કૃષ્યમાણૌ તતસ્તસ્ય બાહુના બાહુશાલિનઃ ચેરતુસ્તૌ વિગલિતૌ શકુનાવિવ પીવરૌ
પછી, એ બાહુશાળી ભગવાનના હાથથી ખેંચાતા, બંને ઢીલા પડીને, બે જાડા પક્ષીઓ જેવી ફરવા લાગ્યા.
તતસ્તાવાહતુર્ગત્વા તદા દેવં સનાતનમ્ પદ્મનાભં હૃષીકેશં પ્રણિપત્ય સ્થિતાવુભૌ
પછી બંને એ સનાતન દેવ, પદ્મનાભ, હૃષીકેશ પાસે ગયા અને નમન કરીને, એમની સામે ઊભા રહ્યા.
જાનીવસ્ત્વાં વિશ્વયોનિં ત્વામેકં પુરુષોત્તમમ્ ત્વમાવાં પાહિ હેત્વર્થમ્ ઇદં નૌ બુદ્ધિકારણમ્
અમે તમને સમગ્ર જગતના મૂળ, એકમાત્ર સર્વોચ્ચ પુરુષ તરીકે ઓળખીએ છીએ; અમને બંનેને હેતુ માટે રક્ષા કરો—આજ અમારો આવવાનો કારણ છે.
અમોઘદર્શનઃ સ ત્વં યતસ્ત્વાં વિદ્વઃ શાશ્વતમ્ તતસ્ત્વામાગતાવાવામ્ અભિતઃ પ્રસમીક્ષિતુમ્
તમે, જેમની દૃષ્ટિ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતી, શાશ્વત તરીકે જાણીતા છો; તેથી જ અમે અહીં તમારી સીધી દૃષ્ટિ માટે આવ્યા છીએ.
તદિચ્છામો વરં દેવ ત્વત્તો ઽદ્ભુતમ્ અરિંદમ અમોઘદર્શનો ઽસિ ત્વં નમસ્તે સમિતિંજય
હે અદ્ભુત દેવ, દુશ્મનોને દમન કરનાર, અમે તમારી પાસેથી એક વર માંગીએ છીએ; તમે, જેમની દૃષ્ટિ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતી, અમને વંદન, યુદ્ધમાં વિજયી.
કિમર્થં હિ દ્રુતં બ્રૂતં વરં હ્યસુરસત્તમૌ દત્તાયુષ્કૌ પુનર્ભૂયો રહો જીવિતુમ્ ઇચ્છથઃ
હે શ્રેષ્ઠ અસુરો, કહો તો સાચું, તમે બંનેને ફરીથી આયુષ્ય મળ્યું છે, તો હવે ફરી છુપાઈને જીવવા કેમ ઇચ્છો છો?
યસ્મિન્ન કશ્ચિન્મૃતવાન્ દેવ તસ્મિન્પ્રભો વધમ્ તમિચ્છાવો વધશ્ચૈવ ત્વત્તો નો ઽસ્તુ મહાવ્રત
હે પ્રભુ, આપની હાજરીમાં કોઈએ મૃત્યુ પામ્યું નથી. અમને આપ પાસેથી મૃત્યુ મળે એવી ઈચ્છા છે, મહાવ્રતી, અમને આપના હાથેથી મૃત્યુ મળે.
બાઢં યુવાં તુ પ્રવરૌ ભવિષ્યત્કાલસંભવે ભવિષ્યતો ન સંદેહઃ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વામ્
જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થશે; ભવિષ્યમાં તમે બંને સર્વોપરી બનશો, એમાં કોઈ શંકા નથી. હું બંનેને સાચું કહી રહ્યો છું.
વરં પ્રદાયાથ મહાસુરાભ્યાં સનાતનો વિશ્વવરઃ સુરોત્તમઃ રજસ્તમોવર્ગભવાયનૌ યમૌ મમન્થ તાવૂરુતલેન વૈ પ્રભુઃ
પછી, એ બે મહાસુરોને વરદાન આપી, સનાતન, સર્વશ્રેષ્ઠ દેવે, યમ અને યમીને, જે રજ અને તમ ગુણથી જન્મેલા હતા, પોતાના જ જાંઘથી ઉથલાવી દીધા.
સ્થિત્વા ચ તસ્મિન્કમલે બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ ઊર્ધ્વબાહુર્મહાતેજાસ્ તપો ઘોરં સમાશ્રિતઃ
એ કમળ પર બેસીને, બ્રહ્માને, જે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, પોતાના હાથ ઉપર ઉઠાવી, મહાન તેજથી યુક્ત થઈ, કઠિન તપસ્યા આરંભી.
પ્રજ્વલન્નિવ તેજોભિર્ ભાભિઃ સ્વાભિસ્તમોનુદઃ બભાસે સર્વધર્મસ્થઃ સહસ્રાંશુરિવાંશુભિઃ
પોતાના તેજથી તેજસ્વી બની, પોતાની કિરણોથી અંધકાર દૂર કરી, સર્વધર્મમાં સ્થિત રહી, હજારો કિરણો ધરાવતો સૂર્ય જેમ પ્રકાશે છે તેમ તેજ પાથર્યો.
અથાન્યદ્રૂપમાસ્થાય શંભુર્નારાયણો ઽવ્યયઃ આજગામ મહાતેજા યોગાચાર્યો મહાયશાઃ
પછી, શંભુ, અવિનાશી નારાયણ, મહાન તેજવાળા, યોગના મહાન આચાર્ય અને પ્રસિદ્ધ, બીજું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં આવ્યા.
