ಏವಂ ಕೃತಾಪಚಾರಸ್ಯ ತಾಸಾಂ ಭರ್ತೃಗಣಸ್ತದಾ ನ ಶಶಾಕಾಪಚಾರಾಯ ಶಾಪೈಃ ಶಸ್ತ್ರಾದಿಭಿಃ ಪುನಃ
ಹೀಗೆ, ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪತಿಗಳು, ಆ ಅಪಚಾರಕ್ಕೆ ಶಾಪದಿಂದಲೂ, ಶಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ತಥಾಪ್ಯರಾಜತ ವಿಧುರ್ ದಶಧಾ ಭಾವಯನ್ದಿಶಃ ಸೋಮಃ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಥ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯಮ್ ಐಶ್ವರ್ಯಮೃಷಿಸಂಸ್ಕೃತಮ್ ಸಪ್ತಲೋಕೈಕನಾಥತ್ವಮ್ ಅವಾಪ ತಪಸಾ ತದಾ
ಆದರೂ ಚಂದ್ರನು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನು; ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದು, ಏಳು ಲೋಕಗಳ ಒಬ್ಬನೇ ಒಡೆಯನಾದನು.
ಕದಾಚಿದುದ್ಯಾನಗತಾಮಪಶ್ಯದ್ ಅನೇಕಪುಷ್ಪಾಭರಣೈಶ್ಚ ಶೋಭಿತಾಮ್ ಬೃಹನ್ನಿತಮ್ಬಸ್ತನಭಾರಖೇದಾತ್ ಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಭಙ್ಗೇ ಽಪ್ಯತಿದುರ್ಬಲಾಙ್ಗೀಮ್
ಒಂದು ಬಾರಿ, ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅನೇಕ ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಅಗಲವಾದ ನಿತಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ತನಗಳ ಭಾರದಿಂದ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾದ ತಾರೆಯನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.
ಭಾರ್ಯಾಂ ಚ ತಾಂ ದೇವಗುರೋರ್ ಅನಙ್ಗ ಬಾಣಾಭಿರಾಮಾಯತಚಾರುನೇತ್ರಾಮ್ ತಾರಾಂ ಸ ತಾರಾಧಿಪತಿಃ ಸ್ಮರಾರ್ತಃ ಕೇಶೇಷು ಜಗ್ರಾಹ ವಿವಿಕ್ತಭೂಮೌ
ಆ ದೇವಗುರುವಿನ ಪತ್ನಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಆಕರ್ಷಕ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದಳು, ಕಾಮಬಾಣಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿತಳಾಗಿ, ಚಂದ್ರನು ಅವಳನ್ನು ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
ಸಾಪಿ ಸ್ಮರಾರ್ತಾ ಸಹ ತೇನ ರೇಮೇ ತದ್ರೂಪಕಾನ್ತ್ಯಾ ಹೃತಮಾನಸೇನ ಚಿರಂ ವಿಹೃತ್ಯಾಥ ಜಗಾಮ ತಾರಾಂ ವಿಧುರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವಗೃಹಂ ತತೋ ಽಪಿ
ಆಕೆ ಕೂಡ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು; ಅವನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತಳಾಗಿ, ಚಿರಕಾಲ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿ, ನಂತರ ಚಂದ್ರನು ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋದನು.
ನ ತೃಪ್ತಿರಾಸೀಚ್ಚ ಗೃಹೇ ಽಪಿ ತಸ್ಯ ತಾರಾನುರಕ್ತಸ್ಯ ಸುಖಾಗಮೇಷು ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ ತದ್ವಿರಹಾಗ್ನಿದಗ್ಧಸ್ ತದ್ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠೈಕಮನಾ ಬಭೂವ
ತಾನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ತಾರೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಅವಳ ಸಂಗದಿಂದ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅವಳ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟಿದ್ದನು.
ಶಶಾಕ ಶಾಪಂ ನ ಚ ದಾತುಮ್ ಅಸ್ಮೈ ನ ಮನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿವಿಷೈರಶೇಷೈಃ ತಸ್ಯಾಪಕರ್ತುಂ ವಿವಿಧೈರುಪಾಯೈರ್ ನೈವಾಭಿಚಾರೈರಪಿ ವಾಗಧೀಶಃ
ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮಂತ್ರ, ಶಸ್ತ್ರ, ಬೆಂಕಿ ಅಥವಾ ವಿಷದಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೂ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ವಾಗದೇವತೆ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸ ಯಾಚಯಾಮಾಸ ತತಸ್ತು ದೈನ್ಯಾತ್ ಸೋಮಂ ಸ್ವಭಾರ್ಯಾರ್ಥಮನಙ್ಗತಪ್ತಃ ಸ ಯಾಚ್ಯಮಾನೋ ಽಪಿ ದದೌ ನ ತಾರಾಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಸ್ತತ್ಸುಖಪಾಶಬದ್ಧಃ
ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಯಸಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಹಸ್ಪತಿ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೋಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಸೋಮನು, ತಾರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ.
ಮಹೇಶ್ವರೇಣಾಥ ಚತುರ್ಮುಖೇಣ ಸಾಧ್ಯೈರ್ ಮರುದ್ಭಿಃ ಸಹ ಲೋಕಪಾಲೈಃ ದದೌ ಯದಾ ತಾಂ ನ ಕಥಂಚಿದ್ ಇನ್ದುಸ್ ತದಾ ಶಿವಃ ಕ್ರೋಧಪರೋ ಬಭೂವ
ಮಹಾದೇವ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಸಾಧ್ಯರು, ಮರ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಪಾಲರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೋಮನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ, ಅವನು ತಾರೆಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಶಿವನು ಬಹಳ ಕೋಪಗೊಂಡನು.
ಯೋ ವಾಮದೇವಃ ಪ್ರಥಿತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ ಅನೇಕರುದ್ರಾರ್ಚಿತಪಾದಪದ್ಮಃ ತತಃ ಸಶಿಷ್ಯೋ ಗಿರಿಶಃ ಪಿನಾಕೀ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ನೇಹವಶಾನುಬದ್ಧಃ
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ವಾಮದೇವ, ಅನೇಕ ರುದ್ರರು ಪೂಜಿಸುವವನಾದ ಗಿರಿವಾಸಿ, ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದ ಶಿವನು, ಬ್ರಹಸ್ಪತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಧನುರ್ಗೃಹೀತ್ವಾಜಗವಂ ಪುರಾರಿರ್ ಜಗಾಮ ಭೂತೇಶ್ವರಸಿದ್ಧಜುಷ್ಟಃ ಯುದ್ಧಾಯ ಸೋಮೇನ ವಿಶೇಷದೀಪ್ತತೃತೀಯನೇತ್ರಾನಲಭೀಮವಕ್ತ್ರಃ
ಅಜಗವ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು, ಪುರರಿಪು ಶಿವನು, ಭೂತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರು ಜೊತೆಗೆ, ತನ್ನ ತೃತೀಯ ನೇತ್ರದಿಂದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮುಖದಿಂದ, ಸೋಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಸಹೈವ ಜಗ್ಮುಶ್ಚ ಗಣೇಶಕಾದ್ಯಾ ವಿಂಶಚ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಗಣಾಸ್ತ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಯಕ್ಷೇಶ್ವರಃ ಕೋಟಿಶತೈರ್ ಅನೇಕೈರ್ ಯುತೋ ಽನ್ವಗಾತ್ ಸ್ಯನ್ದನಸಂಸ್ಥಿತಾನಾಮ್
ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಅರವತ್ತಾರು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋದರು. ಯಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ, ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವರ ಹಿಂದೆ ಹೋದನು.
ವೇತಾಲಯಕ್ಷೋರಗಕಿಂನರಾಣಾಂ ಪದ್ಮೇನ ಚೈಕೇನ ತಥಾರ್ಬುದೇನ ಲಕ್ಷೈಸ್ ತ್ರಿಭಿರ್ ದ್ವಾದಶಭೀ ರಥಾನಾಂ ಸೋಮೋ ಽಪ್ಯಗಾತ್ತತ್ರ ವಿವೃದ್ಧಮನ್ಯುಃ
ವೇತಾಳ, ಯಕ್ಷ, ಹಾವು, ಕಿನ್ನರರ ಸೇನೆಗಳು, ಒಂದು ಪದ್ಮ, ಒಂದು ಅರ್ಭುದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸೋಮನು ಕೂಡ ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.
ನಕ್ಷತ್ರದೈತ್ಯಾಸುರಸೈನ್ಯಯುಕ್ತಃ ಶನೈಶ್ಚರಾಙ್ಗಾರಕವೃದ್ಧತೇಜಾಃ ಜಗ್ಮುರ್ಭಯಂ ಸಪ್ತ ತಥೈವ ಲೋಕಾಶ್ ಚಚಾಲ ಭೂರ್ ದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಗರ್ಭಾ
ನಕ್ಷತ್ರದೈತ್ಯ, ದೈತ್ಯ, ಅಸುರರ ಸೇನೆಗಳು, ಶನಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳನ ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದವು. ಭೂಮಿ, ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳೂ ಕಂಪಿಸಿದವು.
