पृथिवीतलसम्भूतम् अरुन्धत्याम् अजायत संकल्पायास्तु संकल्पो वसुसृष्टिं निबोधत
अरुंधती से पृथ्वी की सतह से उत्पन्न एक पुत्र हुआ; संकल्पा से संकल्प उत्पन्न हुए; अब वसुओं की सृष्टि सुनो।
ज्योतिष्मन्तस्तु ये देवा व्यापकाः सर्वतो दिशम् वसवस्ते समाख्यातास् तेषां सर्गं निबोधत
जो देवता प्रकाशमान हैं और सभी दिशाओं में व्याप्त हैं, उन्हें वसु कहा जाता है; अब उनके उत्पत्ति की कथा सुनो।
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
आप, ध्रुव, सोम, धर, अनिल, अनल, प्रत्युष और प्रभास—ये आठ वसु माने गए हैं।
आपस्य पुत्राश् चत्वारः शान्तो वै दण्ड एव च शाम्बो ऽथ मणिवक्त्रश्च यज्ञरक्षाधिकारिणः
आप के चार पुत्र हैं—शांत, दंड, शांब और मणिवक्त्र—ये यज्ञ की रक्षा में मुख्य रूप से लगे रहते हैं।
ध्रुवस्य कालः पुत्रस्तु वर्चाः सोमादजायत द्रविणो हव्यवाहश्च धरपुत्राव् उभौ स्मृतौ
ध्रुव के पुत्र काल हैं; सोम से वर्चा उत्पन्न हुए; धर के दो पुत्र द्रविण और हव्यवाद दोनों माने गए हैं।
कल्याणिन्यां ततः प्राणो रमणः शिशिरो ऽपि च मनोहरा धरात्पुत्रान् अवापाथ हरेः सुता
कल्याणिनी से प्राण, रमण और शिशिर उत्पन्न हुए; मनोहरा ने धर के पुत्रों को, जो हरि की संतान हैं, प्राप्त किया।
शिवा मनोजवं पुत्रम् अविज्ञातगतिं तथा अवाप चानलात् पुत्राव् अग्निप्रायगुणौ पुनः
शिवा ने मनोजव नामक पुत्र को जन्म दिया, जिसकी गति अज्ञात है; अनल से फिर दो पुत्र उत्पन्न हुए, जिनमें अग्नि जैसे गुण हैं।
अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश् च पृष्ठजाः
अग्नि के पुत्र कुमार की उत्पत्ति शर के झुंड में हुई; उसके अनुयायी शाख, विशाख और नैगमेय उसकी पीठ से जन्मे।
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेयस् ततः स्मृतः प्रत्यूषस ऋषिः पुत्रो विभुर् नाम्नाथ देवलः विश्वकर्मा प्रभासस्य पुत्रः शिल्पी प्रजापतिः
कृत्तिकाओं के पुत्र के रूप में कार्त्तिकेय प्रसिद्ध हैं। प्रात्यूष ऋषि के पुत्र विभु और देवला हैं। प्रभास प्रजापति के पुत्र विश्वकर्मा, जो देवताओं के शिल्पकार हैं।
प्रासादभवनोद्यानप्रतिमाभूषणादिषु तडागारामकूपेषु स्मृतः सो ऽमरवर्धकिः
महलों, भवनों, बाग-बगिचों, मूर्तियों, आभूषणों, तालाबों, उपवनों और कुओं में वे देवताओं के प्रधान शिल्पी माने जाते हैं।
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षो ऽथ रैवतः हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्च सुरेश्वरः
अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य, विरूपाक्ष, रैवत, हर, बहुरूप और त्र्यम्बक—ये सभी सुरों के स्वामी कहे गए हैं।
सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः
सावित्र, जयन्त, पिनाकी और अपराजित—ये ग्यारह रुद्र, गणों के अधिपति माने गए हैं।
एतेषां मानसानां तु त्रिशूलवरधारिणाम् कोटयश्चतुरशीतिस् तत्पुत्राश् चाक्षया मताः
इन त्रिशूलधारी मन से उत्पन्न रुद्रों के पुत्रों की संख्या चौरासी करोड़ मानी गई है, और वे सभी अविनाशी माने जाते हैं।
दिक्षु सर्वासु ये रक्षां प्रकुर्वन्ति गणेश्वराः पुत्रपौत्रसुताश्चैते सुरभीगर्भसम्भवाः
ये गणों के स्वामी, उनके पुत्र, पौत्र और वंशज, जो सुरभि के गर्भ से उत्पन्न हुए हैं, सभी दिशाओं की रक्षा करते हैं।
कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पत्नीभ्यः पुत्रपौत्रकान् अदितिर्दितिर्दनुश्चैव अरिष्टा सुरसा तथा
