ચતુષ્પદાનિ સત્ત્વાનિ તથા ગાવસ્તુ સૌરભાઃ સુપર્ણાન્પક્ષિણશ્ચૈવ વિનતા ચ વ્યજાયત
ચારે પગવાળા પ્રાણી, સુગંધિત ગાયો, સુપર્ણ અને પક્ષીઓ—વિનતાએ એ બધાને જન્મ આપ્યો.
મહીધરાન્સર્વનાગાન્ દેવી કદ્રૂર્વ્યજાયત એવં વૃદ્ધિં સમગમન્ વિશ્વે લોકાઃ પરંતપ
દેવી કદ્રૂએ બધા પર્વતો અને સાપોને જન્મ આપ્યો; એ રીતે બધા લોકોએ વૃદ્ધિ પામી, હે શત્રુઓને દહન કરનાર.
તદા વૈ પૌષ્કરો રાજન્ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ પ્રાદુર્ભાવઃ પૌષ્કરસ્તે મયા દ્વૈપાયનેરિતઃ
ત્યારે, હે રાજા, પુષ્કર નામના મહાત્માનું અવતરણ થયું; એ પુષ્કરનું અવતરણ મેં, દ્વૈપાયને, તને કહ્યું છે.
પુરાણઃ પુરુષશ્ચૈવ મયા વિષ્ણુર્હરિઃ પ્રભુઃ કથિતસ્તે ઽનુપૂર્વેણ સંસ્તુતઃ પરમર્ષિભિઃ
પ્રાચીન પુરુષ, વિષ્ણુ, હરિ, પ્રભુ—આ બધાની વાર્તા મેં તને ક્રમશઃ કહી છે, જેમ મહર્ષિઓએ સ્તુતિ કરી છે.
યશ્ચેદમગ્ર્યં શૃણુયાત્ પુરાણં સદા નરઃ પર્વસુ ગૌરવેણ અવાપ્ય લોકાન્સ હિ વીતરાગઃ પરત્ર ચ સ્વર્ગફલાનિ ભુઙ્ક્તે
જે માનવ હંમેશાં શ્રદ્ધાપૂર્વક પવિત્ર તહેવારોમાં આ શ્રેષ્ઠ પુરાણને સાંભળે છે, તે વૈરાગ્ય પામીને વિવિધ લોકોએ પહોંચે છે અને પરલોકમાં સ્વર્ગફળ ભોગવે છે.
ચક્ષુષા મનસા વાચા કર્મણા ચ ચતુર્વિધમ્ પ્રસાદયતિ યઃ કૃષ્ણં તં કૃષ્ણો ઽનુપ્રસીદતિ
જે માણસ દ્રષ્ટિ, મન, વાણી અને કર્મથી કૃષ્ણને પ્રસન્ન કરે છે, તેને કૃષ્ણ પણ પ્રસન્ન થાય છે.
રાજા ચ લભતે રાજ્યમ્ અધનશ્ચોત્તમં ધનમ્ ક્ષીણાયુર્લભતે ચાયુઃ પુત્રકામઃ સુતં તથા
રાજા રાજ્ય પામે છે, ગરીબને ઉત્તમ ધન મળે છે, ટૂંકા આયુષ્યવાળાને આયુષ્ય મળે છે અને પુત્રની ઈચ્છાવાળાને પુત્ર મળે છે.
યજ્ઞા વેદાસ્તથા કામાસ્ તપાંસિ વિવિધાનિ ચ પ્રાપ્નોતિ વિવિધં પુણ્યં વિષ્ણુભક્તો ધનાનિ ચ
યજ્ઞ, વેદ, ઇચ્છાઓ અને વિવિધ તપસ્યાઓ પ્રાપ્ત થાય છે; વિષ્ણુભક્તને અનેક પુણ્ય અને ધન મળે છે.
યદ્યત્કામયતે કિંચિત્ તત્તલ્લોકેશ્વરાદ્ ભવેત્ સર્વં વિહાય ય ઇમં પઠેત્પૌષ્કરકં હરેઃ
જે કોઈ પણ મનમાં ઈચ્છે છે, તે બધું જગતના સ્વામી પાસેથી મળી શકે છે, જો તે સર્વે વસ્તુઓ છોડીને હરિના પૌષ્કરકનું પઠન કરે છે.
પ્રાદુર્ભાવં નૃપશ્રેષ્ઠ ન તસ્ય હ્યશુભં ભવેત્ એષ પૌષ્કરકો નામ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ કીર્તિતસ્તે મહાભાગ વ્યાસશ્રુતિનિદર્શનાત્
હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેને ક્યારેય અશુભ નથી થતું; મહાત્મા every પૌષ્કરક નામનું આ અવતરણ, વ્યાસજી પાસેથી સાંભળ્યું તે પ્રમાણે, હું તને કહું છું, હે ભાગ્યશાળી.
વિષ્ણુત્વં શૃણુ વિષ્ણોશ્ચ હરિત્વં ચ કૃતે યુગે વૈકુણ્ઠત્વં ચ દેવેષુ કૃષ્ણત્વં માનુષેષુ ચ
હવે વિષ્ણુની મહિમા સાંભળ, કૃતયુગમાં હરિ રૂપે, દેવોમાં વૈકુંઠ રૂપે અને મનુષ્યોમાં કૃષ્ણ રૂપે પ્રગટ થાય છે.
ઈશ્વરસ્ય હિ તસ્યૈષા કર્મણાં ગહના ગતિઃ સંપ્રત્યતીતાન્ભવ્યાંશ્ચ શૃણુ રાજન્યથાતથમ્
એ ભગવાનના કર્મોનું માર્ગ ખૂબ જ અઘરું છે; હવે, હે રાજા, જે થયું, જે છે અને જે થવાનું છે, તે બધું સાચું સાંભળ.
અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એષ ભગવાન્પ્રભુઃ નારાયણો હ્યનન્તાત્મા પ્રભવો ઽવ્યય એવ ચ
જે અવ્યક્ત છે પણ પ્રગટ સ્વરૂપે રહે છે, એ ભગવાન નારાયણ અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, સર્વનો મૂળ અને અવિનાશી છે.
એષ નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ બ્રહ્મા વાયુશ્ચ સોમશ્ચ ધર્મઃ શક્રો બૃહસ્પતિઃ
આ નારાયણ હરિ બનીને સનાતન છે; એ બ્રહ્મા, વાયુ, સોમ, ધર્મ, શક્ર અને બૃહસ્પતિ પણ છે.
અદિતેરપિ પુત્રત્વમ્ એવ યાતિ યુગે યુગે એષ વિષ્ણુરિતિ ખ્યાત ઇન્દ્રસ્યાવરજો વિભુઃ
એ દરેક યુગમાં અદિતીના પુત્ર તરીકે અવતાર લે છે; આ વિષ્ણુ ઈન્દ્રના નાના ભાઈ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
પ્રસાદજં હ્યસ્ય વિભોર્ અદિત્યાઃ પુત્રકારણમ્ વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્
મહાન ભગવાનની કૃપાથી, અદિતીના પુત્ર થવા માટે, દેવોના દુશ્મન દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસોના વિનાશ માટે જન્મે છે.
પ્રધાનાત્મા પુરા હ્યેષ બ્રહ્માણમસૃજત્પ્રભુઃ સો ઽસૃજત્પૂર્વપુરુષઃ પુરાકલ્પે પ્રજાપતીન્
આ ભગવાન, જેનું સ્વરૂપ પ્રધાન છે, એ પહેલાં બ્રહ્માને પેદા કરે છે; એ પ્રથમ પુરુષે પૂર્વ કલ્પમાં પ્રજાપતિઓની રચના કરી.
અસૃજન્માનવાંસ્તત્ર બ્રહ્મવંશાનનુત્તમાન્ તેભ્યો ઽભવન્મહાત્મભ્યો બહુધા બ્રહ્મ શાશ્વતમ્
ત્યાં એણે મનુઓ અને બ્રહ્માના શ્રેષ્ઠ વંશો પેદા કર્યા; તે મહાન આત્માઓમાંથી અનેક પ્રકારના શાશ્વત બ્રહ્મા જન્મ્યા.
એતદાશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ કર્માનુકીર્તનમ્ કીર્તનીયસ્ય લોકેષુ કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે
હવે મારા પાસેથી વિષ્ણુના આ આશ્ચર્યજનક કાર્યોની વાર્તા સાંભળ, જે લોકોમાં ગવાય છે અને જેનું ગાન કરવું જોઈએ.
વૃતે વૃત્રવધે તત્ર વર્તમાને કૃતે યુગે આસીત્ત્રૈલોક્યવિખ્યાતઃ સઙ્ગ્રામસ્તારકામયઃ
વૃત્રના સંહાર પછી, કૃતયુગમાં, ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા તારકામય નામના યુદ્ધ થયું.
યત્ર તે દાનવા ઘોરાઃ સર્વે સઙ્ગ્રામદુર્જયાઃ ઘ્નન્તિ દેવગણાન્સર્વાન્ સયક્ષોરગરાક્ષસાન્
ત્યાં, ભયાનક અને યુદ્ધમાં અપરાજેય એવા દાનવો, યક્ષ, સાપ અને રાક્ષસો સહિત બધા દેવતાઓને હરાવી નાખતા.
તે વધ્યમાના વિમુખાઃ ક્ષીણપ્રહરણા રણે ત્રાતારં મનસા જગ્મુર્ દેવં નારાયણં પ્રભુમ્
યુદ્ધમાં મારાતા, પરાજિત અને શસ્ત્રો ખૂટી ગયેલા દેવતાઓ મનમાં રક્ષક તરીકે ભગવાન નારાયણને યાદ કરે છે.
એતસ્મિન્નન્તરે મેઘા નિર્વાણાઙ્ગારવર્ચસઃ સાર્કચન્દ્રગ્રહગણં છાદયન્તો નભસ્તલમ્
એ સમયે, બુઝાઈ ગયેલા અંગારો જેવી તેજવાળી મેઘો, સૂર્ય, ચંદ્ર અને ગ્રહોને ઢાંકીને આખું આકાશ આવરી લે છે.
ચણ્ડા વિદ્યુદ્ગણોપેતા ઘોરનિર્હ્રાદકારિણઃ અન્યોન્યવેગાભિહતાઃ પ્રવવુઃ સહ મારુતાઃ
ભયાનક વીજળી સાથે, ભયજનક ગર્જના કરતી, એકબીજાની ટક્કરથી ઉગ્ર બનેલી એ મેઘો પવન સાથે ફૂંકાઈ રહી હતી.
દીપ્તતોયાશનિપનૈર્ વજ્રવેગાનલાનિલૈઃ રવૈઃ સુઘોરૈરુત્પાતૈર્ દહ્યમાનમ્ ઇવામ્બરમ્
પ્રજ્વલિત પાણી, વીજળી, વજ્રની તાકાત, અગ્નિ અને પવન સાથે, ભયાનક અવાજ અને અપશકુનોથી આકાશ જાણે દહન થતું હોય એમ લાગતું.
તત ઉલ્કાસહસ્રાણિ નિપેતુઃ ખગતાન્યપિ દિવ્યાનિ ચ વિમાનાનિ પ્રપતન્ત્યુત્પતન્તિ ચ
પછી હજારો ઉલ્કાઓ પડવા લાગી, આકાશમાં ફરતી પણ, અને દિવ્ય વિમાનો ઊતરતા અને ઉડતા હતા.
ચતુર્યુગાન્તપર્યાયે લોકાનાં યદ્ભયં ભવેત્ અરૂપવન્તિ રૂપાણિ તસ્મિન્નુત્પાતલક્ષણે
ચારે યુગના અંતે, જ્યારે બધા લોકોએ ભય ઘેરી લે છે, ત્યારે રૂપો પોતાનું સ્વરૂપ ગુમાવી દે છે. આવું જ કોઈ મોટું દુઃખ આવવાનું ચિહ્ન હોય છે.
જાતં ચ નિષ્પ્રભં સર્વં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન તિમિરૌઘપરિક્ષિપ્તા ન રેજુશ્ચ દિશો દશ
બધું જ ફિક્કું અને તેજહીન લાગતું હતું; કંઈયું પણ દેખાતું નહોતું, કારણ કે દસેય દિશાઓ ઘાટાં અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ હતી અને ક્યાંય પ્રકાશ નહોતો.
વિવેશ રૂપિણી કાલી કાલમેઘાવગુણ્ઠિતા દ્યૌર્ન ભાત્યભિભૂતાર્કા ઘોરેણ તમસાવૃતા
પછી કાળી પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, સમયના વાદળોમાં છુપાઈને આવી. આકાશમાં પ્રકાશ નહોતો, સૂર્ય પણ મટમટાઈ ગયો હતો, અને બધું જ ભયાનક અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
તાન્ઘનૌઘાન્સ તિમિરાન્ દોર્ભ્યામાક્ષિપ્ય સ પ્રભુઃ વપુઃ સંદર્શયામાસ દિવ્યં કૃષ્ણવપુર્હરિઃ
એ પ્રભુએ પોતાની બે બાહુઓથી એ ઘાટાં અંધકારને પકડી લીધું અને પોતાનું દિવ્ય રૂપ દર્શાવ્યું—કૃષ્ણવર્ણી, તેજસ્વી હરિ.