મહાભૂતતરઙ્ગૌઘં ગ્રહનક્ષત્રબુદ્બુદમ્ વિમાનવિહગવ્યાતં તોયદાડમ્બરાકુલમ્
એ મહાભૂતોની તરંગોનું સમૂહ, ગ્રહો અને તારાઓના બુલબુલા, વિમાનોની પાંખોથી વ્યાપક અને વાદળોના ઘોંઘાટથી ભરેલો હતો.
જન્તુમત્સ્યગણાકીર્ણં શૈલશઙ્ખકુલૈર્યુતમ્ ત્રૈગુણ્યવિષયાવર્તં સર્વલોકતિમિઙ્ગિલમ્
એ અનેક જીવો અને માછલીઓથી ભરેલો, પર્વતો અને શંખોના કુળોથી જોડાયેલો, ત્રિગુણના વિષયોની ઘૂમરાટ અને સર્વલોકને ગળી જનાર મહામાછલી હતો.
વીરવૃક્ષલતાગુલ્મં ભુજગોત્કૃષ્ટશૈવલમ્ દ્વાદશાર્કમહાદ્વીપં રુદ્રૈકાદશપત્તનમ્
એ વીર વૃક્ષો, વેલો અને ઝાડીઓનું જંગલ, સાપોથી ખેંચાયેલી શેવાળ, બાર સૂર્યના મહાદ્વીપ અને અગિયાર રુદ્રોના શહેર જેવો હતો.
વસ્વષ્ટપર્વતોપેતં ત્રૈલોક્યામ્ભોમહોદધિમ્ સંધ્યાસંખ્યોર્મિસલિલં સુપર્ણાનિલસેવિતમ્
એ આઠ વસુઓ અને પર્વતોથી યુક્ત, ત્રિલોકીના જળનો મહાસાગર, સંધ્યાના અણગણિત તરંગોથી ભળેલો અને સુપર્ણના પવનથી સેવા પામતો હતો.
દૈત્યરક્ષોગણગ્રાહં યક્ષોરગઝષાકુલમ્ પિતામહમહાવીર્યં સર્વસ્ત્રીરત્નશોભિતમ્
દૈત્ય, રાક્ષસ, યક્ષ, સાપ અને મોટા જળચરોથી ભરેલું, પિતામહની મહાન શક્તિથી યુક્ત, સર્વ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન એવું હતું.
શ્રીકીર્તિકાન્તિલક્ષ્મીભિર્ નદીભિર્ ઉપશોભિતમ્ કાલયોગિમહાપર્વપ્રલયોત્પત્તિવેગિનમ્
સૌંદર્ય, કીર્તિ, તેજ અને લક્ષ્મીથી શોભાયમાન નદીઓથી સજ્જ, સમય, યોગશક્તિ, મહા લહેરો, પ્રલય અને સર્જનના પ્રવાહથી વહેતું હતું.
તં તુ યોગમહાપારં નારાયણમહાર્ણવમ્ દેવાધિદેવં વરદં ભક્તાનાં ભક્તિવત્સલમ્
એ અનંત યોગસમુદ્ર, નારાયણનું મહાસાગર, દેવોના દેવ, વરદાન આપનાર અને ભક્તો પર પ્રેમ કરનાર છે.
અનુગ્રહકરં દેવં પ્રશાન્તિકરણં શુભમ્ હર્યશ્વરથસંયુક્તે સુપર્ણધ્વજસેવિતે
કૃપા આપનાર, શાંતિ અને શુભતા લાવનાર એ દેવ, હર્યશ્વના રથ સાથે અને સુપર્ણધ્વજ હેઠળ સેવા પામે છે.
ગ્રહચન્દ્રાર્કરચિતે મન્દરાક્ષવરાવૃતે અનન્તરશ્મિભિર્યુક્તે વિસ્તીર્ણે મેરુગહ્વરે
ગ્રહો, ચંદ્ર અને સૂર્યથી શોભાયમાન, મંદર અને મહાસર્પથી ઘેરાયેલું, અનંત કિરણોથી જોડાયેલું અને વિશાળ મેરુની ગુફામાં વિસ્તૃત હતું.
તારકાચિત્રકુસુમે ગ્રહનક્ષત્રબન્ધુરે ભયેષ્વભયદં વ્યોમ્નિ દેવા દૈત્યપરાજિતાઃ
તારાઓ જેવા અદભુત પુષ્પોથી શોભાયમાન, ગ્રહો અને નક્ષત્રોથી સુંદર, ભયમાં નિર્ભયતા આપનાર, એ આકાશમાં દેવો, દૈત્યોથી હારેલા, રહેતા હતા.
દદૃશુસ્તે સ્થિતં દેવં દિવ્યે લોકમયે રથે તે કૃતાઞ્જલયઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
ત્યાં દેવોએ એ દિવ્ય દેવને લોકોથી ભરેલા સ્વર્ગીય રથમાં ઉભેલા જોયા; બધા દેવો, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને નમ્યા.
જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ સ તેષાં તાં ગિરં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્દૈવતદૈવતમ્
જયના નાદ સાથે તેઓ એ આશ્રયદાતા પાસે શરણ ગયા; તેમની વાણી સાંભળી, દેવોના દેવ વિષ્ણુએ જવાબ આપ્યો.
મનશ્ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુર્ ઉત્તમં વપુરાસ્થિતઃ
એમણે મનમાં મહાયુદ્ધમાં દાનવોને નાશ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો; વિષ્ણુ આકાશમાં ઊભા રહીને શ્રેષ્ઠ રૂપ ધારણ કર્યું.
ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ શાન્તિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાં ગણાઃ
એમણે સર્વ દેવોને પ્રતિજ્ઞા સાથે કહ્યું: 'શાંતિથી જાઓ, કલ્યાણ થાઓ, ડરો નહીં, હે મારુતોના સમૂહો.'
જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્ તે તસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ
'મારે બધા દાનવો જીત્યા છે; ત્રણેય લોક હવે તમારાં છે.' વિષ્ણુના સત્ય વચનથી તેઓ આનંદિત થયા.
દેવાઃ પ્રીતિં સમાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્ તતસ્તમઃ સંહૃતં તદ્ વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ
દેવોએ ઉત્તમ અમૃત પીધા જેવો આનંદ અનુભવ્યો; પછી અંધકાર દૂર થયું અને વાદળો પણ વિસર્જિત થયા.
પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રશાન્તાશ્ચ દિશો દશ શુદ્ધપ્રભાણિ જ્યોતીંષિ સોમશ્ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણામ્
શુભ પવન વહાવા લાગ્યા, દસેય દિશાઓ શાંત થઈ, શુદ્ધ પ્રકાશ ઝળહળ્યો અને ચંદ્રએ દક્ષિણાવર્ત ગતિ કરી.
ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રશાન્તાશ્ચાપિ સિન્ધવઃ વિરજસ્કાભવન્માર્ગા નાકવર્ગાદયસ્ત્રયઃ
ગ્રહોએ કોઈ વિગ્રહ કર્યો નહીં, નદીઓ શાંત થઈ, માર્ગો નિર્મળ બન્યા અને ત્રણેય સ્વર્ગીય વર્ગો શુદ્ધ થયા.
યથાર્થમૂહુઃ સરિતો નાપિ ચુક્ષુભિરે ઽર્ણવાઃ આસઞ્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામન્તરાત્મસુ
નદીઓ યથાવત વહેવા લાગી, દરિયાઓ અશાંતિ વિના રહ્યા અને મનુષ્યોના અંતરમાં પવિત્ર ઇન્દ્રિયો પ્રગટ્યા.
મહર્ષયો વીતશોકા વેદાન્ ઉચ્ચૈરધીયત યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ
મહર્ષિઓ શોકરહિત થઈને ઉંચે સ્વરે વેદોનું પાઠ કરતા; યજ્ઞોમાં અગ્નિએ હવન સ્વીકાર્યું અને પવિત્ર બન્યો.
પ્રવૃત્તધર્માઃ સંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ વિષ્ણોર્દત્તપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધને ગિરમ્
ધર્મમાં સ્થિર થયેલા લોકોએ આનંદ અનુભવ્યો; વિષ્ણુએ શત્રુના વિનાશની પ્રતિજ્ઞા આપી તે સાંભળીને સૌ હર્ષિત થયા.
તતો ઽભયં વિષ્ણુવચઃ શ્રુત્વા દૈત્યાશ્ચ દાનવાઃ ઉદ્યોગં વિપુલં ચક્રુર્ યુદ્ધાય વિજયાય ચ
પછી વિષ્ણુના નિર્ભયતા આપતા વચન સાંભળી, દૈત્ય અને દાનવોએ યુદ્ધ અને વિજય માટે વિશાળ તૈયારી કરી.
મયસ્તુ કાઞ્ચનમયં ત્રિનલ્વાયતમક્ષયમ્ ચતુશ્ચક્રં સુવિપુલં સુકલ્પિતમહાયુગમ્
મારે માટે સુવર્ણથી બનેલો, ત્રણ અડધ યોજન લાંબો, ક્યારેય ન નાશ પામે એવો, ચાર વિશાળ ચકરાવાળો અને સુંદર રીતે તૈયાર કરાયેલો મહાન જૂઆવાળો રથ હતો.
કિઙ્કિણીજાલનિર્ઘોષં દ્વીપિચર્મપરિષ્કૃતમ્ રુચિરં રત્નજાલૈશ્ચ હેમજાલૈશ્ચ શોભિતમ્
તે રથમાં ઘંટીઓની ઝણઝણાટ ગૂંજતી હતી, વાઘ અને ચિત્તાની ચામડીથી શોભિત, રત્નોના જાળ અને સોનાના જાળથી તેજસ્વી લાગતો હતો.
ઈહામૃગગણાકીર્ણં પક્ષિપઙ્ક્તિવિરાજિતમ્ દિવ્યાસ્ત્રતૂણીરધરં પયોધરવિનાદિતમ્
તે રથ ચિતલના ટોળાંથી ભરેલું, પક્ષીઓની પંક્તિઓથી શોભિત, દૈવી તીરોની તૂણીથી સજ્જ અને મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિથી ગૂંજતું હતું.
સ્વક્ષં રથવરોદારં સૂપસ્થં ગગનોપમમ્ ગદાપરિઘસમ્પૂર્ણં મૂર્તિમન્તમિવાર્ણવમ્
તેના પોતાનાં ધુરા વિશાળ અને ઉદાર હતા, યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલા અને આકાશ જેવાં લાગતા; તેમાં ગદા અને લોખંડનાં પરીઘોથી ભરપૂર, જાણે સાકાર સાગર હોય એવું લાગતું.
હેમકેયૂરવલયં સ્વર્ણમણ્ડલકૂબરમ્ સપતાકધ્વજોપેતં સાદિત્યમિવ મન્દરમ્
તે રથ સોનાની કાંગડી અને કંગણોથી શોભિત, સોનાના ગોળ હબવાળું, ધ્વજ અને પટાકાઓથી સજ્જ, જાણે મંદર પર્વત પરનો સૂર્ય હોય એવું લાગતું.
ગજેન્દ્રાભોગવપુષં ક્વચિત્કેસરિવર્ચસમ્ યુક્તમૃક્ષસહસ્રેણ સમૃદ્ધામ્બુદનાદિતમ્
કેટલાક સ્થળે તે રથ હાથીના સ્વામી જેવું દેખાતું, સિંહની કાંતિથી ઝળહળતું, હજાર રીંછો જોડાયેલા અને ભરપૂર મેઘ જેવી ગર્જના કરતું હતું.
દીપ્તમાકાશગં દિવ્યં રથં પરરથારુજમ્ અધ્યતિષ્ઠદ્રણાકાઙ્ક્ષી મેરું દીપ્ત ઇવાંશુમાન્
તે તેજસ્વી, આકાશમાં જતું, દૈવી રથ, દુશ્મનના રથોને તોડી નાખે એવું, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક વીર દ્વારા આરૂઢ થયું, જાણે મેરુ પર્વત પર સૂર્ય ઝળહળતો હોય.
તારમુત્ક્રોશવિસ્તારં સર્વં હેમમયં રથમ્ શૈલાકારમસંબાધં નીલાઞ્જનચયોપમમ્
આ આખું રથ સોનાનું, પહાડ જેટલું વિશાળ, પહોળું અને દૂર સુધી ફેલાયેલું, અવરોધરહિત અને કાજળના ગાઢ ઢગલા જેવું લાગતું હતું.