યઃ પ્રાણઃ સર્વભૂતાનાં પઞ્ચધા ભિદ્યતે નૃષુ સપ્તધાતુગતો લોકાંસ્ ત્રીન્દધાર ચચાર ચ
જે સર્વ જીવોની પ્રાણશક્તિ છે, જે મનુષ્યોમાં પાંચ ભાગે વહેંચાય છે, તે સાત ધાતુઓમાં પ્રવેશી, ત્રણેય લોકમાં ફર્યો.
યમાહુરગ્નિકર્તારં સર્વપ્રભવમીશ્વરમ્ સપ્તસ્વરગતો યશ્ચ નિત્યં ગીર્ભિરુદીર્યતે
જેને અગ્નિ સર્જનાર, સર્વનું મૂળ અને સ્વામી કહે છે, જે સાત સ્વરમાં વસે છે, અને જે હંમેશા વાણીથી સ્તુતિ પામે છે.
યં વદન્ત્યુત્તમં ભૂતં યં વદન્ત્યશરીરિણમ્ યમાહુરાકાશગમં શીઘ્રગં શબ્દયોગિનમ્
જેને શ્રેષ્ઠ જીવ, શરીર વિનાનો, આકાશમાં વહેતો, ઝડપથી ચાલતો અને અવાજ સાથે જોડાયેલો કહે છે.
સ વાયુઃ સર્વભૂતાયુર્ ઉદ્ભૂતઃ સ્વેન તેજસા વવૌ પ્રવ્યથયન્દૈત્યાન્ પ્રતિલોમં સતોયદઃ
તે વાયુ છે, સર્વ જીવોની આયુ, પોતાના તેજથી ઉત્પન્ન, તેણે વાદળ સામે દૈત્યોને ઉથલાવી, ઝાપટ માર્યું.
મરુતો દિવ્યગન્ધર્વૈર્ વિદ્યાધરગણૈઃ સહ ચિક્રીડુરસિભિઃ શુભ્રૈર્ નિર્મુક્તૈરિવ પન્નગૈઃ
મરુતોએ, દૈવી ગંધર્વો અને વિદ્યાધર સમૂહ સાથે, ચમકતા તલવારોથી રમ્યા, જેમ કે ત્વચા છોડેલા સાપ.
સૃજન્તઃ સર્પપતયસ્ તીવ્રતોયમયં વિષમ્ શરભૂતા દિવીન્દ્રાણાં ચેરુર્વ્યાત્તાનના દિવિ
સાપોના સ્વામીઓ, તીવ્ર પાણીથી ભરેલું ઝેર ઉત્પન્ન કરતા, દેવોમાં ફર્યા, તેમના મોઢા પહોળા ખુલેલા.
પર્વતૈશ્ચ શિલાશૃઙ્ગૈઃ શતશશ્ચૈવ પાદપૈઃ ઉપતસ્થુઃ સુરગણાઃ પ્રહર્તું દાનવં બલમ્
પર્વતો, પથ્થરની ચોટીઓ અને સૈંકડો વૃક્ષો સાથે, દેવોના સમૂહોએ દૈત્યોની સેના પર હુમલો કરવા આગળ વધ્યા.
યઃ સ દેવો હૃષીકેશઃ પદ્મનાભસ્ત્રિવિક્રમઃ યુગાન્તકૃષ્ણવર્ત્માભો વિશ્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ
તે દેવ હૃષીકેશ, પદ્મનાભ, ત્રિવિક્રમ છે, યુગના અંતે અંધકારમય માર્ગ ધરાવનાર, જગતના સ્વામી.
સર્વયોનિઃ સ મધુહા હવ્યભુક્ક્રતુસંસ્થિતઃ ભૂમ્યાપોવ્યોમભૂતાત્મા શ્યામઃ શાન્તિકરો ઽરિહા
તે સર્વ યોનિનો મૂળ છે, મધુનો સંહારક, હવનનો ભોજન કરનાર, યજ્ઞમાં સ્થિત; ભૂમિ, પાણી, આકાશ અને જીવોમાં તેની સત્તા છે; શ્યામ, શાંતિ લાવનાર અને દુશ્મનોનો નાશક છે.
અરિઘ્નમમરાદીનાં ચક્રં ગૃહ્ય ગદાધરઃ અર્કં નાગાદિવોદ્યન્તમ્ ઉદ્યમ્યોત્તમતેજસા
અમરદેવોમાં દુશ્મનોનો સંહારક, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, સર્વોચ્ચ તેજથી, સર્પોમાંથી ઉગતો સૂર્ય ઉંચે ઉઠાવ્યો.
સવ્યેનાલમ્બ્ય મહતીં સર્વાસુરવિનાશિનીમ્ કરેણ કાલીં વપુષા શત્રુકાલપ્રદાં ગદામ્
એણે ડાબા હાથથી મહાન ગદા પકડી, જે સર્વ અસુરોનો નાશ કરે છે, કાળી સ્વરૂપ ધરાવે છે, અને દુશ્મનોના વિનાશનો સમય આપે છે.
અન્યૈર્ભુજૈઃ પ્રદીપ્તાનિ ભુજગારિધ્વજઃ પ્રભુઃ દધારાયુધજાતાનિ શાર્ઙ્ગાદીનિ મહાબલઃ
અન્ય હાથોમાં, સર્પધ્વજવાળા શક્તિશાળી સ્વામી, તેજસ્વી શસ્ત્રો, શારંગ ધનુષ અને અન્ય શસ્ત્રો પકડીને ઊભા રહ્યા.
સ કશ્યપસ્યાત્મભુવં દ્વિજં ભુજગભોજનમ્ પવનાધિકસંપાતં ગગનક્ષોભણં ખગમ્
તે કશ્યપના આત્મભૂ, દ્વિજ, સાપોનો ભોજન કરનાર, પવનથી પણ વધુ ઝડપથી ચાલે છે, અને આકાશને હલાવતો પંખી છે.
ભુજગેન્દ્રેણ વદને નિવિષ્ટેન વિરાજિતમ્ અમૃતારમ્ભનિર્મુક્તં મન્દરાદ્રિમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્
સાપોના રાજાને મોઢામાં રાખીને, અમૃતના આરંભથી મુક્ત, તે ઊંચા મંદર પર્વતની જેમ ઝળહળતો દેખાય છે.
દેવાસુરવિમર્દેષુ બહુશો દૃષ્ટવિક્રમમ્ મહેન્દ્રેણામૃતસ્યાર્થે વજ્રેણ કૃતલક્ષણમ્
દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધોમાં, જ્યાં તેની શૌર્ય ઘણીવાર જોવામાં આવી, મહા ઇન્દ્રના વજ્રથી અમૃત મેળવવા માટે તે ચિહ્નિત થયો હતો.
શિખિનં બલિનં ચૈવ તપ્તકુણ્ડલભૂષણમ્ વિચિત્રપત્રવસનં ધાતુમન્તમિવાચલમ્
તે શિખાવાળો, શક્તિશાળી, તપ્ત કુંડલોથી શોભિત, રંગબેરંગી પાંખવાળા વસ્ત્રો પહેરેલો, ખનિજોથી ભરેલા પર્વત જેવો હતો.
સ્ફીતક્રોડાવલમ્બેન શીતાંશુસમતેજસા ભોગિભોગાવસક્તેન મણિરત્નેન ભાસ્વતા
તેની પહોળી અને ઊભી છાતી, ચાંદની જેવો શીતળ તેજ ધરાવતી, સાપના વળાંકોમાં વીંટાયેલ ચમકતા રત્નથી શોભિત હતી.
પક્ષાભ્યાં ચારુપત્રાભ્યામ્ આવૃત્ય દિવિ લીલયા યુગાન્તે સેન્દ્રચાપાભ્યાં તોયદાભ્યામિવામ્બરમ્
તેની બે સુંદર પાંખોથી, રમતમાં આકાશને ઢાંકી દીધું, જેમ યુગના અંતે ઇન્દ્રધનુષ અને વાદળો આકાશને આવરી લે છે.
નીલલોહિતપીતાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતમ્ કેતુવેષપ્રતિચ્છન્નં મહાકાયનિકેતનમ્
નીલ, લાલ અને પીળા ધ્વજોથી સજ્જ, ધ્વજરૂપે છુપાયેલ, મહા કાયાના નિવાસસ્થાન જેવો હતો.
અરુણાવરજં શ્રીમાન્ આરુહ્ય સમરે વિભુઃ સુવર્ણવર્ણવપુષા સુપર્ણં ખેચરોત્તમમ્
અરુણના નાના ભાઈ, તેજસ્વી ભગવાન, યુદ્ધમાં સુપર્ણ પર આરૂઢ થયા, જેનું શરીર સોનાની જેમ ઝળહળતું હતું.
તમન્વયુર્દેવગણા મુનયશ્ચ સમાહિતાઃ ગીર્ભિઃ પરમમન્ત્રાભિસ્ તુષ્ટુવુશ્ચ જનાર્દનમ્
દેવો અને એકાગ્ર મુનિઓએ તેમને અનુસરી, શ્રેષ્ઠ મંત્રો અને શબ્દોથી જનાર્દનનું સ્તુતિ કરી.
તદ્વૈશ્રવણસંશ્લિષ્ટં વૈવસ્વતપુરઃસરમ્ દ્વિજરાજપરિક્ષિપ્તં દેવરાજવિરાજિતમ્
વૈશ્વરવણે ગળે લગાવેલી, વૈવસ્વતના આગેવાની હેઠળ, બ્રાહ્મણોના રાજા અને દેવોના રાજાથી ઘેરાયેલી એ સભા ઝળહળતી હતી.
ચન્દ્રપ્રભાભિર્વિપુલં યુદ્ધાય સમવર્તત પવનાવિદ્ધનિર્ઘોષં સંપ્રદીપ્તહુતાશનમ્
ચાંદની જેવી પ્રકાશથી વિશાળ, યુદ્ધ માટે એકઠી થઈ, પવનથી ફૂંકાયેલા ગર્જનાથી અને પ્રગટેલી અગ્નિ જેવી ઝળહળતી હતી.
વિષ્ણોર્જિષ્ણોશ્ચ ભ્રાજિષ્ણોસ્ તેજસા તમસાવૃતમ્ બલં બલવદુદ્વૃત્તં યુદ્ધાય સમવર્તત
વિષ્ણુના વિજયી અને તેજસ્વી સેનાએ, પોતાની શક્તિથી અંધકારમાં આવરી, શક્તિશાળી અને ઉગ્ર બની, યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈ.
સ્વસ્ત્યસ્તુ દેવેભ્ય ઇતિ બૃહસ્પતિરભાષત સ્વસ્ત્યસ્તુ દાનવાનીક ઉશના વાક્યમાદદે
બૃહસ્પતિએ કહ્યું, 'દેવો માટે કલ્યાણ રહે,' અને ઉશનાએ જવાબ આપ્યો, 'દાનવોની સેના માટે પણ કલ્યાણ રહે.'
તાભ્યાં બલાભ્યાં સંજજ્ઞે તુમુલો વિગ્રહસ્તદા સુરાણામસુરાણાં ચ પરસ્પરજયૈષિણામ્
એ બંને શક્તિશાળી સેનાઓમાંથી, ત્યારે ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું, જ્યાં દેવો અને અસુરો એકબીજાને જીતવા માટે ઉત્સુક હતા.
દાનવા દૈવતૈઃ સાર્ધં નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ સમીયુર્યુધ્યમાના વૈ પર્વતા ઇવ પર્વતૈઃ
દાનવો અને દેવો, વિવિધ શસ્ત્રો લઈને, યુદ્ધમાં જોડાયા, જેમ પર્વતો પર્વતો સાથે અથડાય છે.
તત્સુરાસુરસંયુક્તં યુદ્ધમત્યદ્ભુતં બભૌ ધર્માધર્મસમાયુક્તં દર્પેણ વિનયેન ચ
દેવો અને અસુરો સાથે મળેલું એ યુદ્ધ અતિ અદભુત લાગતું, ધર્મ અને અધર્મ, અહંકાર અને વિનયથી ભળેલું હતું.
તતો રથૈર્વિપ્રયુક્તૈર્ વારણૈશ્ચ પ્રચોદિતૈઃ ઉત્પતદ્ભિશ્ચ ગગનમ્ અસિહસ્તૈઃ સમન્તતઃ
પછી, રથો અલગ પડેલા, હાથીઓ આગળ ધપાવેલા, અને તલવારધારી આકાશમાં ઉડતા,四તરફથી યુદ્ધ થયું.
ક્ષિપ્યમાણૈશ્ચ મુસલૈઃ સંપતદ્ભિશ્ચ સાયકૈઃ ચાપૈર્વિસ્ફાર્યમાણૈશ્ચ પાત્યમાનૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ
મુસલાઓ ફેંકાતા, તીરો ઉડતા, ધનુષો ખેંચાતા અને ગદાઓ ફેંકાતા, એમ યુદ્ધ ચાલતું હતું.