યોગભ્રષ્ટાસ્ત્રયસ્તેષાં બભ્રમુશ્ ચાલ્પચેતનાઃ દૃષ્ટ્વા વિભ્રાજમાનં તમ્ ઉદ્યાને સ્ત્રીભિરન્વિતમ્
એમાંથી ત્રણ યોગમાંથી વિખૂટા પડ્યા અને ઓછી બુદ્ધિથી ફરતા રહ્યા, બગીચામાં તેજસ્વી એવા એકને સ્ત્રીઓ સાથે જોઈને.
ક્રીડન્તં વિવિધૈર્ભાવૈર્ મહાબલપરાક્રમમ્ પઞ્ચાલાન્વયસમ્ભૂતં પ્રભૂતબલવાહનમ્
વિવિધ રીતે રમતા, મહાન બળ અને પરાક્રમ ધરાવતા, પંચાલ વંશમાં જન્મેલા, ઘણાં બળ અને વાહન ધરાવતા હતા.
રાજ્યકામો ઽભવચ્ચૈકસ્ તેષાં મધ્યે જલૌકસામ્ પિતૃવર્તી ચ યો વિપ્રઃ શ્રાદ્ધકૃત્ પિતૃવત્સલઃ
એ જલચર વચ્ચે, એક રાજયની ઇચ્છા ધરાવતો થયો; અને પિતૃભક્તિથી શ્રાદ્ધ કરનાર બ્રાહ્મણ પિતાને પુત્ર સમાન પ્રેમ કરતો હતો.
અપરૌ મન્ત્રિણૌ દૃષ્ટ્વા પ્રભૂતબલવાહનૌ મન્ત્રિત્વે ચક્રતુશ્ચેચ્છામ્ અસ્મિન્મર્ત્યે દ્વિજોત્તમાઃ
બાકી બે, જેને ઘણું બળ અને વાહન હતું, તેને જોઈને, પોતાની ઇચ્છાથી મનત્રી બન્યા, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
તન્મધ્યે યે તુ નિષ્કામાસ્ તે બભૂવુર્ દ્વિજોત્તમાઃ વિભ્રાજપુત્રસ્ત્વેકો ઽભૂદ્ બ્રહ્મદત્ત ઇતિ સ્મૃતઃ
એમાં જે નિષ્કામી હતા, તેઓ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બન્યા; અને વિભ્રાજનો પુત્ર એક બ્રહ્મદત્ત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
મન્ત્રિપુત્રૌ તથા ચોભૌ કણ્ડરીકસુબાલકૌ બ્રહ્મદત્તો ઽભિષિક્તઃ સન્ પુરોહિતવિપશ્ચિતા
મંત્રીઓના બે પુત્રો કંડરીક અને સુબાલક હતા; બ્રહ્મદત્તને રાજા તરીકે અભિષેક કરવામાં આવ્યો અને વિદ્વાન પુરોહિત સલાહકાર બન્યો.
પઞ્ચાલરાજો વિક્રાન્તઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ યોગવિત્સર્વજન્તૂનાં રુતવેત્તાભવત્તદા
પાંચાલ દેશના રાજા બહુ પરાક્રમી હતા, બધા શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત, સર્વ જીવોમાં યોગના જ્ઞાનમાં પારંગત અને તેમની ભાષા સમજવામાં પણ nipuN હતા.
તસ્ય રાજ્ઞો ઽભવદ્ભાર્યા દેવલસ્યાત્મજા શુભા સંનતિર્નામ વિખ્યાતા કપિલા યાભવત્પુરા
આ રાજાની પત્ની દેવલની પુત્રી હતી, સુંદર અને પ્રસિદ્ધ, જેમનું નામ સંનતિ હતું, જેઓ પહેલાં કપિલા તરીકે ઓળખાતી હતી.
પિતૃકાર્યે નિયુક્તત્વાદ્ અભવદ્બ્રહ્મવાદિની તયા ચકાર સહિતઃ સ રાજ્યં રાજનન્દનઃ
પિતૃકર્મમાં નિમગ્ન હોવાથી, તે બ્રહ્મવિદ્યા બોલતી બની; અને તેના સાથે રાજાના પુત્રએ રાજ્ય ચલાવ્યું.
કદાચિદુદ્યાનગતસ્ તયા સહ સ પાર્થિવઃ દદર્શ કીટમિથુનમ્ અનઙ્ગકલહાકુલમ્
એક વખત રાજા બગીચામાં તેની સાથે ગયો હતો ત્યારે તેણે પ્રેમના ઝઘડામાં ઉલઝાયેલા બે કીટોને જોયા.
પિપીલિકામનુનયન્ પરિતઃ કીટકામુકઃ પઞ્ચબાણાભિતપ્તાઙ્ગઃ સગદ્ગદમુવાચ હ
કીટનો પુરુષ પાંખી, ચારે બાજુ પિપળીકાને અનુસરી રહ્યો હતો, પ્રેમના પાંચ બાણોથી દઝળી ગયો હતો અને કંપતી વાણીમાં બોલ્યો.
ન ત્વયા સદૃશી લોકે કામિની વિદ્યતે ક્વચિત્ મધ્યક્ષામાતિજઘના બૃહદ્વક્ષો ઽભિગામિની
દુનિયામાં તારી જેવી પ્રેમિકા ક્યાંય નથી; તું કમરથી પાતળી, મોટા નિતંબવાળી, પહોળા છાતીવાળી અને આગળ વધતી છે.
સુવર્ણવર્ણા સુશ્રોણી મઞ્જૂક્તા ચારુહાસિની સુલક્ષ્યનેત્રરસના ગુડશર્કરવત્સલા
સુવર્ણ જેવી કાંતિ, સુંદર નિતંબવાળી, મોહક માળાથી શોભાયમાન, આકર્ષક હાસ્યવાળી, સુંદર આંખો અને જીભવાળી, ગુડ અને ખાંડ જેવી મીઠી વસ્તુઓને ગમતી.
ભોક્ષ્યસે મયિ ભુક્તે ત્વં સ્નાસિ સ્નાતે તથા મયિ પ્રોષિતે સતિ દીના ત્વં ક્રુદ્ધે ઽપિ ભયચઞ્ચલા
હું ખાઉં ત્યારે તું પણ ખાય છે, હું સ્નાન કરું ત્યારે તું પણ કરે છે; હું દૂર જાઉં ત્યારે તું દુ:ખી થાય છે, અને હું ગુસ્સે થઈ જાઉં ત્યારે પણ તું ડરીને ચંચળ બની જાય છે.
કિમર્થં વદ કલ્યાણિ સરોષવદના સ્થિતા સા તમાહ સકોપા તુ કિમ્ આલપસિ માં શઠ
હે કલ્યાણી, મને કહો, તું ગુસ્સાવાળું ચહેરું લઈને કેમ ઊભી છે? ત્યારે તે પણ ગુસ્સાથી બોલી: હે કપટી, તું મને કેમ બોલાવે છે?
ત્વયા મોદકચૂર્ણં તુ માં વિહાય વિનેષ્યતા પ્રદત્તં સમતિક્રાન્તે દિને ઽન્યસ્યાઃ સમન્મથ
તમે મને મોઢકાનું ચૂર્ણ આપ્યું, પછી મને છોડી દીધું અને આખો દિવસ બીજાની સાથે વિતાવ્યો, કામથી ઉશ્કેરાઈને.
ત્વત્સાદૃશ્યાન્મયા દત્તમ્ અન્યસ્યૈ વરવર્ણિનિ તદેકમપરાધં મે ક્ષન્તુમર્હસિ ભામિનિ
હે સુંદર રંગવાળી, તે મારી જેવી લાગતી હતી એટલે મેં તેને આપ્યું; હે તેજસ્વિ, મારા આ એક ગુનાહને માફ કરી દે.
નૈતદેવં કરિષ્યામિ પુનઃ ક્વાપીહ સુવ્રતે સ્પૃશામિ પાદૌ સત્યેન પ્રસીદ પ્રણતસ્ય મે
હે સદ્ગુણે, હવે હું આવું ક્યારેય પણ ક્યાંય નહીં કરું; હું સાચા દિલથી તારા પગ સ્પર્શું છું—મારે પર દયા રાખજે, હું તને વંદન કરું છું.
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સા પ્રસન્નાભવત્તતઃ આત્માનમ્ અર્પયામાસ મોહનાય પિપીલિકા
આ શબ્દો સાંભળીને તે પ્રસન્ન થઈ ગઈ અને પછી પિપળીકાએ પોતાને મોહન માટે અર્પણ કરી દીધું.
બ્રહ્મદત્તો ઽપ્યશેષં તં જ્ઞાત્વા વિસ્મયમ્ આગમત્ સર્વસત્ત્વરુતજ્ઞત્વાત્ પ્રસાદાચ્ ચક્રપાણિનઃ
બ્રહ્મદત્તે આ બધું જાણીને આશ્ચર્યમાં પડી ગયો, કારણ કે તેને સર્વ જીવોની ભાષા સમજવાની કૃપા ચક્રધારી ભગવાને આપી હતી.
કથં સત્ત્વરુતજ્ઞો ઽભૂદ્ બ્રહ્મદત્તો ધરાતલે તચ્ચાભવત્કસ્ય કુલે ચક્રવાકચતુષ્ટયમ્
બ્રહ્મદત્તને પૃથ્વી પર સર્વ જીવોની ભાષા સમજવાની શક્તિ કેવી રીતે મળી? અને કયા કુળમાં ચાર ચક્રવાક પંખીઓ જન્મ્યા?
તસ્મિન્નેવ પુરે જાતાસ્ તે ચ ચક્રાહ્વયાસ્તદા વૃદ્ધદ્વિજસ્ય દાયાદા વિપ્રા જાતિસ્મરાઃ પુરા
એ જ શહેરમાં, તે ચક્ર નામથી ઓળખાતા પંખીઓ જન્મ્યા હતા; તેઓ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણના વારસદાર હતા અને પૂર્વ જન્મ યાદ રાખતા બ્રાહ્મણ હતા.
ધૃતિમાંસ્તત્ત્વદર્શી ચ વિદ્યાચણ્ડસ્ તપોત્સુકઃ નામતઃ કર્મતશ્ચૈતે સુદરિદ્રસ્ય તે સુતાઃ
તેઓ ધીરજવાળા, તત્વજ્ઞાની, શાસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતા અને તપ માટે ઉત્સુક હતા; નામ અને કર્મથી, તેઓ ખૂબ ગરીબ માણસના પુત્ર હતા.
તપસે બુદ્ધિરભવત્ તદા તેષાં દ્વિજન્મનામ્ યાસ્યામઃ પરમાં સિદ્ધિમ્ ઇત્ય્ ઊચુસ્ તે દ્વિજોત્તમાઃ
ત્યારે એ બ્રાહ્મણોમાં તપ કરવાનો વિચાર આવ્યો: 'અમે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીશું,' એમ તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું.
તતસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સુદરિદ્રો મહાતપાઃ ઉવાચ દીનયા વાચા કિમેતદિતિ પુત્રકાઃ
પછી, એ વચન સાંભળીને, સુદરિદ્ર મહાન તપસ્વી દુઃખભરી અવાજે બોલ્યા: 'બાળકો, આ શું છે?'
અધર્મ એષ ઇતિ વઃ પિતા તાન્ અભ્યવારયત્ વૃદ્ધં પિતરમુત્સૃજ્ય દરિદ્રં વનવાસિનઃ
તમારા પિતાએ કહ્યું: 'આ તો અધર્મ છે,' અને તેમને રોક્યા; પણ એ ગરીબ બાળકો પોતાના વૃદ્ધ પિતાને છોડી વનમાં રહેવા ચાલ્યા ગયા.
કો નુ ધર્મો ઽત્ર ભવિતા મત્ત્યાગાદ્ગતિરેવ વા ઊચુસ્તે કલ્પિતા વૃત્તિસ્ તવ તાત વદસ્વ તત્
'અહીં ધર્મ શું છે? જીવતા પિતાને છોડી દઈએ તો કોઈ માર્ગ છે?' એમ પુછતાં, 'પપ્પા, તમે કઈ રીતે જીવવાનો વિચાર કર્યો છે, એ કહો,' એમ કહ્યું.
વિત્તમેતત્પુરો રાજ્ઞઃ સ તે દાસ્યતિ પુષ્કલમ્ ધનં ગ્રામસહસ્રાણિ પ્રભાતે પઠતસ્તવ
આ જે ધન છે, એ રાજાનું છે; સવારે પાઠ કરશો તો રાજા તમને ઘણું ધન, હજારો ગામો આપશે.
યે વિપ્રમુખ્યાઃ કુરુજાઙ્ગલેષુ દાશાસ્તથા દાશપુરે મૃગાશ્ચ કાલઞ્જરે સપ્ત ચ ચક્રવાકા યે માનસે તે વયમત્ર સિદ્ધાઃ
કુરુજાંગલના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દાશપુરના દાસો, કાલંજરમાં રહેલા હરણો, અને માનસમાં રહેલા સાત ચક્રવાક પક્ષીઓ — અમે બધા અહીં સિદ્ધ છીએ.
ઇત્યુક્ત્વા પિતરં જગ્મુસ્ તે વનં તપસે પુનઃ વૃદ્ધો ઽપિ રાજભવનં જગામાત્માર્થસિદ્ધયે
આ રીતે પિતાને કહીને, તેઓ ફરી વનમાં તપ કરવા ગયા; વૃદ્ધ પિતા પણ પોતાના હિત માટે રાજમહેલ તરફ ગયા.