ಸ ಸೋಮಮೇವಾಭ್ಯಗಮತ್ಪಿನಾಕೀ ಗೃಹೀತದೀಪ್ತಾಸ್ತ್ರವಿಶಾಲವಹ್ನಿಃ ಅಥಾಭವದ್ ಭೀಷಣಭೀಮಸೇನಸೈನ್ಯದ್ವಯಸ್ಯಾಪಿ ಮಹಾಹವೋ ಽಸೌ
ಪಿನಾಕಿ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸೋಮನ ಕಡೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೋದನು. ಆಗ ಎರಡು ಭಯಾನಕ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಯಿತು.
ಅಶೇಷಸತ್ತ್ವಕ್ಷಯಕೃತ್ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಯುಧಾಸ್ತ್ರಜ್ವಲನೈಕರೂಪಃ ಶಸ್ತ್ರೈರಥಾನ್ಯೋನ್ಯಮಶೇಷಸೈನ್ಯಂ ದ್ವಯೋರ್ಜಗಾಮ ಕ್ಷಯಮುಗ್ರತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ
ಅತಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು.
ಪತನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ತಥೋಜ್ಜ್ವಲಾನಿ ಸ್ವರ್ಭೂಮಿಪಾತಾಲಮಥೋ ದಹನ್ತಿ ರುದ್ರಃ ಕೋಪಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಶೀರ್ಷಂ ಮುಮೋಚ ಸೋಮೋ ಽಪಿ ಸೋಮಾಸ್ತ್ರಮಮೋಘವೀರ್ಯಮ್
ಜ್ವಲಂತ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾ ಬಿದ್ದವು. ರುದ್ರನು ಕೋಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಶಿರಸ್ಸು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಸೋಮನು ಕೂಡ ಅಮೋಘ ಶಕ್ತಿಯ ಸೋಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ತಯೋರ್ನಿಪಾತೇನ ಸಮುದ್ರಭೂಮ್ಯೋರ್ ಅಥಾನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಚ ಭೀತಿರಾಸೀತ್ ತದಸ್ತ್ರಯುಗ್ಮಂ ಜಗತಾಂ ಕ್ಷಯಾಯ ಪ್ರವೃದ್ಧಮಾಲೋಕ್ಯ ಪಿತಾಮಹೋ ಽಪಿ
ಆ ಎರಡು ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಬಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಮುದ್ರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಲೋಕಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಭಯವಾಯಿತು.
ಅನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಥ ಕಥಂ ಕಥಂಚಿನ್ ನಿವಾರಯಾಮಾಸ ಸುರೈಃ ಸಹೈವ ಅಕಾರಣಂ ಕಿಂ ಕ್ಷಯಕೃಜ್ಜನಾನಾಂ ಸೋಮ ತ್ವಯಾಪೀತ್ಥಮ್ ಅಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಮ್
ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಗೋ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 'ಸೋಮಾ, ನೀನು ಜನರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತಹ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಿದೆ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ತ್ರೀಹರಣಾಯ ಸೋಮ ತ್ವಯಾ ಕೃತಂ ಯುದ್ಧಮತೀವ ಭೀಮಮ್ ಪಾಪಗ್ರಹಸ್ತ್ವಂ ಭವಿತಾ ಜನೇಷು ಶಾನ್ತೋ ಽಪ್ಯಲಂ ನೂನಮಥೋ ಸಿತಾನ್ತೇ ಭಾರ್ಯಾಮಿಮಾಮರ್ಪಯ ವಾಕ್ಪತೇಸ್ತ್ವಂ ನ ಚಾವಮಾನೋ ಽಸ್ತಿ ಪರಸ್ವಹಾರೇ
'ನೀನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದದ್ದರಿಂದ, ಜನರಲ್ಲಿ ನೀನು ಪಾಪಕಾರಿ ಗ್ರಹನಾಗುವೆ. ನೀನು ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವೆ. ಈಗ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ವಾಗಪತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸು. ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಮಾನವಿಲ್ಲ.'
ತಥೇತಿ ಚೋವಾಚ ಹಿಮಾಂಶುಮಾಲೀ ಯುದ್ಧಾದ್ ಅಪಾಕ್ರಾಮದತಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಃ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸ್ವಾಮಪಗೃಹ್ಯ ತಾರಾಂ ಹೃಷ್ಟೋ ಜಗಾಮ ಸ್ವಗೃಹಂ ಸರುದ್ರಃ
'ಹೌದು' ಎಂದು ಚಂದ್ರಕಿರೀಟಿಯು ಹೇಳಿ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಶಾಂತನಾದನು. ಬ್ರಹಸ್ಪತಿ ತಾರೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
ತತಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾನ್ತೇ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಸಂನಿಭಃ ದಿವ್ಯಪೀತಾಮ್ಬರಧರೋ ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಃ
ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ದಿವ್ಯ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಲಕನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ತಾರೋದರಾದ್ವಿನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಃ ಕುಮಾರಶ್ಚನ್ದ್ರಸಂನಿಭಃ ಸರ್ವಾರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಧೀಮಾನ್ ಹಸ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರವರ್ತಕಃ
ತಾರೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ, ಹಸ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಗನು ಹೊರಬಂದನು.
ನಾಮ ಯದ್ರಾಜಪುತ್ರೀಯಂ ವಿಶ್ರುತಂ ಗಜವೈದ್ಯಕಮ್ ರಾಜ್ಞಃ ಸೋಮಸ್ಯ ಪುತ್ರತ್ವಾದ್ ರಾಜಪುತ್ರೋ ಬುಧಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಅವನ ಹೆಸರು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಗಜವೈದ್ಯ. ರಾಜ ಸೋಮನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನು ರಾಜಕುಮಾರ ಬುಧ ಎಂದು ನೆನಪಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಜಾತಮಾತ್ರಃ ಸ ತೇಜಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾಜಯದ್ಬಲೀ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಚಾಜಗ್ಮುರ್ ದೇವಾ ದೇವರ್ಷಿಭಿಃ ಸಹ
ಆ ಮಗುವು ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲರ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೀರಿತು. ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನೂ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ, ದೇವರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು.
ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೃಹೇ ಸರ್ವೇ ಜಾತಕರ್ಮೋತ್ಸವೇ ತದಾ ಅಪೃಚ್ಛಂಸ್ತೇ ಸುರಾಸ್ತಾರಾಂ ಕೇನ ಜಾತಃ ಕುಮಾರಕಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತಕರ್ಮದ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ತಾರೆಯ ಬಳಿ ಕೇಳಿದರು: 'ಈ ಮಗುವನ್ನು ಯಾರು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ?' ಎಂದು.
ತತಃ ಸಾ ಲಜ್ಜಿತಾ ತೇಷಾಂ ನ ಕಿಂಚಿದವದತ್ತದಾ ಪುನಃ ಪುನಸ್ತದಾ ಪೃಷ್ಟಾ ಲಜ್ಜಯನ್ತೀ ವರಾಙ್ಗನಾ
ಅವರು ಕೇಳಿದಾಗ ತಾರೆ ಅಂಜಿ, ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಪುನಃ ಪುನಃ ಕೇಳಿದರೂ ಆ ಸೊಬಗಿನ ಹೆಣ್ಣು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು.
ಸೋಮಸ್ಯೇತಿ ಚಿರಾದಾಹ ತತೋ ಽಗೃಹ್ಣಾದ್ವಿಧುಃ ಸುತಮ್ ಬುಧ ಇತ್ಯಕರೋನ್ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರಾದಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಭೂತಲೇ
ಕೊನೆಗೆ ಅವಳು 'ಸೋಮನಿಂದ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆಗ ಚಂದ್ರನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ತನ್ನವನೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ 'ಬುಧ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಭೂಮಂಡಲದ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು.
ಅಭಿಷೇಕಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಧಾನಮಕರೋದ್ವಿಭುಃ ಗೃಹಸಾಮ್ಯಂ ಪ್ರದಾಯಾಥ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಸಂಯುತಃ
ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಮನೆತನದ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು.
ಪಶ್ಯತಾಂ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ ಇಲೋದರೇ ಚ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಂ ಬುಧಃ ಪುತ್ರಮಜೀಜನತ್
ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅವನು ಅಲ್ಲೇ ಅದೆಡೆಗೆ ಅಡಗಿಹೋದನು. ಇಳೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬುಧನು ಧರ್ಮವಂತ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು.