વપુર્દીપ્તાન્તરાત્માનમ્ એતત્કૃત્વા મનોમયમ્ દારયોગં વિના સ્રક્ષ્યે પુત્રમ્ આત્મતનૂરુહમ્
મનથી બનેલા આ શરીર અને જલતી આંતરિક આત્મા સાથે, હું સંયોગ વિના, મારા જ શરીરમાંથી એક પુત્ર ઉત્પન્ન કરીશ.
એવમાત્માનમાત્મા મે દ્વિતીયં જનયિષ્યતિ વન્યેનાનેન વિધિના દિધક્ષન્તમિવ પ્રજાઃ
આ રીતે, મારું જ આત્મા, આ વન્ય રીતથી, બીજું આત્મા ઉત્પન્ન કરશે, જાણે પ્રજાઓને દહન કરવા ઈચ્છે છે.
ઊર્વસ્તુ તપસાવિષ્ટો નિવેશ્યોરું હુતાશને મમન્થૈકેન દર્ભેણ સુતસ્ય પ્રભવારણિમ્
તપસ્વી થાઈને, જાંઘને અગ્નિમાં મૂકવી, એક જ દર્ભથી જાંઘને ઘસીને પુત્રના જન્મ માટે અગ્નિ ઉત્પન્ન કર્યો.
તસ્યોરું સહસા ભિત્ત્વા જ્વાલામાલી હ્યનિન્ધનઃ જગતો દહનાકાઙ્ક્ષી પુત્રો ઽગ્નિઃ સમપદ્યત
તેણે અચાનક જાંઘ ભેદી, જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલો, ઈંધણ વિના, જગતને દહન કરવા ઈચ્છતો પુત્ર, અગ્નિ, જન્મ્યો.
ઊર્વસ્યોરું વિનિર્ભિદ્ય ઔર્વો નામાન્તકો ઽનલઃ દિધક્ષન્નિવ લોકાંસ્ત્રીઞ્ જજ્ઞે પરમકોપનઃ
ઉર્વશીના જાંઘને ફાડી, તીવ્ર અગ્નિ, ઓર્વા નામે, અંતક, જન્મ્યો, જાણે ત્રણેય લોકને દહન કરવા ઈચ્છે છે.
ઉત્પન્નમાત્રશ્ચોવાચ પિતરં ક્ષીણયા ગિરા ક્ષુધા મે બાધતે તાત જગદ્ભક્ષ્યે ત્યજસ્વ મામ્
જન્મતાની સાથે જ, તેણે પિતાને ભૂખથી કમજોર અવાજે કહ્યું: 'પિતા, મને ભૂખ તડપાવે છે; મને જગત ભક્ષવા મુક્ત કરો.'
ત્રિદિવારોહિભિર્જ્વાલૈર્ જૃમ્ભમાણો દિશો દશ નિર્દહન્સર્વભૂતાનિ વવૃધે સો ઽન્તકો ઽનલઃ
જ્વાળાઓથી સ્વર્ગ સુધી ફેલાઈ, દસ દિશામાં દહન કરીને, સર્વ ભૂતોને ભસ્મ કરી, એ તીવ્ર અગ્નિ વધતો ગયો.
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા મુનિમૂર્વં સભાજયન્ ઉવાચ વાર્યતાં પુત્રો જગતશ્ચ દયાં કુરુ
એ દરમિયાન, બ્રહ્માએ ઋષિ ઓર્વાને સન્માન આપીને કહ્યું: 'તમારા પુત્રને રોકો અને જગત પર દયા કરો.'
અસ્યાપત્યસ્ય તે વિપ્ર કરિષ્યે સ્થાનમુત્તમમ્ તથ્યમેતદ્વચઃ પુત્ર શૃણુ ત્વં વદતાં વર
'તમારા આ સંતાન માટે, ઓ વિદ્વાન, હું શ્રેષ્ઠ નિવાસ આપું છું. આ સાચું છે, ઓ પુત્ર, શ્રેષ્ઠ બોલનાર, મારા શબ્દો સાંભળો.'
ધન્યો ઽસ્મ્યનુગૃહીતો ઽસ્મિ યન્મે ઽદ્ય ભગવાઞ્છિશોઃ મતિમેતાં દદાતીહ પરમાનુગ્રહાય વૈ
'હું ધન્ય છું, કૃપા પ્રાપ્ત કરું છું, કેમ કે આજે ભગવાન મારા બાળક માટે આ સમજ આપે છે, ખરેખર સર્વોચ્ચ કૃપા માટે.'
પ્રભાતકાલે સમ્પ્રાપ્તે કાઙ્ક્ષિતવ્યે સમાગમે ભગવંસ્તર્પિતઃ પુત્રઃ કૈર્હવ્યૈઃ પ્રાપ્સ્યતે સુખમ્
'પ્રભાત સમયે, ઇચ્છિત સમય આવે ત્યારે, ઓ ભગવાન, પિતૃઓના હવનથી તૃપ્ત થયેલો તમારો પુત્ર સુખ પામશે.'
કુત્ર ચાસ્ય નિવાસઃ સ્યાદ્ ભોજનં વા કિમાત્મકમ્ વિધાસ્યતીહ ભગવાન્ વીર્યતુલ્યં મહૌજસઃ
'તેનું નિવાસ ક્યાં હશે, અને તેનું ભોજન શું હશે? ભગવાન આ મહાન, સમાન શક્તિ ધરાવનાર માટે વ્યવસ્થા કરશે.'
વડવામુખે ઽસ્ય વસતિઃ સમુદ્રે વૈ ભવિષ્યતિ મમ યોનિર્જલં વિપ્ર તસ્ય પીતવતઃ સુખમ્
'તેનું નિવાસ સમુદ્રમાં વડવામુખે હશે; ઓ વિદ્વાન, મારી ગર્ભ જળ છે, અને જે તેને પીવે છે તેને સુખ મળશે.'
યત્રાહમાસ નિયતં પિબન્વારિમયં હવિઃ તદ્ધવિસ્તવ પુત્રસ્ય વિસૃજામ્યાલયં ચ તત્
'જ્યાં હું હમેશાં જળ પીધું હવન તરીકે, એ હવન હવે તમારા પુત્ર માટે આપું છું, અને એ જ તેનું નિવાસ હશે.'
તતો યુગાન્તે ભૂતાનામ્ એષ ચાહં ચ પુત્રક સહિતૌ વિચરિષ્યાવો નિષ્પુત્રાણામૃણાપહઃ
'પછી, યુગના અંતે, ઓ પુત્ર, હું અને આ અગ્નિ સાથે મળીને, સંતાન વિનાને ઋણમુક્ત કરવા ફરશું.'
એષો ઽગ્નિર્ અન્તકાલે તુ સલિલાશી મયા કૃતઃ દહનઃ સર્વભૂતાનાં સદેવાસુરરક્ષસામ્
આ અગ્નિ, જળ પીતા, મારા દ્વારા અંતકાળ માટે રચાયો છે—સર્વ ભૂતો, દેવ, અસુર અને રાક્ષસોનું દહન કરનાર.
એવમસ્ત્વિતિ તં સો ઽગ્નિઃ સંવૃતજ્વાલમણ્ડલઃ પ્રવિવેશાર્ણવમુખં પ્રક્ષિપ્ય પિતરિ પ્રભામ્
‘જેમ તમે કહો તેમ,’ આગે કહ્યું, તેની જ્વાળાઓ તેને ઘેરી રહી, અને પિતાને પ્રકાશ આપીને, તે સમુદ્રના મોઢામાં પ્રવેશી ગયો.
પ્રતિયાતસ્તતો બ્રહ્મા યે ચ સર્વે મહર્ષયઃ ઔર્વસ્યાગ્નેઃ પ્રભાં જ્ઞાત્વા સ્વાં સ્વાં ગતિમુપાશ્રિતાઃ
પછી બ્રહ્મા અને બધા મહાન ઋષિઓ, ઔર્વના અગ્નિનો તેજ જોઈને, દરેક પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા.
હિરણ્યકશિપુર્દૃષ્ટ્વા તદા તન્મહદદ્ભુતમ્ ઉચ્ચૈઃ પ્રણતસર્વાઙ્ગો વાક્યમેતદુવાચ હ
એ મહાન અને અદ્ભુત ઘટના જોઈ, હિરણ્યકશિપુએ આખા શરીરથી વંદન કરી, ઉંચે અવાજે આ શબ્દો કહ્યા:
ભગવન્નદ્ભુતમિદં સંવૃત્તં લોકસાક્ષિકમ્ તપસા તે મુનિશ્રેષ્ઠ પરિતુષ્ટઃ પિતામહઃ
‘ભગવાન, આ અદ્ભુત ઘટના દુનિયાની આંખે સામે બની છે; તમારી તપસ્યાથી, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, પિતામહ પણ પ્રસન્ન થયા છે.’
અહં તુ તવ પુત્રસ્ય તવ ચૈવ મહાવ્રત ભૃત્ય ઇત્યવગન્તવ્યઃ સાધ્યો યદિહ કર્મણા
‘હું તો તમારા પુત્રનો અને તમારો, મહાન વ્રતધારી, દાસ છું — જો અહીં કોઈ કાર્યથી એ શક્ય હોય.’
તન્માં પશ્ય સમાપન્નં તવૈવારાધને રતમ્ યદિ સીદેન્મુનિશ્રેષ્ઠ તવૈવ સ્યાત્પરાજયઃ
‘મને જુઓ, હું તમારા પૂજનમાં સંપૂર્ણ રીતે લાગેલો છું; જો હું નિષ્ફળ થાઉં, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ, તો હાર મારી જ હોય.’
ધન્યો ઽસ્મ્યનુગૃહીતો ઽસ્મિ યસ્ય તે ઽહં ગુરુઃ સ્થિતઃ નાસ્તિ મે તપસાનેન ભયમદ્યેહ સુવ્રત
‘હું ધન્ય છું, કૃપા પ્રાપ્ત કરેલી છું, કારણ કે તમે, મારા ગુરુ, મારા સામે ઊભા છો; આ તપસ્યાથી, સારા વ્રતધારી, આજે મને કોઈ ભય નથી.’
તામેવ માયાં ગૃહ્ણીષ્વ મમ પુત્રેણ નિર્મિતામ્ નિરિન્ધનામગ્નિમયીં દુર્ધર્ષાં પાવકૈરપિ
‘મારા પુત્રે બનાવેલી આ જ માયા, જે અગ્નિથી બનેલી છે, ઈંધણ વગરની છે, અને જ્વાળાઓથી પણ અપરાજય છે — તેને સ્વીકારો.’
એષા તે સ્વસ્ય વંશસ્ય વશગારિવિનિગ્રહે સંરક્ષત્યાત્મપક્ષં ચ વિપક્ષં ચ પ્રધક્ષ્યતિ
‘આ તમારા વંશને વશમાં કરવા અથવા રોકવા માટે કામ આવશે; તે તમારા પક્ષને રક્ષશે અને શત્રુઓને ભસ્મ કરશે.’
એવમસ્ત્વિતિ તાં ગૃહ્ય પ્રણમ્ય મુનિપુંગવમ્ જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટઃ કૃતાર્થો દાનવેશ્વરઃ
‘જેમ તમે કહો તેમ,’ કહી, તે શક્તિ લઈ, ઋષિમાં શ્રેષ્ઠને વંદન કરી, દૈત્યોના સ્વામી આનંદપૂર્વક સ્વર્ગે ગયા.
એષા દુર્વિષહા માયા દેવૈરપિ દુરાસદા ઔર્વેણ નિર્મિતા પૂર્વં પાવકેનોર્વસૂનુના
આ માયા, દેવો માટે પણ સહન કરવી મુશ્કેલ છે, ઔર્વે — ઉર્વાસુના પુત્રે — અગ્નિમાંથી પહેલાં બનાવેલી હતી.
તસ્મિંસ્તુ વ્યુત્થિતે દૈત્યે નિર્વીર્યૈષા ન સંશયઃ શાપો હ્યસ્યાઃ પુરા દત્તઃ સૃષ્ટા યેનૈવ તેજસા
પણ જ્યારે એ દૈત્ય પરાજીત થયો, ત્યારે આ શક્તિ નિર્વીર્ય બની — તેમાં કોઈ શંકા નથી; કારણ કે તેને બનાવનારએ જ એ પર શાપ મૂક્યો હતો.
યદ્યેષા પ્રતિહન્તવ્યા કર્તવ્યો ભગવાન્સુખી દીયતાં મે સખા શક્ર તોયયોનિર્નિશાકરઃ
જો આ અટકાવવી હોય અને ભગવાનને ખુશ કરવો હોય, તો મને સખા તરીકે સોમ, ઇન્દ્ર, વરુણ અને ચંદ્ર આપો.
તેનાહં સહ સંગમ્ય યાદોભિશ્ચ સમાવૃતઃ માયામેતાં હનિષ્યામિ ત્વત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ
તેમની સાથે, અને યાદવોની વચ્ચે રહી, હું તમારી કૃપાથી આ માયાને નાશ કરીશ — તેમાં કોઈ શંકા નથી.