પ્રભાતકાલે સમ્પ્રાપ્તે કાઙ્ક્ષિતવ્યે સમાગમે ભગવંસ્તર્પિતઃ પુત્રઃ કૈર્હવ્યૈઃ પ્રાપ્સ્યતે સુખમ્
'પ્રભાત સમયે, ઇચ્છિત સમય આવે ત્યારે, ઓ ભગવાન, પિતૃઓના હવનથી તૃપ્ત થયેલો તમારો પુત્ર સુખ પામશે.'
કુત્ર ચાસ્ય નિવાસઃ સ્યાદ્ ભોજનં વા કિમાત્મકમ્ વિધાસ્યતીહ ભગવાન્ વીર્યતુલ્યં મહૌજસઃ
'તેનું નિવાસ ક્યાં હશે, અને તેનું ભોજન શું હશે? ભગવાન આ મહાન, સમાન શક્તિ ધરાવનાર માટે વ્યવસ્થા કરશે.'
વડવામુખે ઽસ્ય વસતિઃ સમુદ્રે વૈ ભવિષ્યતિ મમ યોનિર્જલં વિપ્ર તસ્ય પીતવતઃ સુખમ્
'તેનું નિવાસ સમુદ્રમાં વડવામુખે હશે; ઓ વિદ્વાન, મારી ગર્ભ જળ છે, અને જે તેને પીવે છે તેને સુખ મળશે.'
યત્રાહમાસ નિયતં પિબન્વારિમયં હવિઃ તદ્ધવિસ્તવ પુત્રસ્ય વિસૃજામ્યાલયં ચ તત્
'જ્યાં હું હમેશાં જળ પીધું હવન તરીકે, એ હવન હવે તમારા પુત્ર માટે આપું છું, અને એ જ તેનું નિવાસ હશે.'
તતો યુગાન્તે ભૂતાનામ્ એષ ચાહં ચ પુત્રક સહિતૌ વિચરિષ્યાવો નિષ્પુત્રાણામૃણાપહઃ
'પછી, યુગના અંતે, ઓ પુત્ર, હું અને આ અગ્નિ સાથે મળીને, સંતાન વિનાને ઋણમુક્ત કરવા ફરશું.'
એષો ઽગ્નિર્ અન્તકાલે તુ સલિલાશી મયા કૃતઃ દહનઃ સર્વભૂતાનાં સદેવાસુરરક્ષસામ્
આ અગ્નિ, જળ પીતા, મારા દ્વારા અંતકાળ માટે રચાયો છે—સર્વ ભૂતો, દેવ, અસુર અને રાક્ષસોનું દહન કરનાર.
એવમસ્ત્વિતિ તં સો ઽગ્નિઃ સંવૃતજ્વાલમણ્ડલઃ પ્રવિવેશાર્ણવમુખં પ્રક્ષિપ્ય પિતરિ પ્રભામ્
‘જેમ તમે કહો તેમ,’ આગે કહ્યું, તેની જ્વાળાઓ તેને ઘેરી રહી, અને પિતાને પ્રકાશ આપીને, તે સમુદ્રના મોઢામાં પ્રવેશી ગયો.
પ્રતિયાતસ્તતો બ્રહ્મા યે ચ સર્વે મહર્ષયઃ ઔર્વસ્યાગ્નેઃ પ્રભાં જ્ઞાત્વા સ્વાં સ્વાં ગતિમુપાશ્રિતાઃ
પછી બ્રહ્મા અને બધા મહાન ઋષિઓ, ઔર્વના અગ્નિનો તેજ જોઈને, દરેક પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
હિરણ્યકશિપુર્દૃષ્ટ્વા તદા તન્મહદદ્ભુતમ્ ઉચ્ચૈઃ પ્રણતસર્વાઙ્ગો વાક્યમેતદુવાચ હ
એ મહાન અને અદ્ભુત ઘટના જોઈ, હિરણ્યકશિપુએ આખા શરીરથી વંદન કરી, ઉંચે અવાજે આ શબ્દો કહ્યા:
ભગવન્નદ્ભુતમિદં સંવૃત્તં લોકસાક્ષિકમ્ તપસા તે મુનિશ્રેષ્ઠ પરિતુષ્ટઃ પિતામહઃ
‘ભગવાન, આ અદ્ભુત ઘટના દુનિયાની આંખે સામે બની છે; તમારી તપસ્યાથી, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, પિતામહ પણ પ્રસન્ન થયા છે.’
અહં તુ તવ પુત્રસ્ય તવ ચૈવ મહાવ્રત ભૃત્ય ઇત્યવગન્તવ્યઃ સાધ્યો યદિહ કર્મણા
‘હું તો તમારા પુત્રનો અને તમારો, મહાન વ્રતધારી, દાસ છું — જો અહીં કોઈ કાર્યથી એ શક્ય હોય.’
તન્માં પશ્ય સમાપન્નં તવૈવારાધને રતમ્ યદિ સીદેન્મુનિશ્રેષ્ઠ તવૈવ સ્યાત્પરાજયઃ
‘મને જુઓ, હું તમારા પૂજનમાં સંપૂર્ણ રીતે લાગેલો છું; જો હું નિષ્ફળ થાઉં, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, તો હાર મારી જ હોય.’
ધન્યો ઽસ્મ્યનુગૃહીતો ઽસ્મિ યસ્ય તે ઽહં ગુરુઃ સ્થિતઃ નાસ્તિ મે તપસાનેન ભયમદ્યેહ સુવ્રત
‘હું ધન્ય છું, કૃપા પ્રાપ્ત કરેલી છું, કારણ કે તમે, મારા ગુરુ, મારા સામે ઊભા છો; આ તપસ્યાથી, સારા વ્રતધારી, આજે મને કોઈ ભય નથી.’
તામેવ માયાં ગૃહ્ણીષ્વ મમ પુત્રેણ નિર્મિતામ્ નિરિન્ધનામગ્નિમયીં દુર્ધર્ષાં પાવકૈરપિ
‘મારા પુત્રે બનાવેલી આ જ માયા, જે અગ્નિથી બનેલી છે, ઈંધણ વગરની છે, અને જ્વાળાઓથી પણ અપરાજય છે — તેને સ્વીકારો.’
એષા તે સ્વસ્ય વંશસ્ય વશગારિવિનિગ્રહે સંરક્ષત્યાત્મપક્ષં ચ વિપક્ષં ચ પ્રધક્ષ્યતિ
‘આ તમારા વંશને વશમાં કરવા અથવા રોકવા માટે કામ આવશે; તે તમારા પક્ષને રક્ષશે અને શત્રુઓને ભસ્મ કરશે.’
એવમસ્ત્વિતિ તાં ગૃહ્ય પ્રણમ્ય મુનિપુંગવમ્ જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટઃ કૃતાર્થો દાનવેશ્વરઃ
‘જેમ તમે કહો તેમ,’ કહી, તે શક્તિ લઈ, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠને વંદન કરી, દૈત્યોના સ્વામી આનંદપૂર્વક સ્વર્ગે ગયા.
એષા દુર્વિષહા માયા દેવૈરપિ દુરાસદા ઔર્વેણ નિર્મિતા પૂર્વં પાવકેનોર્વસૂનુના
આ માયા, દેવો માટે પણ સહન કરવી મુશ્કેલ છે, ઔર્વે — ઉર્વાસુના પુત્રે — અગ્નિમાંથી પહેલાં બનાવેલી હતી.
તસ્મિંસ્તુ વ્યુત્થિતે દૈત્યે નિર્વીર્યૈષા ન સંશયઃ શાપો હ્યસ્યાઃ પુરા દત્તઃ સૃષ્ટા યેનૈવ તેજસા
પણ જ્યારે એ દૈત્ય પરાજીત થયો, ત્યારે આ શક્તિ નિર્વીર્ય બની — તેમાં કોઈ શંકા નથી; કારણ કે તેને બનાવનારએ જ એ પર શાપ મૂક્યો હતો.
યદ્યેષા પ્રતિહન્તવ્યા કર્તવ્યો ભગવાન્સુખી દીયતાં મે સખા શક્ર તોયયોનિર્નિશાકરઃ
જો આ અટકાવવી હોય અને ભગવાનને ખુશ કરવો હોય, તો મને સખા તરીકે સોમ, ઇન્દ્ર, વરુણ અને ચંદ્ર આપો.
તેનાહં સહ સંગમ્ય યાદોભિશ્ચ સમાવૃતઃ માયામેતાં હનિષ્યામિ ત્વત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ
તેમની સાથે, અને યાદવોની વચ્ચે રહી, હું તમારી કૃપાથી આ માયાને નાશ કરીશ — તેમાં કોઈ શંકા નથી.
એવમસ્ત્વિતિ સંહૃષ્ટઃ શક્રસ્ત્રિદશવર્ધનઃ સંદિદેશાગ્રતઃ સોમં યુદ્ધાય શિશિરાયુધમ્
‘જેમ તમે કહો તેમ,’ ઇન્દ્રે આનંદથી કહ્યું, દેવોને વધારનાર, અને સોમ — ઠંડા હથિયારવાળા — ને યુદ્ધ માટે આગળ બોલાવ્યો.
ગચ્છ સોમ સહાયત્વં કુરુ પાશધરસ્ય વૈ અસુરાણાં વિનાશાય જયાર્થં ચ દિવૌકસામ્
‘સોમ, જાઓ અને પાશધારીને મદદ કરો, અસુરોના વિનાશ માટે અને દેવોના વિજય માટે.’
ત્વં મત્તઃ પ્રતિવીર્યશ્ચ જ્યોતિષાં ચેશ્વરેશ્વરઃ ત્વન્મયં સર્વલોકેષુ રસં રસવિદો વિદુઃ
‘તમે મારી બરાબર શક્તિશાળી છો, અને પ્રકાશના દેવોમાં પણ દેવ છો; રસ જાણનાર કહે છે કે દુનિયાના બધા રસ તમારાં છે.’
ક્ષયવૃદ્ધી તવ વ્યક્તે સાગરસ્યેવ મણ્ડલે પરિવર્તસ્યહોરાત્રં કાલં જગતિ યોજયન્
‘તમારા વધ-ઘટ સ્પષ્ટ છે, સમુદ્રના ગોળની જેમ; તમે દિવસ-રાતની ગતિ નક્કી કરો છો, અને જગતમાં સમય જોડો છો.’
લોકચ્છાયામયં લક્ષ્મ તવાઙ્કઃ શશસંનિભઃ ન વિદુઃ સોમ દેવાપિ યે ચ નક્ષત્રયોનયઃ
તમારા શરીર પર ચાંદની જેવો ચિહ્ન છે, જે દુનિયાની છાયાથી બનેલો છે; એ ચિહ્નને દેવતાઓ અને તારાઓમાંથી જન્મેલા પણ ઓળખી શકતા નથી, હે સોમ.
ત્વમાદિત્યપથાદૂર્ધ્વં જ્યોતિષાં ચોપરિ સ્થિતઃ તમઃ પ્રોત્સાર્ય મહસા ભાસયસ્યખિલં જગત્
તમે સૂર્યના માર્ગથી ઉપર અને તમામ પ્રકાશોથી પણ ઉપર સ્થિત છો; તમારી તેજથી અંધકાર દૂર કરીને તમે આખા જગતને પ્રકાશિત કરો છો.
શ્વેતભાનુર્ હિમતનુર્ જ્યોતિષામ્ અધિપઃ શશી અધિકૃત્ કાલયોગાત્મા ઇષ્ટો યજ્ઞરસો ઽવ્યયઃ
શ્વેત પ્રકાશથી ચમકતા, ઠંડા શરીરવાળા, પ્રકાશના સ્વામી, તમે ચંદ્ર છો; સમયના સંયોગના આત્મા તરીકે નિમણૂક થયેલા, યજ્ઞના રસરૂપ, અને અવિનાશી છો.
ઓષધીશઃ ક્રિયાયોનિર્ હરશેખરભાક્તથા શીતાંશુરમૃતાધારશ્ ચપલઃ શ્વેતવાહનઃ
તમે વનસ્પતિઓના સ્વામી, વિધિઓના મૂળ, હરાના શિરો પર શોભતા, ઠંડા કિરણવાળા, અમૃતના ધારક, ચંચળ અને શ્વેત વાહનવાળા છો.
ત્વં કાન્તિઃ કાન્તિવપુષાં ત્વં સોમઃ સોમપાયિનામ્ સૌમ્યસ્ત્વં સર્વભૂતાનાં તિમિરઘ્નસ્ત્વમ્ ઋક્ષરાટ્
તમે તેજવાળાઓમાં તેજ છો, સોમપાન કરનારાઓમાં સોમ છો, સર્વ જીવોમાં સૌમ્ય છો, અંધકારના નાશક અને તારાઓના રાજા છો.
તદ્ગચ્છ ત્વં મહાસેન વરુણેન વરૂથિના શમય ત્વાસુરીં માયાં યયા દહ્યામ સંયુગે
હવે મહાસેન અને વરુણની સેના સાથે જાઓ; એ અસુરોની માયાને શાંત કરો, જેના કારણે અમે યુદ્ધમાં દહાય છીએ.