ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಾನವ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಿರ್ಯಗ್ಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು ಆಕಾಶವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂರಾಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿವರವನ್ನು ಪುನಃ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಮಹಾ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕುಲಪರ್ವತಗಳು ಇವೆ: ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮಾನ್ ಮತ್ತು ಋಕ್ಷವಾನ್. ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಯಾತ್ರ ಕೂಡಾ ಈ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾವಿರಾರು ಇತರ ಪರ್ವತಗಳು ಕೂಡಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣದು, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅರ್ಯರು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಜನರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ: ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು, ಸರಸ್ವತಿ, ಶತದ್ರು, ಚಂದ್ರಭಾಗ, ಯಮುನಾ, ಸರಯು, ಐರಾವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ವಿಶಾಲಾ, ದೇವಿಕಾ ಮತ್ತು ಕುಹು. ಗೋಮತಿ, ಧೌತಪಾಪಾ, ಬಹುಡಾ, ದೃಶದ್ವತಿ, ತೃತೀಯ ಕೌಶಿಕಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಗಂಡಕಿ ಕೂಡ ಇವೆ. ಇನ್ನು, ಇಕ್ಷುರ್ ಮತ್ತು ಲೌಹಿತಾ ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ವೇದಸ್ಮೃತಿ, ವೇತ್ರವತಿ, ವೃತ್ರಘ್ನಿ, ಸಿಂಧೂರಾ, ಪರ್ಣಾಶಾ, ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವೇರಿ ಕೂಡಾ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾರಾ, ಧನ್ವತಿ, ವಿದುಷಾ, ವೇಣುಮತಿ, ಶಿಪ್ರಾ, ಅವಂತಿ ಮತ್ತು ಕುಂತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಶೋಣಾ, ಮಹಾನದಾ, ನಂದನ, ಶುಕೃಷಾ, ಕ್ಷಮಾ, ಮಂದಾಕಿನಿ, ದಶಾರ್ಣಾ, ಚಿತ್ರಕುಟ, ತಮಸಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಶ್ಯೇನಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದಿಂದ ನಿರ್ಮಲ, ಚಂಚಲಾ, ಧೂತವಾಹಿನಿ, ಶುಕ್ತಿಮಂತಿ, ಶುನಿ, ಲಜ್ಜಾ, ಮುಕುಟಾ ಮತ್ತು ಹ್ರಾದಿಕಾ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಟಾಪಿ, ಪಯೋಷಣಿ, ನಿರ್ವಿಂಧ್ಯಾ, ಕ್ಷಿಪ್ರಾ, ಋಷಭಾ, ವೇಣಾ, ವೈತರಣಿ, ವಿಶ್ವಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಕುಮುದ್ವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಲ್ಲಿ ತೋಯಾ, ಮಹಾಗೌರಿ, ದುರ್ಗಮಾ ಹಾಗೂ ಶಿಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಶೀತಲ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ, ವಂಜುಲಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಸುಪ್ರಯೋಗಾ, ವಾಹ್ಯಾ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಮಲಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಕೃತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಪುಷ್ಪಜಾ, ಉತ್ತಲಾವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾಗಿವೆ. ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ನದಿಗಳು—ತ್ರಿಬಾಗಾ, ಋಷಿಕುಲ್ಯಾ, ಇಕ್ಷುದಾ, ತ್ರಿದಿವಾಚಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಮೂಲೀ, ಶರವಾ, ವಿಮಲಾ—ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶುಭನದಿಗಳಾಗಿವೆ. ಶುಕ್ತಿಮಂತನ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಕಾಶಿಕಾ, ಸುಕುಮಾರಿ, ಮಂದಗಾ, ಮಂದವಾಹಿನಿ, ಕೃಪಾ ಮತ್ತು ಪಾಶಿನಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಪವಿತ್ರವಾದ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಶುಭಕರವಾಗಿವೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಿದು ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಲೋಕದ ತಾಯಿಯರು, ಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವುಗಳು. ಅವುಗಳ ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿಹರಿಗಳು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕುರುಗಳು, ಪಂಚಾಲರು, ಶಾಲ್ವರು ಮತ್ತು ಜಾಂಗಲ ಪ್ರದೇಶದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೂರಸೇನರು, ಭದ್ರಕಾರರು, ಬಾಹ್ಯರು, ಸಹಪಟ್ಟಚ್ಛರರು, ಮತ್ಸ್ಯರು, ಕಿರಾತರು, ಕುಲ್ಯರು, ಕುಂತಲರು, ಕಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶಲರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಂತರು, ಕಲಿಂಗರು, ಮೂಕರು ಮತ್ತು ಅಂಧಕರ ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದಾಚೆಗೆ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಹರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಗ ಬಹಳ ಆನಂದಕರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಗೋವರ್ಧನ, ಮಂದರ, ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯವೃಕ್ಷಗಳು, ರಾಮನ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ ತಂದ ದಿವ್ಯೌಷಧಿಗಳು ಇವೆ. ಮಹರ್ಷಿ ಭರದ್ವಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತಂದನು. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತಮ ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಆನಂದಕರವಾಗಿದೆ. ವಾಹ್ಲಿಕರು, ವಾಟಧಾನರು, ಆಭೀರರು, ಕಾಲತೋಯಕರು, ಪುರಂಧ್ರರು, ಶೂದ್ರರು, ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಅಟ್ಟಖಂಡಿಕರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಂಧಾರರು, ಯವನರು, ಸಿಂಧುಗಳು, ಸೌವೀರರು, ಮಾದ್ರಕರು, ಶಕರು, ದುರ್ಹ್ಯರು, ಪುಲಿಂದರು, ಪಾರದರು ಮತ್ತು ಆರಮೂರ್ತಿಕರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮಠರು, ಕಂಟಕಾರರು, ಕೈಕೇಯರು, ದಶನಾಮಕರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು, ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೂಡಾ ಅಲ್ಲಿವೆ. ಅತ್ರಯರು, ಭರದ್ವಾಜರು, ಪ್ರಸ್ಥಲರು, ಸದಸೇರಕರು, ಲಂಪಕರು, ತಲಗಾನರು ಮತ್ತು ಜಾಂಗಲ ಸೈನಿಕರು ಉತ್ತರಭಾಗದವರು. ಈಗ ಪೂರ್ವಭಾಗದವರನ್ನೂ ಕೇಳಿ. ಅಂಗರು, ವಂಗರು, ಮದ್ಗುರಕರು, ಪರ್ವತದ ಒಳಗಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿದ್ದವರು, ಪ್ಲವಂಗರು, ಮಾತಂಗರು, ಯಮಕರು, ಮಲ್ಲವರ್ಣಕರು, ಸುಹ್ಮೋತ್ತರರು, ಪ್ರವಿಜಯರು, ಮಾರ್ಗವರು ಮತ್ತು ಗೇಯಮಾಲವರು ಪೂರ್ವಭಾಗದವರು. ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷರು, ಪುಂಡ್ರರು, ವಿದೇಹರು, ತಾಮ್ರಲಿಪ್ತಕರು, ಶಾಲ್ವರು, ಮಾಗಧರು ಮತ್ತು ಗೋನರ್ಧರು ಪೂರ್ವದ ಜನಾಂಗಗಳು. ಅವರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ—ಪಾಂಡ್ಯರು, ಕೇರಳರು, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಕುಲ್ಯರು. ಸೇತುಕರು, ಸೂತಿಕರು, ಕುಪಥರು, ವಜಿವಾಸಿಕರು, ನವರಾಷ್ಟ್ರರು, ಮಹಿಷಿಕರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಲಿಂಗರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಕರೂಷರು, ಐಶಿಕರು, ಅಟವ್ಯರು, ಶಬರರು, ಪುಲಿಂದರು, ವಿಂಧ್ಯಪುಷಿಕರು, ವೈದರ್ಭರು ಮತ್ತು ದಂಡಕರು ಸಹ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಕುಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಿರಾಲ ಜನರು, ರೂಪಸರು, ತಪಸರ ಜೊತೆಗೆ ತೈತ್ತಿರಿಕರು ಮತ್ತು ಕರಸ್ಕರರು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. ವಾಸಿಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರರು, ನರ್ಮದಾ ನದಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುವವರು, ಭರುಕಚ್ಛರು, ಸಮಹೇಯರು ಹಾಗೂ ಸರಸ್ವತರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಕಚ್ಛಿಕರು, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರರು, ಅನಾರ್ತರು ಮತ್ತು ಅರ್ಬುದರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಜನರು; ಈಗ ವಿಂಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದವರನ್ನೂ ಕೇಳಿ. ಮಾಲವರು, ಕರೂಷರು, ಮೇಕಲರು, ಉತ್ಕಲರು, ಔಂದ್ರರು, ಮಾಷರು, ದಶಾರ್ಣರು, ಭೋಜರು ಮತ್ತು ಕಿಷ್ಕಿಂಧಕರು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಜನರು. ಸ್ಟೋಷಲರು, ಕೋಸಲರು, ತ್ರಿಪುರರು, ವೈದಿಶರು, ತುಮುರರು, ತುಂಬರರು, ಪದ್ಗಮರು ಮತ್ತು ನೈಷಧರು ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಅರೂಪರು, ಶೌಂಡಿಕೇರು, ವಿತಿಹೋತ್ರರು ಮತ್ತು ಅವಂತಿಗಳು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಾಂಗಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ, ಈ ಭೂಮಿಯ ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಪವಿತ್ರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪಥವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಿವೆ.