ಭಾರತ ದೇಶದ ಅಗಲವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಚಕ್ರದ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅವು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರಿ: ಸೂರ್ಯನ ಚಕ್ರದ ಅಗಲವು ಒಟ್ಟು ನವ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳು, ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಧಿ ಈ ಅಗಲದ ಮೂರು ಗುಣವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಕ್ರದ ಅಗಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ಚಕ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಗರ್ವಿತರು ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದಿನ ಗರ್ವಿತರು ಮತ್ತು ಇಂದಿನವರು ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಅವರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಆದ್ದರಿಂದ, ಈಗಿನ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂದಿನ ಕಾಲದ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನೂರು ಐವತ್ತು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅರ್ಧವು ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಕೋಟಿ ಎಂದು ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಟ್ಟು ತೊಂಬತ್ತೊಂಬತ್ತು ಲಕ್ಷ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳು. ಇನ್ನು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಯೋಜನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರಿ: ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳು ಎಂದು ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಏಳೂವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಚಕ್ರವು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ; ಅದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಕೋಟಿ ಯೋಜನಗಳು ಎಂದು ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒಳಚಕ್ರದ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಮೂವತ್ತೆಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪರಿಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಕಾಶದ ಪರಿಧಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಶಿಖರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹೇಂದ್ರನ ನಗರವು ಸಮಾನ, ಶುಭಕರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ; ಇದು ಮೇರು ಪರ್ವತದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಾನಸದ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ವೈವಸ್ವತ ಯಮನು ನಿಯಮದ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಶಿಖರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸುಷಾ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿ ವರುನನ ಸುಂದರ ನಗರ, ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಾನಸ ಶಿಖರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ವಿಭಾವರಿ, ಸೋಮನ ನಗರ, ಮಹೇಂದ್ರನ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ; ಮಾನಸದ ಹಿಂದೆ, ಲೋಕದ ರಕ್ಷಕರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನೆಲೆಗೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಲೋಕರಕ್ಷಕರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣಾಯನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ; ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ, ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸೂರ್ಯನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯನು ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ವೈವಸ್ವತ ಯಮನ ನಿಯಮದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಸುಷಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ, ವಿಭಾವರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈವಸ್ವತ ಯಮನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸುಷಾ ಅಥವಾ ವರುನನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಭಾವರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ, ಮಹೇಂದ್ರನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಸುಷಾ ಅಥವಾ ವರುನನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಭಾವರಿ ಮತ್ತು ಸೋಮನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಮಹೇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಏರುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ, ನಿಯಮದ ನಗರ ಅಥವಾ ವರುನನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನು ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯ ಚಕ್ರದಂತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಪರಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಸರಿದಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಏರುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ವಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಅಪರಾಹ್ನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಇದ್ದಾನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏರುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನು ಬೆಳಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ, ಹಸುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಿಂದುಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಮುಂದೆ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ಹಿಂದುಗಡೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕಾಣುವ ಸ್ಥಳವೇ ಅವರ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಅಡಗುವ ಸ್ಥಳವೇ ಅವರ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮೇರು ಪರ್ವತವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಲೋಕಾಲೋಕ ಪರ್ವತವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಭೂಮಿಯ ದೂರ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನು ಲಕ್ಷ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನು ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ. ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈಗ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷ ಮೂವತ್ತೊಂದು, ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿ ಮುಹೂರ್ತದ ಚಲನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಾಗ. ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ; ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾನಸೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಮೇರು ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರವನ್ನು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ.