟಾಚ್ಚ ನಿಷಧಂ ಹರಿವರ್ಷಂ ತದುಚ್ಯತೇ
ಹೇಮಕೂಟದ ಪಾರಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಿಂಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೇಮಕೂಟದಿಂದ ನಿಷಧದವರೆಗೆ ಇರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಹರಿವರ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಹರಿವರ್ಷಾತ್ಪರಂ ಚಾಪಿ ಮೇರೋಸ್ತು ತದಿಲಾವೃತಮ್ ಇಲಾವೃತಾತ್ಪರಂ ನೀಲಂ ರಮ್ಯಕಂ ನಾಮ ವಿಶ್ರುತಮ್
ಹರಿವರ್ಷದ ಪಾರಾಗಿ, ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಇಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಇಲಾವೃತದ ಪಾರಾಗಿ ನೀಲ ಎಂಬುದು, ಅದನ್ನು ರಮ್ಯಕವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ರಮ್ಯಕಾದಪರಂ ಶ್ವೇತಂ ವಿಶ್ರುತಂ ತದ್ಧಿರಣ್ಯಕಮ್ ಹಿರಣ್ಯಕಾತ್ಪರಂ ಚೈವ ಶೃಙ್ಗಶಾಕಂಕುರಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ರಮ್ಯಕದ ಪಾರಾಗಿ ಶ್ವೇತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಅದನ್ನು ಹಿರಣ್ಯಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಣ್ಯಕದ ಪಾರಾಗಿ ಶೃಂಗಶಾಕಂಕುರ ಎಂಬುದು ಇದೆ.
ಧನುಃಸಂಸ್ಥೇ ತು ವಿಜ್ಞೇಯೇ ದೇವರ್ಷೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ ದೀರ್ಘಾಣಿ ತಸ್ಯ ಚತ್ವಾರಿ ಮಧ್ಯಮಂ ತದಿಲಾವೃತಮ್
ದೇವರ್ಷಿಯೇ, ಧನುಸ್ಸಿನಂತೆ ವಕ್ರವಾಗಿ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದೀರ್ಘ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಇಲಾವೃತ.
ಪೂರ್ವತೋ ನಿಷಧಸ್ಯೇದಂ ವೇದ್ಯರ್ಧಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ಪರಂ ತ್ವಿಲಾವೃತಂ ಪಶ್ಚಾದ್ ವೇದ್ಯರ್ಧಂ ತು ತದುತ್ತರಮ್
ನಿಷಧದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೇದಿಯ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವಿದೆ. ಅದರ ಪಾರಾಗಿ ಇಲಾವೃತವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವೇದಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧವಿದೆ.