પ્રજ્વલન્નિવ તેજોભિર્ ભાભિઃ સ્વાભિસ્તમોનુદઃ બભાસે સર્વધર્મસ્થઃ સહસ્રાંશુરિવાંશુભિઃ
પોતાના તેજથી તેજસ્વી બની, પોતાની કિરણોથી અંધકાર દૂર કરી, સર્વધર્મમાં સ્થિત રહી, હજારો કિરણો ધરાવતો સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ તેજ પાથર્યો.
અથાન્યદ્રૂપમાસ્થાય શંભુર્નારાયણો ઽવ્યયઃ આજગામ મહાતેજા યોગાચાર્યો મહાયશાઃ
પછી, શંભુ, અવિનાશી નારાયણ, મહાન તેજવાળા, યોગના મહાન આચાર્ય અને પ્રસિદ્ધ, બીજું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવ્યા.
સાંખ્યાચાર્યો હિ મતિમાન્ કપિલો બ્રાહ્મણો વરઃ ઉભાવપિ મહાત્માનૌ સ્તુવન્તૌ ક્ષેત્રતત્પરૌ
સાંખ્ય શાસ્ત્રના વિદ્વાન આચાર્ય કપિલ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અને બંને મહાત્માઓ, ક્ષેત્રમાં તત્પર રહી, તેમની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તૌ પ્રાપ્તાવૂચતુસ્તત્ર બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્ પરાવરવિશેષજ્ઞૌ પૂજિતૌ ચ મહર્ષિભિઃ
એ બંને ત્યાં પહોંચી, અનંત તેજવાળા બ્રહ્માને, જે પરા અને અપરા તત્વને જાણે છે અને મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજિત છે, એમને સંબોધીને બોલ્યા.
બ્રહ્માત્મદૃઢબન્ધશ્ચ વિશાલો જગદાસ્થિતઃ ગ્રામણીઃ સર્વભૂતાનાં બ્રહ્મા ત્રૈલોક્યપૂજિતઃ
બ્રહ્મા આત્મા સાથે દૃઢ બંધન ધરાવે છે, વિશાળ છે, જગતમાં સ્થિત છે, સર્વ જીવોના મુખ્ય છે અને ત્રણેય લોકમાં પૂજાય છે.
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્માભ્યાહૃતયોગવિત્ ત્રીનિમાન્ કૃતવાંલ્લોકાન્ યથેયં બ્રહ્મણઃ શ્રુતિઃ
બંનેના વચન સાંભળી, યોગવિદ બ્રહ્માએ, જેમ બ્રહ્મા સંહિતામાં કહેવાયું છે તેમ, આ ત્રણ લોકની રચના કરી.
પુત્રં ચ શંભવે ચૈકં સમુત્પાદિતવાનૃષિઃ તસ્યાગ્રે વાગ્યતસ્તસ્થૌ બ્રહ્મા તામસમવ્યયમ્
એમણે શંભુ માટે એક પુત્ર, ઋષિ ઉત્પન્ન કર્યો અને તેના આગળ બ્રહ્મા, મૌન રહી, વાણી રોકી, એ અવિનાશી અંધકારમાં ઊભા રહ્યા.
સોત્પન્નમાત્રો બ્રહ્માણમ્ ઉક્તવાન્માનસઃ સુતઃ કિં કુર્મસ્તવ સાહાય્યં બ્રવીતુ ભગવાનૃષિઃ
મનથી જન્મેલા એ પુત્રે જન્મતાની સાથે જ બ્રહ્માને પૂછ્યું: 'અમે આપની કેવી મદદ કરીએ? ભગવંત ઋષિ કહો.'
ય એષ કપિલો બ્રહ્મ નારાયણમયસ્તથા વદતે ભવતસ્તત્ત્વં તત્કુરુષ્વ મહામતે
'આ કપિલ છે, હે બ્રહ્મા, અને એ પણ નારાયણમય છે; એ આપનું તત્વ કહે છે—હે મહામતિ, એ કરો.'
બ્રહ્મણસ્તુ તદર્થં તુ તદા ભૂયઃ સમુત્થિતઃ શુશ્રૂષુરસ્મિ યુવયોઃ કિં કરોમિ કૃતાઞ્જલિઃ
પછી એ હેતુથી બ્રહ્મા ફરી ઊભા થયા અને હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું બંનેની સેવા કરવા તૈયાર છું; શું કરું?'
યત્સત્યમક્ષરં બ્રહ્મ હ્ય્ અષ્ટાદશવિધં તુ તત્ યત્સત્યં યદૃતં તત્તુ પરં પદમનુસ્મર
'જે સત્ય અને અક્ષર બ્રહ્મ છે, જે અઢાર રૂપ ધરાવે છે, જે સત્ય છે, જે ઋત છે, એ પરમ પદનું સ્મરણ કર.'
એતદ્વચો નિશમ્યૈવ યયૌ સ દિશમુત્તરામ્ ગત્વા ચ તત્ર બ્રહ્મત્વમ્ અગમજ્જ્ઞાનતેજસા
આ વચન સાંભળી, તે ઉત્તર દિશામાં ગયા અને ત્યાં જઈ જ્ઞાનના તેજથી બ્રહ્મા પદ પ્રાપ્ત કર્યું.
તતો બ્રહ્મા ભુવં નામ દ્વિતીયમસૃજત્પ્રભુઃ સંકલ્પયિત્વા મનસા તમેવ ચ મહામનાઃ
પછી પ્રભુ બ્રહ્માએ, મહાન મનથી વિચાર કરીને, 'ભૂ' નામે બીજું લોક ઉત્પન્ન કર્યું.
તતઃ સો ઽથાબ્રવીદ્વાક્યં કિં કરોમિ પિતામહ પિતામહસમાજ્ઞાતો બ્રહ્માણં સમુપસ્થિતઃ
પછી એણે કહ્યું: 'પિતામહ, હું શું કરું?' પિતામહની આજ્ઞા લઈને, તે બ્રહ્મા પાસે પહોંચ્યો.
બ્રહ્માભ્યાસં તુ કૃતવાન્ ભુવશ્ચ પૃથિવીં ગતઃ પ્રાપ્તશ્ચ પરમં સ્થાનં સ તયોઃ પાર્શ્વમાગતઃ
બ્રહ્માજીનું ભજન કરીને, તે મધ્યલોકમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યો અને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરીને, બંનેના પાસેથી જોડાયો.
તસ્મિન્નપિ ગતે પુત્રે તૃતીયમસૃજત્પ્રભુઃ મોક્ષપ્રવૃત્તિકુશલં ભૂર્ભુવં નામતો વિભુમ્
જ્યારે એ પુત્ર પણ ચાલ્યો ગયો, ત્યારે ભગવાને ત્રીજો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો, જે મોક્ષમાર્ગમાં નિપુણ હતો અને ભૂરભુવ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
ગોપતિત્વં સમાસાદ્ય તયોરેવાગમદ્ગતિમ્ એવં પુત્રાસ્ત્રયો ઽપ્યેત ઉક્તાઃ શંભોર્મહાત્મનઃ
ગાયોની રક્ષા કરવાનો પદ પ્રાપ્ત કરીને, એ પણ એ બંનેના માર્ગે ચાલ્યો; આ રીતે મહાત્મા શંભુના ત્રણેય પુત્રો વર્ણવાયા છે.
તાન્ગૃહીત્વા સુતાંસ્તસ્ય પ્રયાતઃ સ્વાર્જિતાં ગતિમ્ નારાયણશ્ચ ભગવાન્ કપિલશ્ચ યતીશ્વરઃ
એ પુત્રોને લઈને, તે પોતે મેળવેલી અવસ્થામાં ગયો; અને ભગવાન નારાયણ, કપિલ તથા યતિશ્વર પણ એ જ રીતે ગયા.
યં કાલં તૌ ગતૌ મુક્તૌ બ્રહ્મા તં કાલમેવ હિ તતો ઘોરતમં ભૂયઃ સંશ્રિતઃ પરમં વ્રતમ્
જે સમયગાળામાં એ બંને મુક્તિ પામ્યા, એ જ સમય બ્રહ્માનો પણ હતો; ત્યારબાદ તેણે અત્યંત કઠિન વ્રત ધારણ કર્યું.
ન રેમે ઽથ તતો બ્રહ્મા પ્રભુરેકસ્તપશ્ચરન્ શરીરાર્ધાત્તતો ભાર્યાં સમુત્પાદિતવાઞ્છુભામ્
પછી બ્રહ્મા, એકમાત્ર સ્વામી, તપ કરે છે પણ આનંદ પામતો નથી; અને પોતાના શરીરના અર્ધમાંથી શુભ પત્ની ઉત્પન્ન કરી.
તપસા તેજસા ચૈવ વર્ચસા નિયમેન ચ સદૃશીમાત્મનો દેવીં સમર્થાં લોકસર્જને
તપ, તેજ, કાંતિ અને નિયમથી, બ્રહ્માએ પોતાના સમાન, જગતની સર્જનશક્તિ ધરાવતી દેવીની રચના કરી.
તયા સમાહિતસ્તત્ર રેમે બ્રહ્મા તપશ્ચરન્ તતો જગાદ ત્રિપદાં ગાયત્રીં વેદપૂજિતામ્
તે દેવી સાથે એકાગ્ર થઈ, બ્રહ્મા તપસ્યામાં આનંદ પામતો રહ્યો; ત્યારબાદ તેણે વેદોમાં પૂજિત ગાયત્રીના ત્રણ પગલાં ઉચ્ચાર્યા.
સૃજન્પ્રજાનાં પતયઃ સાગરાંશ્ચાસૃજદ્વિભુઃ અપરાંશ્ચૈવ ચતુરો વેદાન્ગાયત્રિસંભવાન્
પ્રજાપતિઓ અને સાગરોની રચના કરીને, તે મહાન બ્રહ્માએ ગાયત્રીમાંથી જન્મેલા ચાર વેદો પણ ઉત્પન્ન કર્યા.
આત્મનઃ સદૃશાન્પુત્રાન્ અસૃજદ્વૈ પિતામહઃ વિશ્વે પ્રજાનાં પતયો યેભ્યો લોકા વિનિઃસૃતાઃ
પિતામહે પોતાને સમાન પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા, જે સર્વ પ્રજાઓના સ્વામી બન્યા અને જેમના દ્વારા બધા લોકોએ જન્મ લીધો.
વિશ્વેશં પ્રથમં તાવન્ મહાતાપસમાત્મજમ્ સર્વમન્ત્રહિતં પુણ્યં નામ્ના ધર્મં સ સૃષ્ટવાન્
સૌપ્રથમ, તેણે મહાન તપસ્વી અને સર્વ મંત્રોથી યુક્ત, ધર્મ નામે પોતાના પુત્ર વિશ્વેશનું સર્જન કર્યું.
દક્ષં મરીચિમત્રિં ચ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્ વસિષ્ઠં ગૌતમં ચૈવ ભૃગુમઙ્ગિરસં મનુમ્
દક્ષ, મરીચિ, અત્રિ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, વસિષ્ઠ, ગૌતમ, ભૃગુ, અંગિરસ અને મનુ.
અથૈવાદ્ભુતમિત્યેતે જ્ઞેયાઃ પૈતામહર્ષયઃ ત્રયોદશગુણં ધર્મમ્ આલભન્ત મહર્ષયઃ
આ બધા અજોડ પિતૃમુનિઓ તરીકે જાણીતા છે; મહર્ષિઓએ ત્રયોદશધર્મને સ્વીકાર્યો.
અદિતિર્દિતિર્દનુઃ કાલા અનાયુઃ સિંહિકા મુનિઃ તામ્રા ક્રોધાથ સુરતા વિનતા કદ્રુરેવ ચ
અદિતિ, દિતિ, દનુ, કાળ, અનાયુ, સિંહિકા, મુનિ, તામ્રા, ક્રોધા, સુરતા, વિનતા અને કદ્રૂ.
દક્ષસ્યાપત્યમેતા વૈ કન્યા દ્વાદશ પાર્થિવ મરીચેઃ કશ્યપઃ પુત્રસ્ તપસા નિર્મિતઃ કિલ
હે રાજન, દક્ષની આ બાર કન્યાઓ છે; મરીચિના પુત્ર કશ્યપ તપથી જન્મ્યા હતા.
તસ્મૈ કન્યા દ્વાદશાન્યા દક્ષસ્તાઃ પ્રદદૌ તદા નક્ષત્રાણિ ચ સોમાય તદા વૈ દત્તવાનૃષિઃ
દક્ષએ એ બાર કન્યાઓ કશ્યપને આપી; અને ઋષિએ એ સમયે ચંદ્રને નક્ષત્રો આપ્યા.