બલાહકાઞ્જનનિભં બલાહકતનૂરુહમ્ તેજસા વપુષા ચૈવ કૃષ્ણં કૃષ્ણમિવાચલમ્
એનું રૂપ વરસાદના વાદળ જેવું હતું, વાળ વાદળના તંતુઓ જેવા લાગતાં, અને તેના તેજ અને શરીરથી એ કાળાં પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
દીપ્તપીતામ્બરધરં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્ ધૂમાન્ધકારવપુષં યુગાન્તાગ્નિમિવોત્થિતમ્
એણે તેજસ્વી પીળાં વસ્ત્ર ધારણ કર્યા હતા, તપેલા સોનાની આભૂષણોથી શોભતો હતો, તેનું શરીર ધૂમ્ર અને છાયાવાળું હતું, અને યુગના અંતે ઉગતા અગ્નિ જેવું લાગતું હતું.
ચતુર્દ્વિગુણપીનાંસં કિરીટચ્છન્નમૂર્ધજમ્ બભૌ ચામીકરપ્રખ્યૈર્ આયુધૈરુપશોભિતમ્
એના ખભા ચાર ગણાં પહોળા હતા, વાળ પર મુગટ ધરી હતી, અને એ સોનાની જેમ ચમકતા શસ્ત્રોથી શોભતો હતો.
ચન્દ્રાર્કકિરણોદ્દ્યોતં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્ નન્દકાનન્દિતકરં શરાશીવિષધારિણમ્
એ ચાંદ્ર અને સૂર્યની કિરણોથી તેજ પમાડતો હતો, પર્વતની ચોટી જેવો ઊંચો લાગતો, એના હાથે નંદક તલવારથી આનંદ માણતો અને તીરો ઝેરી સાપ જેવા ધારણ કરતો હતો.
શક્તિચિત્રબલોદગ્રં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ વિષ્ણુશૈલં ક્ષમામૂલં શ્રીવૃક્ષં શાર્ઙ્ગશૃઙ્ગિણમ્
એ વિવિધ શસ્ત્રો અને મહાન બળથી શોભતો હતો, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરતો, એ વિષ્ણુ પર્વત, ધરતીનો આધાર, લક્ષ્મીનો વૃક્ષ અને શારંગ ધનુષ્ય ધારણ કરતો હતો.
ત્રિદશોદારફલદં સ્વર્ગસ્ત્રીચારુપલ્લવમ્ સર્વલોકમનઃકાન્તં સર્વસત્ત્વમનોહરમ્
એ દેવતાઓને ઇચ્છિત ફળ આપતો, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ જેવી સુંદર ડાળીઓ ધરાવતો, બધા લોકોએ પ્રિય અને સર્વ જીવોને આકર્ષક હતો.
નાનવિમાનવિટપં તોયદામ્બુમધુસ્રવમ્ વિદ્યાહંકારસારાઢ્યં મહાભૂતપ્રરોહણમ્
એ અનેક વિમાન જેવા શિખરો ધરાવતો, વાદળ અને પાણીના અમૃતથી ટપકતો, જ્ઞાન અને અહંકારના સારથી ભરપૂર, અને મહાભૂતોના વૃદ્ધિ રૂપ હતો.
વિશેષપત્રૈર્નિચિતં ગ્રહનક્ષત્રપુષ્પિતમ્ દૈત્યલોકમહાસ્કન્ધં મર્ત્યલોકપ્રકાશિતમ્
એ વિશેષ પાંદડીઓથી ઢંકાયેલો, ગ્રહો અને તારાઓથી ફૂલેલો, દૈત્યોના લોકનો મોટો થડ અને મર્ત્યલોકને પ્રકાશ આપતો હતો.
સાગરાકારનિર્હ્રાદં રસાતલમહાશ્રયમ્ મૃગેન્દ્રપાશૈર્વિતતં પક્ષજન્તુનિષેવિતમ્
એ સાગર જેવો ગર્જતો, પાતાળ જેટલી ઊંડી જડ ધરાવતો, સિંહરાજાઓની દોરથી ફેલાયેલો અને પંખીધારી જીવોથી ઘેરાયેલો હતો.
શીલાર્થચારુગન્ધાઢ્યં સર્વલોકમહાદ્રુમમ્ અવ્યક્તાનન્તસલિલં વ્યક્તાહંકારફેનિલમ્
એ સદગુણ અને અર્થની સુગંધથી સમૃદ્ધ, સર્વલોકનો મહાવૃક્ષ, અજ્ઞાત અને અનંત જળથી ભરેલો અને પ્રગટ અહંકાર ફેનરૂપ હતો.
મહાભૂતતરઙ્ગૌઘં ગ્રહનક્ષત્રબુદ્બુદમ્ વિમાનવિહગવ્યાતં તોયદાડમ્બરાકુલમ્
એ મહાભૂતોની તરંગોનું સમૂહ, ગ્રહો અને તારાઓના બુલબુલા, વિમાનોની પાંખોથી વ્યાપક અને વાદળોના ઘોંઘાટથી ભરેલો હતો.
જન્તુમત્સ્યગણાકીર્ણં શૈલશઙ્ખકુલૈર્યુતમ્ ત્રૈગુણ્યવિષયાવર્તં સર્વલોકતિમિઙ્ગિલમ્
એ અનેક જીવો અને માછલીઓથી ભરેલો, પર્વતો અને શંખોના કુળોથી જોડાયેલો, ત્રિગુણના વિષયોની ઘૂમરાટ અને સર્વલોકને ગળી જનાર મહામાછલી હતો.
વીરવૃક્ષલતાગુલ્મં ભુજગોત્કૃષ્ટશૈવલમ્ દ્વાદશાર્કમહાદ્વીપં રુદ્રૈકાદશપત્તનમ્
એ વીર વૃક્ષો, વેલો અને ઝાડીઓનું જંગલ, સાપોથી ખેંચાયેલી શેવાળ, બાર સૂર્યના મહાદ્વીપ અને અગિયાર રુદ્રોના શહેર જેવો હતો.
વસ્વષ્ટપર્વતોપેતં ત્રૈલોક્યામ્ભોમહોદધિમ્ સંધ્યાસંખ્યોર્મિસલિલં સુપર્ણાનિલસેવિતમ્
એ આઠ વસુઓ અને પર્વતોથી યુક્ત, ત્રિલોકીના જળનો મહાસાગર, સંધ્યાના અણગણિત તરંગોથી ભળેલો અને સુપર્ણના પવનથી સેવા પામતો હતો.
દૈત્યરક્ષોગણગ્રાહં યક્ષોરગઝષાકુલમ્ પિતામહમહાવીર્યં સર્વસ્ત્રીરત્નશોભિતમ્
દૈત્ય, રાક્ષસ, યક્ષ, સાપ અને મોટા જળચરોથી ભરેલું, પિતામહની મહાન શક્તિથી યુક્ત, સર્વ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન એવું હતું.
શ્રીકીર્તિકાન્તિલક્ષ્મીભિર્ નદીભિર્ ઉપશોભિતમ્ કાલયોગિમહાપર્વપ્રલયોત્પત્તિવેગિનમ્
સૌંદર્ય, કીર્તિ, તેજ અને લક્ષ્મીથી શોભાયમાન નદીઓથી સજ્જ, સમય, યોગશક્તિ, મહા લહેરો, પ્રલય અને સર્જનના પ્રવાહથી વહેતું હતું.
તં તુ યોગમહાપારં નારાયણમહાર્ણવમ્ દેવાધિદેવં વરદં ભક્તાનાં ભક્તિવત્સલમ્
એ અનંત યોગસમુદ્ર, નારાયણનું મહાસાગર, દેવોના દેવ, વરદાન આપનાર અને ભક્તો પર પ્રેમ કરનાર છે.
અનુગ્રહકરં દેવં પ્રશાન્તિકરણં શુભમ્ હર્યશ્વરથસંયુક્તે સુપર્ણધ્વજસેવિતે
કૃપા આપનાર, શાંતિ અને શુભતા લાવનાર એ દેવ, હર્યશ્વના રથ સાથે અને સુપર્ણધ્વજ હેઠળ સેવા પામે છે.
ગ્રહચન્દ્રાર્કરચિતે મન્દરાક્ષવરાવૃતે અનન્તરશ્મિભિર્યુક્તે વિસ્તીર્ણે મેરુગહ્વરે
ગ્રહો, ચંદ્ર અને સૂર્યથી શોભાયમાન, મંદર અને મહાસર્પથી ઘેરાયેલું, અનંત કિરણોથી જોડાયેલું અને વિશાળ મેરુની ગુફામાં વિસ્તૃત હતું.
તારકાચિત્રકુસુમે ગ્રહનક્ષત્રબન્ધુરે ભયેષ્વભયદં વ્યોમ્નિ દેવા દૈત્યપરાજિતાઃ
તારાઓ જેવા અદભુત પુષ્પોથી શોભાયમાન, ગ્રહો અને નક્ષત્રોથી સુંદર, ભયમાં નિર્ભયતા આપનાર, એ આકાશમાં દેવો, દૈત્યોથી હારેલા, રહેતા હતા.
દદૃશુસ્તે સ્થિતં દેવં દિવ્યે લોકમયે રથે તે કૃતાઞ્જલયઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
ત્યાં દેવોએ એ દિવ્ય દેવને લોકોથી ભરેલા સ્વર્ગીય રથમાં ઉભેલા જોયા; બધા દેવો, ઇન્દ્રની આગેવાનીમાં, હાથ જોડીને નમ્યા.
જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ સ તેષાં તાં ગિરં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્દૈવતદૈવતમ્
જયના નાદ સાથે તેઓ એ આશ્રયદાતા પાસે શરણ ગયા; તેમની વાણી સાંભળી, દેવોના દેવ વિષ્ણુએ જવાબ આપ્યો.
મનશ્ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુર્ ઉત્તમં વપુરાસ્થિતઃ
એમણે મનમાં મહાયુદ્ધમાં દાનવોને નાશ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો; વિષ્ણુ આકાશમાં ઊભા રહીને શ્રેષ્ઠ રૂપ ધારણ કર્યું.
ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમિદં વચઃ શાન્તિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાં ગણાઃ
એમણે સર્વ દેવોને પ્રતિજ્ઞા સાથે કહ્યું: 'શાંતિથી જાઓ, કલ્યાણ થાઓ, ડરો નહીં, હે મારુતોના સમૂહો.'
જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પરિગૃહ્યતામ્ તે તસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્વાક્યેન તોષિતાઃ
'મારે બધા દાનવો જીત્યા છે; ત્રણેય લોક હવે તમારાં છે.' વિષ્ણુના સત્ય વચનથી તેઓ આનંદિત થયા.
દેવાઃ પ્રીતિં સમાજગ્મુઃ પ્રાશ્યામૃતમિવોત્તમમ્ તતસ્તમઃ સંહૃતં તદ્ વિનેશુશ્ચ બલાહકાઃ
દેવોએ ઉત્તમ અમૃત પીધા જેવો આનંદ અનુભવ્યો; પછી અંધકાર દૂર થયું અને વાદળો પણ વિસર્જિત થયા.
પ્રવવુશ્ચ શિવા વાતાઃ પ્રશાન્તાશ્ચ દિશો દશ શુદ્ધપ્રભાણિ જ્યોતીંષિ સોમશ્ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણામ્
શુભ પવન વહાવા લાગ્યા, દસેય દિશાઓ શાંત થઈ, શુદ્ધ પ્રકાશ ઝળહળ્યો અને ચંદ્રએ દક્ષિણાવર્ત ગતિ કરી.
ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ચક્રુઃ પ્રશાન્તાશ્ચાપિ સિન્ધવઃ વિરજસ્કાભવન્માર્ગા નાકવર્ગાદયસ્ત્રયઃ
ગ્રહોએ કોઈ વિગ્રહ કર્યો નહીં, નદીઓ શાંત થઈ, માર્ગો નિર્મળ બન્યા અને ત્રણેય સ્વર્ગીય વર્ગો શુદ્ધ થયા.
યથાર્થમૂહુઃ સરિતો નાપિ ચુક્ષુભિરે ઽર્ણવાઃ આસઞ્છુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામન્તરાત્મસુ
નદીઓ યથાવત વહેવા લાગી, દરિયાઓ અશાંતિ વિના રહ્યા અને મનુષ્યોના અંતરમાં પવિત્ર ઇન્દ્રિયો પ્રગટ્યા.
મહર્ષયો વીતશોકા વેદાન્ ઉચ્ચૈરધીયત યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ પાકં શિવમાપ ચ પાવકઃ
મહર્ષિઓ શોકરહિત થઈને ઉંચે સ્વરે વેદોનું પાઠ કરતા; યજ્ઞોમાં અગ્નિએ હવન સ્વીકાર્યું અને પવિત્ર બન્યો.