जनयामास धर्मात्मा म्लेच्छान्सर्वाननेकशः स सृष्ट्वा मनसा दक्षः स्त्रियः पश्चादजीजनत्
धर्मात्मा दक्ष ने अनेक प्रकार के म्लेच्छों को उत्पन्न किया। उन्हें मन से रचकर बाद में स्त्रियों की भी सृष्टि की।
ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशतिं सोमाय ददौ नक्षत्रसंज्ञिताः देवासुरमनुष्यादि ताभ्यः सर्वमभूज्जगत्
दक्ष ने दस कन्याएँ धर्म को, तेरह कश्यप को और सत्ताईस सोम को दीं, जो नक्षत्रों के नाम से प्रसिद्ध हैं। इन्हीं से देवता, असुर, मनुष्य आदि सब उत्पन्न हुए और सारा संसार बना।
देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं विस्तरेणैव सूत ब्रूहि यथातथम्
हे सूत, देवताओं, दानवों, गंधर्वों, नागों और राक्षसों की उत्पत्ति विस्तार से और सत्य-सत्य बताओ।
संकल्पाद् दर्शनात्स्पर्शात् पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते दक्षात्प्राचेतसाद् ऊर्ध्वं सृष्टिर् मैथुनसम्भवा
कहा जाता है कि पहले की सृष्टि संकल्प, दर्शन और स्पर्श से हुई थी; लेकिन प्रचेतसपुत्र दक्ष के बाद सृष्टि मैथुन से होने लगी।
प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयम्भुवा यथा ससर्ज चैवादौ तथैव शृणुत द्विजाः
स्वयंभू ने पहले दक्ष को प्रजा उत्पन्न करने का आदेश दिया था। अब, हे द्विजों, सुनो कि उन्होंने प्रारंभ में किस प्रकार सृष्टि की।
यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान् न वृद्धिम् अगमल्लोकस् तदा मैथुनयोगतः दक्षः पुत्रसहस्राणि पाञ्चजन्यामजीजनत्
जब वे देवता, ऋषि और नागों की सृष्टि कर रहे थे, तब संसार में वृद्धि नहीं हुई। तब दक्ष ने मैथुन द्वारा पांचजन्य से हजारों पुत्र उत्पन्न किए।
तांस् तु दृष्ट्वा महाभागः सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः नारदः प्राह हर्यश्वान् दक्षपुत्रान्समागतान्
उनको देखकर महात्मा नारद, जो विविध प्रजाओं की सृष्टि करना चाहते थे, उन्होंने एकत्रित दक्षपुत्र हर्यश्वों से कहा।
भुवः प्रमाणं सर्वत्र ज्ञात्वोर्ध्वम् अध एव च ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वमृषिसत्तमाः
धरती का माप ऊपर-नीचे और चारों ओर जानकर, हे श्रेष्ठ ऋषियों, फिर विस्तार से सृष्टि करो।
ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम् अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रादिव सिन्धवः
उन वचनों को सुनकर वे सब दिशाओं में चले गए और आज तक, जैसे नदियाँ समुद्र में मिल जाती हैं, वैसे ही लौटकर नहीं आए।
हर्यश्वेषु प्रनष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः वैरिण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः
जब हर्यश्व नष्ट हो गए, तब प्रजापति दक्ष ने फिर वैरिणी से हजार पुत्र उत्पन्न किए।
शबला नाम ते विप्राः समेताः सृष्टिहेतवः नारदो ऽनुगतान्प्राह पुनस्तान्पूर्ववत्स तान्
शबल नामक उन ब्राह्मणों को, जो सृष्टि के कारण रूप में एकत्र हुए थे, नारद ने फिर से पहले की तरह संबोधित किया।
भुवः प्रमाणं सर्वत्र ज्ञात्वा भ्रातॄन् अथो पुनः आगत्य चाथ सृष्टिं च करिष्यथ विशेषतः
तुम सब भाइयों ने जब पृथ्वी का माप हर जगह जान लिया, तब लौटकर विशेष रूप से सृष्टि का कार्य करोगे।
ते ऽपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रातृपथा तदा ततः प्रभृति न भ्रातुः कनीयान्मार्गम् इच्छति अन्विष्यन्दुःखमाप्नोति तेन तत्परिवर्जयेत्
वे भी उसी मार्ग से, भाईयों के रास्ते पर, उस समय चले। तभी से कोई छोटा भाई बड़े भाई का मार्ग नहीं चाहता—यदि वह उस राह को ढूंढता है, तो उसे दुख ही मिलता है, इसलिए उसे छोड़ देना चाहिए।
ततस्तेषु विनष्टेषु षष्टिं कन्याः प्रजापतिः वैरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तथा
उनके नष्ट हो जाने पर प्रजापति दक्ष, प्रचेतस के पुत्र ने, वैरिणी से साठ कन्याएँ उत्पन्न कीं।
प्रादात्स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये
उसने दस कन्याएँ धर्म को, तेरह कश्यप को, सत्ताईस सोम को और चार अरिष्टनेमि को दीं।
द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां नामानि विस्तरात्
दो कन्याएँ भृगुपुत्र को, दो बुद्धिमान कृशाश्व को और दो अंगिरस को दी गईं। इन सबके नाम विस्तार से बताए गए हैं।
शृणुध्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारम् आदितः मरुत्वती वसुर् यामी लम्बा भानुर् अरुन्धती
अब देवमाताओं की संतानों का विस्तार शुरू से सुनो—मरुत्वती, वसू, यामी, लम्बा, भानु और अरुंधती।
संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी धर्मपत्न्यः समाख्यातास् तासां पुत्रान् निबोधत
संकल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा और भामिनी धर्म की पत्नियाँ हैं; अब इनके पुत्रों के बारे में जानो।
विश्वे देवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवस्तथा
विश्वा से विश्वेदेव, साध्या से साध्यगण, मरुत्वती से मरुत्वंत और वसू से वसु उत्पन्न हुए।
भानोस्तु भानवस्तद्वन् मुहूर्तायां मुहूर्तकाः लम्बायां घोषनामानो नागवीथी तु यामिजा
भानु से भानव, मुहूर्ता से मुहूर्तक, लम्बा से घोष और यामी से नागवीथि उत्पन्न हुई।
पृथिवीतलसम्भूतम् अरुन्धत्याम् अजायत संकल्पायास्तु संकल्पो वसुसृष्टिं निबोधत
अरुंधती से पृथ्वी की सतह से उत्पन्न एक पुत्र हुआ; संकल्पा से संकल्प उत्पन्न हुए; अब वसुओं की सृष्टि सुनो।
ज्योतिष्मन्तस्तु ये देवा व्यापकाः सर्वतो दिशम् वसवस्ते समाख्यातास् तेषां सर्गं निबोधत
जो देवता प्रकाशमान हैं और सभी दिशाओं में व्याप्त हैं, उन्हें वसु कहा जाता है; अब उनके उत्पत्ति की कथा सुनो।
आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः
आप, ध्रुव, सोम, धर, अनिल, अनल, प्रत्युष और प्रभास—ये आठ वसु माने गए हैं।
आपस्य पुत्राश् चत्वारः शान्तो वै दण्ड एव च शाम्बो ऽथ मणिवक्त्रश्च यज्ञरक्षाधिकारिणः
आप के चार पुत्र हैं—शांत, दंड, शांब और मणिवक्त्र—ये यज्ञ की रक्षा में मुख्य रूप से लगे रहते हैं।
ध्रुवस्य कालः पुत्रस्तु वर्चाः सोमादजायत द्रविणो हव्यवाहश्च धरपुत्राव् उभौ स्मृतौ
ध्रुव के पुत्र काल हैं; सोम से वर्चा उत्पन्न हुए; धर के दो पुत्र द्रविण और हव्यवाद दोनों माने गए हैं।
कल्याणिन्यां ततः प्राणो रमणः शिशिरो ऽपि च मनोहरा धरात्पुत्रान् अवापाथ हरेः सुता
कल्याणिनी से प्राण, रमण और शिशिर उत्पन्न हुए; मनोहरा ने धर के पुत्रों को, जो हरि की संतान हैं, प्राप्त किया।
शिवा मनोजवं पुत्रम् अविज्ञातगतिं तथा अवाप चानलात् पुत्राव् अग्निप्रायगुणौ पुनः
शिवा ने मनोजव नामक पुत्र को जन्म दिया, जिसकी गति अज्ञात है; अनल से फिर दो पुत्र उत्पन्न हुए, जिनमें अग्नि जैसे गुण हैं।
अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश् च पृष्ठजाः
अग्नि के पुत्र कुमार की उत्पत्ति शर के झुंड में हुई; उसके अनुयायी शाख, विशाख और नैगमेय उसकी पीठ से जन्मे।
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेयस् ततः स्मृतः प्रत्यूषस ऋषिः पुत्रो विभुर् नाम्नाथ देवलः विश्वकर्मा प्रभासस्य पुत्रः शिल्पी प्रजापतिः
कृत्तिकाओं के पुत्र के रूप में कार्त्तिकेय प्रसिद्ध हैं। प्रात्यूष ऋषि के पुत्र विभु और देवला हैं। प्रभास प्रजापति के पुत्र विश्वकर्मा, जो देवताओं के शिल्पकार हैं।
प्रासादभवनोद्यानप्रतिमाभूषणादिषु तडागारामकूपेषु स्मृतः सो ऽमरवर्धकिः
महलों, भवनों, बाग-बगिचों, मूर्तियों, आभूषणों, तालाबों, उपवनों और कुओं में वे देवताओं के प्रधान शिल्पी माने जाते हैं।