ಮತ್ಸ್ಯಪುರಾಣಮ್

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयम् उदीरयेत्

ನಾರಾಯಣನಿಗೆ, ಮಾನ್ಯನಾದ ನರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ನಂತರ ಜಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬೇಕು.

अजो ऽपि यः क्रियायोगान् नारायण इति स्मृतः त्रिगुणाय त्रिवेदाय नमस् तस्मै स्वयम्भुवे

ಅವನು ಜನನವಿಲ್ಲದವನಾದರೂ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು, ಮೂರು ಗುಣಗಳೂ, ಮೂರು ವೇದಗಳೂ ಅವನಲ್ಲಿವೆ. ಆ ಸ್ವಯಂಭುವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

सूतमेकाग्रमासीनं नैमिषारण्यवासिनः मुनयो दीर्घसत्त्रान्ते पप्रच्छुर् दीर्घसंहिताम्

ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮುನಿಗಳು, ದೀರ್ಘ ಯಜ್ಞದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕುಳಿತ ಸೂತನನ್ನು ದೀರ್ಘವಾದ ಪುರಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

प्रवृत्तासु पुराणीषु धर्म्यासु ललितासु च कथासु शौनकाद्यास् तु अभिनन्द्य मुहुर्मुहुः

ಆ ಪುರಾತನ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಶೌನಕ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.

कथितानि पुराणानि यान्यस्माकं त्वयानघ तान्येवामृतकल्पानि श्रोतुम् इच्छामहे पुनः

ಅನಘನೇ, ನೀನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿದ ಆ ಪುರಾತನ ಕಥೆಗಳು ಅಮೃತದಂತೆ ಇವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು ನಾವು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.

कथं ससर्ज भगवंल् लोकनाथश्चराचरम् कस्माच्च भगवान् विष्णुर् मत्स्यरूपत्वम् आश्रितः

ಪ್ರಪಂಚದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಭಗವಂತನು ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ಮತ್ತು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುನು ಮತ್ಸ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು?

भैरवत्वं भवस्यापि पुरारित्वं च केन हि कस्य हेतोः कपालित्वं जगाम वृषभध्वजः

ಭವನು ಹೇಗೆ ಭಯಾನಕನಾದನು? ನಗರಗಳ ಶತ್ರುವಾದನು? ಎಂತಹ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವೃಷಭಧ್ವಜನು ಕಪಾಲಧಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದನು?

सर्वम् एतत् समाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् त्वद्वाक्येनामृतस्येव न तृप्तिरिह जायते

ಸೂತನೇ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ನಮಗೆ ಹೇಳು. ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಅದು ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಇದೆ.

पुण्यं पवित्रम् आयुष्यम् इदानीं शृणुत द्विजाः मात्स्यं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

ಇಗೋ, ದ್ವಿಜರೆ, ಪವಿತ್ರವೂ, ಪಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವದು ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವದು ಆದ ಮಾಮೂಲ್ಯ ಪುರಾಣವನ್ನು, ಗದಾಧರನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿರಿ.

पुरा राजा मनुर् नाम चीर्णवान् विपुलं तपः पुत्रे राज्यं समारोप्य क्षमावान् रविनन्दनः

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮನು ಎಂಬ ರಾಜನು, ಮಹಾ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದವನು, ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಸೂರ್ಯವಂಶದಂತೆ ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದನು.

मलयस्यैकदेशे तु सर्वात्मगुणसंयुतः समदुःखसुखो वीरः प्राप्तवान् योगम् उत्तमम्

ಮಲಯ ಪರ್ವತದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾದ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜನು ಪರಮ ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.

बभूव वरदश् चास्य वर्षायुतशते गते वरं वृणीष्व प्रोवाच प्रीतः स कमलासनः

ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಕಮಲಾಸನನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು, 'ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟವನ್ನು ಕೇಳು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

एवमुक्तो ऽब्रवीद् राजा प्रणम्य स पितामहम् एकम् एवाहम् इच्छामि त्वत्तो वरमनुत्तमम्

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, 'ನೀನು ನನಗೆ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವವಾದ ವರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

भूतग्रामस्य सर्वस्य स्थावरस्य चरस्य च भवेयं रक्षणायालं प्रलये समुपस्थिते

ಪ್ರಳಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಾನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

एवमस्त्विति विश्वात्मा तत्रैवान्तरधीयत पुष्पवृष्टिः सुमहती खात्पपात सुरार्पिता

'ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮನು ಹೇಳಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಧಾನವಾದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು.

कदाचिदाश्रमे तस्य कुर्वतः पितृतर्पणम् पपात पाण्योर् उपरि शफरी जलसंयुता

ಒಂದು ಬಾರಿ ಅವನು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಕೈ ಮೇಲೆ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೀನು ಬಿದ್ದಿತು.

दृष्ट्वा तच्छफरीरूपं स दयालुर्महीपतिः रक्षणायाकरोद्यत्नं स तस्मिन्करकोदरे

ಆ ಮೀನು ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ, ದಯಾಳು ರಾಜನು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ತನ್ನ ಕೈಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡನು.

अहोरात्रेण चैकेन षोडशाङ्गुलविस्तृतः सो ऽभवन्मत्स्यरूपेण पाहि पाहीति चाब्रवीत्

ಒಂದು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಾಗಲೇ ಆ ಮೀನು ಹದಿನಾರು ಬೆರಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಯಿತು. ಅದು, 'ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು!' ಎಂದು ಅಜ್ಞಾಪಿಸಿತು.

स तमादाय मणिके प्राक्षिपज्जलचारिणम् तत्रापि चैकरात्रेण हस्तत्रयम् अवर्धत

ಅವನೊಬ್ಬನು ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಮೀನನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಹಾಕಿದನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಮಾತ್ರ ಕಳೆದಾಗ ಅದು ಮೂರು ಕೈಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು.

पुनः प्राहार्तनादेन सहस्रकिरणात्मजम् स मत्स्यः पाहि पाहीति त्वामहं शरणं गतः

ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಮೀನು ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಗಿ, ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳ ಮಗನಾದ ಅವನಿಗೆ, 'ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು! ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ततः स कूपे तं मत्स्यं प्राहिणोद् रविनन्दनः यदा न माति तत्रापि कूपे मत्स्यः सरोवरे

ಆ ಬಳಿಕ ಸೂರ್ಯವಂಶಜನು ಆ ಮೀನನ್ನು ಬಾವಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. ಆದರೆ ಅದು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸರಿಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಆ ಮೀನನ್ನು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟರು.

क्षिप्तो ऽसौ पृथुतामागात् पुनर् योजनसंमिताम् तत्राप्याह पुनर् दीनः पाहि पाहि नृपोत्तम

ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಅದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಎತ್ತರವಾಯಿತು. ಆಗ ಮತ್ತೆ ದುಃಖದಿಂದ, 'ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು, ರಾಜರಲ್ಲಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ!' ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ततः स मनुना क्षिप्तो गङ्गायामप्यवर्धत यदा तदा समुद्रे तं प्राक्षिपन्मेदिनीपतिः

ಆಮೇಲೆ ಮನುವು ಆ ಮೀನನ್ನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಬೆಳೆದಿತು. ಆಗ ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿ ಅದನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದನು.

यदा समुद्रमखिलं व्याप्यासौ समुपस्थितः तदा प्राह मनुर्भीतः को ऽपि त्वमसुरेश्वरः

ಆ ಮೀನು ಸಮುದ್ರವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿ, ಅಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮನುವು ಭಯದಿಂದ, 'ನೀನು ಯಾರು, ಅಸುರರಾಧಿಪತಿಯಾದವನೇ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.

अथवा वासुदेवस्त्वम् अन्य ईदृक्कथं भवेत् योजनायुतविंशत्या कस्य तुल्यं भवेद्वपुः

ಅಥವಾ ನೀನೇ ವಾಸುದೇವನಾಗಿರಬಹುದು; ಇಂತಹ ರೂಪ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ಯಾರಿಗಿದೆ?

ज्ञातस्त्वं मत्स्यरूपेण मां खेदयसि केशव हृषीकेश जगन्नाथ जगद्धाम नमो ऽस्तु ते

ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಕೇಶವನೇ! ನೀನು ಮೀನು ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಹೃಷೀಕೇಶ, ಜಗತ್ತಿನಾಧಿಯೇ, ಜಗತ್ತಿನ ಆಶ್ರಯನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

एवमुक्तः स भगवान् मत्स्यरूपी जनार्दनः साधु साध्विति चोवाच सम्यग्ज्ञातस् त्वयानघ

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಭಗವಂತನು ಮೀನು ರೂಪದಲ್ಲಿ, 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ! ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ನೀನು ನನನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೀಯೆ,' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

अचिरेणैव कालेन मेदिनी मेदिनीपते भविष्यति जले मग्ना सशैलवनकानना

ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಭೂಮಿಯ ರಾಜನೇ, ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ವನಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲಿದೆ.

नौर् इयं सर्वदेवानां निकायेन विनिर्मिता महाजीवनिकायस्य रक्षणार्थं महीपते

ಈ ದೋಣಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ.