વિષ્ણુત્વં શૃણુ વિષ્ણોશ્ચ હરિત્વં ચ કૃતે યુગે વૈકુણ્ઠત્વં ચ દેવેષુ કૃષ્ણત્વં માનુષેષુ ચ
હવે વિષ્ણુની મહિમા સાંભળ, કૃતયુગમાં હરિ રૂપે, દેવોમાં વૈકુંઠ રૂપે અને મનુષ્યોમાં કૃષ્ણ રૂપે પ્રગટ થાય છે.
ઈશ્વરસ્ય હિ તસ્યૈષા કર્મણાં ગહના ગતિઃ સંપ્રત્યતીતાન્ભવ્યાંશ્ચ શૃણુ રાજન્યથાતથમ્
એ ભગવાનના કર્મોનું માર્ગ ખૂબ જ અઘરું છે; હવે, હે રાજા, જે થયું, જે છે અને જે થવાનું છે, તે બધું સાચું સાંભળ.
અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એષ ભગવાન્પ્રભુઃ નારાયણો હ્યનન્તાત્મા પ્રભવો ઽવ્યય એવ ચ
જે અવ્યક્ત છે પણ પ્રગટ સ્વરૂપે રહે છે, એ ભગવાન નારાયણ અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, સર્વનો મૂળ અને અવિનાશી છે.
એષ નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ બ્રહ્મા વાયુશ્ચ સોમશ્ચ ધર્મઃ શક્રો બૃહસ્પતિઃ
આ નારાયણ હરિ બનીને સનાતન છે; એ બ્રહ્મા, વાયુ, સોમ, ધર્મ, શક્ર અને બૃહસ્પતિ પણ છે.
અદિતેરપિ પુત્રત્વમ્ એવ યાતિ યુગે યુગે એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજો વિભુઃ
એ દરેક યુગમાં અદિતીના પુત્ર તરીકે અવતાર લે છે; આ વિષ્ણુ ઈન્દ્રના નાના ભાઈ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
પ્રસાદજં હ્યસ્ય વિભોર્ અદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્ વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્
મહાન ભગવાનની કૃપાથી, અદિતીના પુત્ર થવા માટે, દેવોના દુશ્મન દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસોના વિનાશ માટે જન્મે છે.
પ્રધાનાત્મા પુરા હ્યેષ બ્રહ્માણમસૃજત્પ્રભુઃ સો ઽસૃજત્પૂર્વપુરુષઃ પુરાકલ્પે પ્રજાપતીન્
આ ભગવાન, જેનું સ્વરૂપ પ્રધાન છે, એ પહેલાં બ્રહ્માને પેદા કરે છે; એ પ્રથમ પુરુષે પૂર્વ કલ્પમાં પ્રજાપતિઓની રચના કરી.
અસૃજન્માનવાંસ્તત્ર બ્રહ્મવંશાનનુત્તમાન્ તેભ્યો ઽભવન્મહાત્મભ્યો બહુધા બ્રહ્મ શાશ્વતમ્
ત્યાં એણે મનુઓ અને બ્રહ્માના શ્રેષ્ઠ વંશો પેદા કર્યા; તે મહાન આત્માઓમાંથી અનેક પ્રકારના શાશ્વત બ્રહ્મા જન્મ્યા.
એતદાશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ કર્માનુકીર્તનમ્ કીર્તનીયસ્ય લોકેષુ કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે
હવે મારા પાસેથી વિષ્ણુના આ આશ્ચર્યજનક કાર્યોની વાર્તા સાંભળ, જે લોકોમાં ગવાય છે અને જેનું ગાન કરવું જોઈએ.
વૃતે વૃત્રવધે તત્ર વર્તમાને કૃતે યુગે આસીત્ત્રૈલોક્યવિખ્યાતઃ સઙ્ગ્રામસ્તારકામયઃ
વૃત્રના સંહાર પછી, કૃતયુગમાં, ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા તારકામય નામના યુદ્ધ થયું.
યત્ર તે દાનવા ઘોરાઃ સર્વે સઙ્ગ્રામદુર્જયાઃ ઘ્નન્તિ દેવગણાન્સર્વાન્ સયક્ષોરગરાક્ષસાન્
ત્યાં, ભયાનક અને યુદ્ધમાં અપરાજેય એવા દાનવો, યક્ષ, સાપ અને રાક્ષસો સહિત બધા દેવતાઓને હરાવી નાખતા.
તે વધ્યમાના વિમુખાઃ ક્ષીણપ્રહરણા રણે ત્રાતારં મનસા જગ્મુર્ દેવં નારાયણં પ્રભુમ્
યુદ્ધમાં મારાતા, પરાજિત અને શસ્ત્રો ખૂટી ગયેલા દેવતાઓ મનમાં રક્ષક તરીકે ભગવાન નારાયણને યાદ કરે છે.
એતસ્મિન્નન્તરે મેઘા નિર્વાણાઙ્ગારવર્ચસઃ સાર્કચન્દ્રગ્રહગણં છાદયન્તો નભસ્તલમ્
એ સમયે, બુઝાઈ ગયેલા અંગારો જેવી તેજવાળી મેઘો, સૂર્ય, ચંદ્ર અને ગ્રહોને ઢાંકીને આખું આકાશ આવરી લે છે.
ચણ્ડા વિદ્યુદ્ગણોપેતા ઘોરનિર્હ્રાદકારિણઃ અન્યોન્યવેગાભિહતાઃ પ્રવવુઃ સહ મારુતાઃ
ભયાનક વીજળી સાથે, ભયજનક ગર્જના કરતી, એકબીજાની ટક્કરથી ઉગ્ર બનેલી એ મેઘો પવન સાથે ફૂંકાઈ રહી હતી.
દીપ્તતોયાશનિપનૈર્ વજ્રવેગાનલાનિલૈઃ રવૈઃ સુઘોરૈરુત્પાતૈર્ દહ્યમાનમ્ ઇવામ્બરમ્
પ્રજ્વલિત પાણી, વીજળી, વજ્રની તાકાત, અગ્નિ અને પવન સાથે, ભયાનક અવાજ અને અપશકુનોથી આકાશ જાણે દહન થતું હોય એમ લાગતું.
તત ઉલ્કાસહસ્રાણિ નિપેતુઃ ખગતાન્યપિ દિવ્યાનિ ચ વિમાનાનિ પ્રપતન્ત્યુત્પતન્તિ ચ
પછી હજારો ઉલ્કાઓ પડવા લાગી, આકાશમાં ફરતી પણ, અને દિવ્ય વિમાનો ઊતરતા અને ઉડતા હતા.
ચતુર્યુગાન્તપર્યાયે લોકાનાં યદ્ભયં ભવેત્ અરૂપવન્તિ રૂપાણિ તસ્મિન્નુત્પાતલક્ષણે
ચારે યુગના અંતે, જ્યારે બધા લોકોએ ભય ઘેરી લે છે, ત્યારે રૂપો પોતાનું સ્વરૂપ ગુમાવી દે છે. આવું જ કોઈ મોટું દુઃખ આવવાનું ચિહ્ન હોય છે.
જાતં ચ નિષ્પ્રભં સર્વં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન તિમિરૌઘપરિક્ષિપ્તા ન રેજુશ્ચ દિશો દશ
બધું જ ફિક્કું અને તેજહીન લાગતું હતું; કંઈયું પણ દેખાતું નહોતું, કારણ કે દસેય દિશાઓ ઘાટાં અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ હતી અને ક્યાંય પ્રકાશ નહોતો.
વિવેશ રૂપિણી કાલી કાલમેઘાવગુણ્ઠિતા દ્યૌર્ન ભાત્યભિભૂતાર્કા ઘોરેણ તમસાવૃતા
પછી કાળી પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, સમયના વાદળોમાં છુપાઈને આવી. આકાશમાં પ્રકાશ નહોતો, સૂર્ય પણ મટમટાઈ ગયો હતો, અને બધું જ ભયાનક અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
તાન્ઘનૌઘાન્સ તિમિરાન્ દોર્ભ્યામાક્ષિપ્ય સ પ્રભુઃ વપુઃ સંદર્શયામાસ દિવ્યં કૃષ્ણવપુર્હરિઃ
એ પ્રભુએ પોતાની બે બાહુઓથી એ ઘાટાં અંધકારને પકડી લીધું અને પોતાનું દિવ્ય રૂપ દર્શાવ્યું—કૃષ્ણવર્ણી, તેજસ્વી હરિ.
બલાહકાઞ્જનનિભં બલાહકતનૂરુહમ્ તેજસા વપુષા ચૈવ કૃષ્ણં કૃષ્ણમિવાચલમ્
એનું રૂપ વરસાદના વાદળ જેવું હતું, વાળ વાદળના તંતુઓ જેવા લાગતાં, અને તેના તેજ અને શરીરથી એ કાળાં પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
દીપ્તપીતામ્બરધરં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્ ધૂમાન્ધકારવપુષં યુગાન્તાગ્નિમિવોત્થિતમ્
એણે તેજસ્વી પીળાં વસ્ત્ર ધારણ કર્યા હતા, તપેલા સોનાની આભૂષણોથી શોભતો હતો, તેનું શરીર ધૂમ્ર અને છાયાવાળું હતું, અને યુગના અંતે ઉગતા અગ્નિ જેવું લાગતું હતું.
ચતુર્દ્વિગુણપીનાંસં કિરીટચ્છન્નમૂર્ધજમ્ બભૌ ચામીકરપ્રખ્યૈર્ આયુધૈરુપશોભિતમ્
એના ખભા ચાર ગણાં પહોળા હતા, વાળ પર મુગટ ધરી હતી, અને એ સોનાની જેમ ચમકતા શસ્ત્રોથી શોભતો હતો.
ચન્દ્રાર્કકિરણોદ્દ્યોતં ગિરિકૂટમિવોચ્છ્રિતમ્ નન્દકાનન્દિતકરં શરાશીવિષધારિણમ્
એ ચાંદ્ર અને સૂર્યની કિરણોથી તેજ પમાડતો હતો, પર્વતની ચોટી જેવો ઊંચો લાગતો, એના હાથે નંદક તલવારથી આનંદ માણતો અને તીરો ઝેરી સાપ જેવા ધારણ કરતો હતો.
શક્તિચિત્રબલોદગ્રં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ વિષ્ણુશૈલં ક્ષમામૂલં શ્રીવૃક્ષં શાર્ઙ્ગશૃઙ્ગિણમ્
એ વિવિધ શસ્ત્રો અને મહાન બળથી શોભતો હતો, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરતો, એ વિષ્ણુ પર્વત, ધરતીનો આધાર, લક્ષ્મીનો વૃક્ષ અને શારંગ ધનુષ્ય ધારણ કરતો હતો.
ત્રિદશોદારફલદં સ્વર્ગસ્ત્રીચારુપલ્લવમ્ સર્વલોકમનઃકાન્તં સર્વસત્ત્વમનોહરમ્
એ દેવતાઓને ઇચ્છિત ફળ આપતો, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ જેવી સુંદર ડાળીઓ ધરાવતો, બધા લોકોએ પ્રિય અને સર્વ જીવોને આકર્ષક હતો.
નાનવિમાનવિટપં તોયદામ્બુમધુસ્રવમ્ વિદ્યાહંકારસારાઢ્યં મહાભૂતપ્રરોહણમ્
એ અનેક વિમાન જેવા શિખરો ધરાવતો, વાદળ અને પાણીના અમૃતથી ટપકતો, જ્ઞાન અને અહંકારના સારથી ભરપૂર, અને મહાભૂતોના વૃદ્ધિ રૂપ હતો.
વિશેષપત્રૈર્નિચિતં ગ્રહનક્ષત્રપુષ્પિતમ્ દૈત્યલોકમહાસ્કન્ધં મર્ત્યલોકપ્રકાશિતમ્
એ વિશેષ પાંદડીઓથી ઢંકાયેલો, ગ્રહો અને તારાઓથી ફૂલેલો, દૈત્યોના લોકનો મોટો થડ અને મર્ત્યલોકને પ્રકાશ આપતો હતો.
સાગરાકારનિર્હ્રાદં રસાતલમહાશ્રયમ્ મૃગેન્દ્રપાશૈર્વિતતં પક્ષજન્તુનિષેવિતમ્
એ સાગર જેવો ગર્જતો, પાતાળ જેટલી ઊંડી જડ ધરાવતો, સિંહરાજાઓની દોરથી ફેલાયેલો અને પંખીધારી જીવોથી ઘેરાયેલો હતો.
શીલાર્થચારુગન્ધાઢ્યં સર્વલોકમહાદ્રુમમ્ અવ્યક્તાનન્તસલિલં વ્યક્તાહંકારફેનિલમ્
એ સદગુણ અને અર્થની સુગંધથી સમૃદ્ધ, સર્વલોકનો મહાવૃક્ષ, અજ્ઞાત અને અનંત જળથી ભરેલો અને પ્રગટ અહંકાર ફેનરૂપ હતો.