अब मैं कश्यप की पत्नियों से उत्पन्न पुत्रों और पौत्रों का वर्णन करता हूँ—अदिति, दिति, दनु, अरिष्टा और सुरसा।
सुरभिर् विनता तद्वत् ताम्रा क्रोधवशा इरा कद्रूर्विश्वा मुनिस् तद्वत् तासां पुत्रान् निबोधत
सुरभि, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इरा, कद्रू और विश्वा—इन सभी की संतानें भी सुनो।
तुषिता नाम ये देवाश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः वैवस्वते ऽन्तरे चैते आदित्या द्वादश स्मृताः
तुषित नामक देवता, जो चाक्षुष मनु के समय और वैवस्वत मनु के समय के बीच रहे, वे ही बारह आदित्य कहलाते हैं।
इन्द्रो धाता भगस् त्वष्टा मित्रो ऽथ वरुणो यमः विवस्वान्सविता पूषा अंशुमान् विष्णुर् एव च
इन्द्र, धाता, भग, त्वष्टा, मित्र, वरुण, यम, विवस्वान, सविता, पूषा, अंशुमान और विष्णु—ये सभी आदित्य हैं।
एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः मारीचात्कश्यपादाप पुत्रानदितिरुत्तमान्
ये बारह आदित्य, जो हजार किरणों से चमकते हैं, मारीच और कश्यप से उत्पन्न अदिति के श्रेष्ठ पुत्र माने गए हैं।
भृशाश्वस्य ऋषेः पुत्रा देवप्रहरणाः स्मृताः एते देवगणा विप्राः प्रतिमन्वन्तरेषु च
भृशाश्व ऋषि के पुत्र देवताओं के शस्त्रधारी रूप में प्रसिद्ध हैं। हे विप्रों, ये देवगण प्रत्येक मन्वंतर में होते हैं।
उत्पद्यन्ते प्रलीयन्ते कल्पे कल्पे तथैव च दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद् इति नः श्रुतम्
ये देवता हर कल्प में उत्पन्न होते और लीन हो जाते हैं। दिति को कश्यप से दो पुत्र प्राप्त हुए, ऐसा हमने सुना है।
हिरण्यकशिपुं चैव हिरण्याक्षं तथैव च हिरण्यकशिपोस्तद्वज् जातं पुत्रचतुष्टयम्
हिरण्यकशिपु और हिरण्याक्ष—इनमें से हिरण्यकशिपु से चार पुत्र उत्पन्न हुए।
प्रह्लादश् चानुह्लादश्च संह्लादो ह्लाद एव च प्रह्लादपुत्र आयुष्मान् शिबिर् बाष्कल एव च
प्रह्लाद, अनुह्लाद, संह्लाद और ह्लाद। प्रह्लाद के पुत्र आयुष्मान, शिबि और बाष्कल भी थे।
विरोचनश् चतुर्थश्च स बलिं पुत्रमाप्तवान् बलेः पुत्रशतं त्व् आसीद् बाणज्येष्ठं ततो द्विजाः
विरोचन चौथे थे, और उन्हें बलि पुत्र के रूप में प्राप्त हुए। बलि के सौ पुत्र थे, जिनमें बाण सबसे बड़ा था, हे विप्रों।
धृतराष्ट्रस् तथा सूर्यश् चन्द्रश्चन्द्रांशुतापनः निकुम्भनाभो गुर्वक्षः कुक्षिभीमो विभीषणः
धृतराष्ट्र, सूर्य, चन्द्र, चन्द्रांशुतापन, निकुम्भनाभ, गुर्वक्ष, कुक्षिभीम और विभीषण।
एवमाद्यास् तु बहवो बाणज्येष्ठा गुणाधिकाः बाणः सहस्रबाहुश् च सर्वास्त्रगणसंयुतः
इसी प्रकार बाण के बड़े भाई अनेक थे, जो गुणों में श्रेष्ठ थे। बाण सहस्त्रबाहु था और सभी अस्त्रों का ज्ञाता था।
तपसा तोषितो यस्य पुरे वसति शूलभृत् महाकालत्वम् अगमत् साम्यं यश्च पिनाकिनः
जिसके तप से त्रिशूलधारी प्रसन्न होकर पहले निवास कर चुके थे, उसने महाकाल का पद और पिनाकधारी के समान स्थिति प्राप्त की।
हिरण्याक्षस्य पुत्रो ऽभूद् उलूकः शकुनिस्तथा भूतसंतापनश् चैव महानाभस्तथैव च
हिरण्याक्ष के पुत्र थे—उलूक, शकुनि, भूतसंतापन और महानाभ।
एतेभ्यः पुत्रपौत्राणां कोटयः सप्तसप्ततिः महाबला महाकाया नानारूपा महौजसः
इनसे सत्तर करोड़ पुत्र-पौत्र उत्पन्न हुए, जो अत्यंत बलवान, विशालकाय, अनेक रूपों वाले और महान तेजस्वी थे।
दनुः पुत्रशतं लेभे कश्यपाद् बलदर्पितम् विप्रचित्तिः प्रधानो ऽभूद् येषां मध्ये महाबलः
दनु को कश्यप से सौ पुत्र प्राप्त हुए, जो अपने बल में गर्वित थे। उनमें विप्रचित्ति सबसे प्रधान और अत्यंत शक्तिशाली था।