દદૃશુસ્તે સ્થિતં દેવં દિવ્યે લોકમયે રથે તે કૃતાઞ્જલયઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
ત્યાં દેવોએ એ દિવ્ય દેવને લોકોથી ભરેલા સ્વર્ગીય રથમાં ઉભેલા જોયા; બધા દેવો, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને નમ્યા.
જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ સ તેષાં તાં ગિરં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્દૈવતદૈવતમ્
જયના નાદ સાથે તેઓ એ આશ્રયદાતા પાસે શરણ ગયા; તેમની વાણી સાંભળી, દેવોના દેવ વિષ્ણુએ જવાબ આપ્યો.
મનશ્ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુર્ ઉત્તમં વપુરાસ્થિતઃ
એમણે મનમાં મહાયુદ્ધમાં દાનવોને નાશ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો; વિષ્ણુ આકાશમાં ઊભા રહીને શ્રેષ્ઠ રૂપ ધારણ કર્યું.
ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ શાન્તિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાં ગણાઃ
એમણે સર્વ દેવોને પ્રતિજ્ઞા સાથે કહ્યું: 'શાંતિથી જાઓ, કલ્યાણ થાઓ, ડરો નહીં, હે મારુતોના સમૂહો.'
જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્ તે તસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ
'મારે બધા દાનવો જીત્યા છે; ત્રણેય લોક હવે તમારાં છે.' વિષ્ણુના સત્ય વચનથી તેઓ આનંદિત થયા.
દેવાઃ પ્રીતિં સમાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્ તતસ્તમઃ સંહૃતં તદ્ વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ
દેવોએ ઉત્તમ અમૃત પીધા જેવો આનંદ અનુભવ્યો; પછી અંધકાર દૂર થયું અને વાદળો પણ વિસર્જિત થયા.
પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રશાન્તાશ્ચ દિશો દશ શુદ્ધપ્રભાણિ જ્યોતીંષિ સોમશ્ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણામ્
શુભ પવન વહાવા લાગ્યા, દસેય દિશાઓ શાંત થઈ, શુદ્ધ પ્રકાશ ઝળહળ્યો અને ચંદ્રએ દક્ષિણાવર્ત ગતિ કરી.
ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રશાન્તાશ્ચાપિ સિન્ધવઃ વિરજસ્કાભવન્માર્ગા નાકવર્ગાદયસ્ત્રયઃ
ગ્રહોએ કોઈ વિગ્રહ કર્યો નહીં, નદીઓ શાંત થઈ, માર્ગો નિર્મળ બન્યા અને ત્રણેય સ્વર્ગીય વર્ગો શુદ્ધ થયા.
યથાર્થમૂહુઃ સરિતો નાપિ ચુક્ષુભિરે ઽર્ણવાઃ આસઞ્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામન્તરાત્મસુ
નદીઓ યથાવત વહેવા લાગી, દરિયાઓ અશાંતિ વિના રહ્યા અને મનુષ્યોના અંતરમાં પવિત્ર ઇન્દ્રિયો પ્રગટ્યા.
મહર્ષયો વીતશોકા વેદાન્ ઉચ્ચૈરધીયત યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ
મહર્ષિઓ શોકરહિત થઈને ઉંચે સ્વરે વેદોનું પાઠ કરતા; યજ્ઞોમાં અગ્નિએ હવન સ્વીકાર્યું અને પવિત્ર બન્યો.
પ્રવૃત્તધર્માઃ સંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ વિષ્ણોર્દત્તપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધને ગિરમ્
ધર્મમાં સ્થિર થયેલા લોકોએ આનંદ અનુભવ્યો; વિષ્ણુએ શત્રુના વિનાશની પ્રતિજ્ઞા આપી તે સાંભળીને સૌ હર્ષિત થયા.
તતો ઽભયં વિષ્ણુવચઃ શ્રુત્વા દૈત્યાશ્ચ દાનવાઃ ઉદ્યોગં વિપુલં ચક્રુર્ યુદ્ધાય વિજયાય ચ
પછી વિષ્ણુના નિર્ભયતા આપતા વચન સાંભળી, દૈત્ય અને દાનવોએ યુદ્ધ અને વિજય માટે વિશાળ તૈયારી કરી.
મયસ્તુ કાઞ્ચનમયં ત્રિનલ્વાયતમક્ષયમ્ ચતુશ્ચક્રં સુવિપુલં સુકલ્પિતમહાયુગમ્
મારે માટે સુવર્ણથી બનેલો, ત્રણ અડધ યોજન લાંબો, ક્યારેય ન નાશ પામે એવો, ચાર વિશાળ ચકરાવાળો અને સુંદર રીતે તૈયાર કરાયેલો મહાન જૂઆવાળો રથ હતો.
કિઙ્કિણીજાલનિર્ઘોષં દ્વીપિચર્મપરિષ્કૃતમ્ રુચિરં રત્નજાલૈશ્ચ હેમજાલૈશ્ચ શોભિતમ્
તે રથમાં ઘંટીઓની ઝણઝણાટ ગૂંજતી હતી, વાઘ અને ચિત્તાની ચામડીથી શોભિત, રત્નોના જાળ અને સોનાના જાળથી તેજસ્વી લાગતો હતો.
ઈહામૃગગણાકીર્ણં પક્ષિપઙ્ક્તિવિરાજિતમ્ દિવ્યાસ્ત્રતૂણીરધરં પયોધરવિનાદિતમ્
તે રથ ચિતલના ટોળાંથી ભરેલું, પક્ષીઓની પંક્તિઓથી શોભિત, દૈવી તીરોની તૂણીથી સજ્જ અને મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિથી ગૂંજતું હતું.
સ્વક્ષં રથવરોદારં સૂપસ્થં ગગનોપમમ્ ગદાપરિઘસમ્પૂર્ણં મૂર્તિમન્તમિવાર્ણવમ્
તેના પોતાનાં ધુરા વિશાળ અને ઉદાર હતા, યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલા અને આકાશ જેવાં લાગતા; તેમાં ગદા અને લોખંડનાં પરીઘોથી ભરપૂર, જાણે સાકાર સાગર હોય એવું લાગતું.
હેમકેયૂરવલયં સ્વર્ણમણ્ડલકૂબરમ્ સપતાકધ્વજોપેતં સાદિત્યમિવ મન્દરમ્
તે રથ સોનાની કાંગડી અને કંગણોથી શોભિત, સોનાના ગોળ હબવાળું, ધ્વજ અને પટાકાઓથી સજ્જ, જાણે મંદર પર્વત પરનો સૂર્ય હોય એવું લાગતું.
ગજેન્દ્રાભોગવપુષં ક્વચિત્કેસરિવર્ચસમ્ યુક્તમૃક્ષસહસ્રેણ સમૃદ્ધામ્બુદનાદિતમ્
કેટલાક સ્થળે તે રથ હાથીના સ્વામી જેવું દેખાતું, સિંહની કાંતિથી ઝળહળતું, હજાર રીંછો જોડાયેલા અને ભરપૂર મેઘ જેવી ગર્જના કરતું હતું.
દીપ્તમાકાશગં દિવ્યં રથં પરરથારુજમ્ અધ્યતિષ્ઠદ્રણાકાઙ્ક્ષી મેરું દીપ્ત ઇવાંશુમાન્
તે તેજસ્વી, આકાશમાં જતું, દૈવી રથ, દુશ્મનના રથોને તોડી નાખે એવું, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક વીર દ્વારા આરૂઢ થયું, જાણે મેરુ પર્વત પર સૂર્ય ઝળહળતો હોય.
તારમુત્ક્રોશવિસ્તારં સર્વં હેમમયં રથમ્ શૈલાકારમસંબાધં નીલાઞ્જનચયોપમમ્
આ આખું રથ સોનાનું, પહાડ જેટલું વિશાળ, પહોળું અને દૂર સુધી ફેલાયેલું, અવરોધરહિત અને કાજળના ગાઢ ઢગલા જેવું લાગતું હતું.
કાર્ષ્ણાયસમયં દિવ્યં લોહેષાબદ્ધકૂબરમ્ તિમિરોદ્ગારિકિરણં ગર્જન્તમિવ તોયદમ્
તે રથ કાળાં લોખંડથી બનેલું, દૈવી, લોખંડના હબવાળું, ઉગતા અંધકાર જેવી કિરણો છટકાવતું અને વરસાદી વાદળ જેવી ગર્જના કરતું હતું.
લોહજાલેન મહતા સગવાક્ષેણ દંશિતમ્ આયસૈઃ પરિઘૈઃ પૂર્ણં ક્ષેપણીયૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ
તે રથ મોટા લોખંડના જાળથી ઢંકાયેલું, બારીવાળું, લોખંડના પરીઘો અને ફેંકી શકાય એવી મુદગરોથી ભરેલું હતું.
પ્રાસૈઃ પાશૈશ્ચ વિતતૈર્ અસંયુક્તૈશ્ચ કણ્ટકૈઃ શોભિતં ત્રાસયાનૈશ્ચ તોમરૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ
તે રથ ભાલાં અને ફાંસીઓથી વિખેરાયેલું, જોડાયેલા નહીં એવા કાંટાઓથી, ભયાનક તીરો અને પરશુઓથી શોભિત હતું.
ઉદ્યન્તં દ્વિષતાં હેતોર્ દ્વિતીયમિવ મન્દરમ્ યુક્તં ખરસહસ્રેણ સો ઽધ્યારોહદ્રથોત્તમમ્
દુશ્મનોના વિનાશ માટે ઊભું થયેલું, જાણે બીજું મંદર પર્વત હોય, હજાર ગધેડાં જોડાયેલા, તેણે એ શ્રેષ્ઠ રથ પર આરોહણ કર્યું.
વિરોચનસ્તુ સંક્રુદ્ધો ગદાપાણિરવસ્થિતઃ પ્રમુખે તસ્ય સૈન્યસ્ય દીપ્તશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ
વિરોચન ક્રોધથી ભરેલો, ગદા હાથમાં લઈને પોતાની સેના સામે, તેજસ્વી શિખરવાળા પર્વત જેવો ઊભો રહ્યો.
યુક્તં રથસહસ્રેણ હયગ્રીવસ્તુ દાનવઃ સ્યન્દનં વાહયામાસ સપત્નાનીકમર્દનઃ
હયગ્રીવ નામનો દાનવ, હજાર રથો જોડાયેલા, દુશ્મનના દળને ચકનાચૂર કરવા માટે પોતાનું રથ હંકારતો હતો.
વ્યાયતં કિષ્કુસાહસ્રં ધનુર્વિસ્ફારયન્મહત્ વરાહઃ પ્રમુખે તસ્થૌ સપ્રરોહ ઇવાચલઃ
વરાહ આગળ ઊભો રહ્યો, હજાર કડીઓવાળું વિશાળ ધનુષ્ય ખેંચતો, જાણે પર્વત પર નવા અંકુરો ફૂટ્યા હોય.
ખરસ્તુ વિક્ષરન્દર્પાન્ નેત્રાભ્યાં રોષજં જલમ્ સ્ફુરદ્દન્તોષ્ઠનયનઃ સઙ્ગ્રામં સો ઽભ્યકાઙ્ક્ષત
ગધેડો ગર્વથી છલકાતો, આંખોમાં રોષથી પાણી છલકાવતો, દાંત, હોઠ અને આંખો ફફડતાં, યુદ્ધની આતુરતા રાખતો હતો.
ત્વષ્ટા ત્વષ્ટગજં ઘોરં યાનમાસ્થાય દાનવઃ વ્યૂહિતું દાનવવ્યૂહં પરિચક્રામ વીર્યવાન્
તવષ્ટા નામનો પરાક્રમી દાનવ, ભયાનક અને ખાસ બનાવેલા હાથી પર ચડીને, દાનવોની સેના ગોઠવવા માટે ફરતો હતો.
વિપ્રચિત્તિસુતઃ શ્વેતઃ શ્વેતકુણ્ડલભૂષણઃ શ્વેતશૈલપ્રતીકાશો યુદ્ધાયાભિમુખે સ્થિતઃ
વિપ્રચિત્તિનો પુત્ર શ્વેત, સફેદ કુંડળોથી શોભિત, સફેદ પર્વત જેવો દેખાતો, યુદ્ધ માટે સામેથી ઊભો રહ્યો.