સાંખ્યાચાર્યો હિ મતિમાન્ કપિલો બ્રાહ્મણો વરઃ ઉભાવપિ મહાત્માનૌ સ્તુવન્તૌ ક્ષેત્રતત્પરૌ
સાંખ્ય શાસ્ત્રના વિદ્વાન આચાર્ય કપિલ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અને બંને મહાત્માઓ, ક્ષેત્રમાં તત્પર રહી, તેમની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તૌ પ્રાપ્તાવૂચતુસ્તત્ર બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્ પરાવરવિશેષજ્ઞૌ પૂજિતૌ ચ મહર્ષિભિઃ
એ બંને ત્યાં પહોંચી, અનંત તેજવાળા બ્રહ્માને, જે પરા અને અપરા તત્વને જાણે છે અને મહર્ષિઓ દ્વારા પૂજિત છે, એમને સંબોધીને બોલ્યા.
બ્રહ્માત્મદૃઢબન્ધશ્ચ વિશાલો જગદાસ્થિતઃ ગ્રામણીઃ સર્વભૂતાનાં બ્રહ્મા ત્રૈલોક્યપૂજિતઃ
બ્રહ્મા આત્મા સાથે દૃઢ બંધન ધરાવે છે, વિશાળ છે, જગતમાં સ્થિત છે, સર્વ જીવોના મુખ્ય છે અને ત્રણેય લોકમાં પૂજાય છે.
તયોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્માભ્યાહૃતયોગવિત્ ત્રીનિમાન્ કૃતવાંલ્લોકાન્ યથેયં બ્રહ્મણઃ શ્રુતિઃ
બંનેના વચન સાંભળી, યોગવિદ બ્રહ્માએ, જેમ બ્રહ્મા સંહિતામાં કહેવાયું છે તેમ, આ ત્રણ લોકની રચના કરી.
પુત્રં ચ શંભવે ચૈકં સમુત્પાદિતવાનૃષિઃ તસ્યાગ્રે વાગ્યતસ્તસ્થૌ બ્રહ્મા તામસમવ્યયમ્
એમણે શંભુ માટે એક પુત્ર, ઋષિ ઉત્પન્ન કર્યો અને તેના આગળ બ્રહ્મા, મૌન રહી, વાણી રોકી, એ અવિનાશી અંધકારમાં ઊભા રહ્યા.
સોત્પન્નમાત્રો બ્રહ્માણમ્ ઉક્તવાન્માનસઃ સુતઃ કિં કુર્મસ્તવ સાહાય્યં બ્રવીતુ ભગવાનૃષિઃ
મનથી જન્મેલા એ પુત્રે જન્મતાની સાથે જ બ્રહ્માને પૂછ્યું: 'અમે આપની કેવી મદદ કરીએ? ભગવંત ઋષિ કહો.'
ય એષ કપિલો બ્રહ્મ નારાયણમયસ્તથા વદતે ભવતસ્તત્ત્વં તત્કુરુષ્વ મહામતે
'આ કપિલ છે, હે બ્રહ્મા, અને એ પણ નારાયણમય છે; એ આપનું તત્વ કહે છે—હે મહામતિ, એ કરો.'
બ્રહ્મણસ્તુ તદર્થં તુ તદા ભૂયઃ સમુત્થિતઃ શુશ્રૂષુરસ્મિ યુવયોઃ કિં કરોમિ કૃતાઞ્જલિઃ
પછી એ હેતુથી બ્રહ્મા ફરી ઊભા થયા અને હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું બંનેની સેવા કરવા તૈયાર છું; શું કરું?'
યત્સત્યમક્ષરં બ્રહ્મ હ્ય્ અષ્ટાદશવિધં તુ તત્ યત્સત્યં યદૃતં તત્તુ પરં પદમનુસ્મર
'જે સત્ય અને અક્ષર બ્રહ્મ છે, જે અઢાર રૂપ ધરાવે છે, જે સત્ય છે, જે ઋત છે, એ પરમ પદનું સ્મરણ કર.'
એતદ્વચો નિશમ્યૈવ યયૌ સ દિશમુત્તરામ્ ગત્વા ચ તત્ર બ્રહ્મત્વમ્ અગમજ્જ્ઞાનતેજસા
આ વચન સાંભળી, તે ઉત્તર દિશામાં ગયા અને ત્યાં જઈ જ્ઞાનના તેજથી બ્રહ્મા પદ પ્રાપ્ત કર્યું.
તતો બ્રહ્મા ભુવં નામ દ્વિતીયમસૃજત્પ્રભુઃ સંકલ્પયિત્વા મનસા તમેવ ચ મહામનાઃ
પછી પ્રભુ બ્રહ્માએ, મહાન મનથી વિચાર કરીને, 'ભૂ' નામે બીજું લોક ઉત્પન્ન કર્યું.
તતઃ સો ઽથાબ્રવીદ્વાક્યં કિં કરોમિ પિતામહ પિતામહસમાજ્ઞાતો બ્રહ્માણં સમુપસ્થિતઃ
પછી એણે કહ્યું: 'પિતામહ, હું શું કરું?' પિતામહની આજ્ઞા લઈને, તે બ્રહ્મા પાસે પહોંચ્યો.
બ્રહ્માભ્યાસં તુ કૃતવાન્ ભુવશ્ચ પૃથિવીં ગતઃ પ્રાપ્તશ્ચ પરમં સ્થાનં સ તયોઃ પાર્શ્વમાગતઃ
બ્રહ્માજીનું ભજન કરીને, તે મધ્યલોકમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યો અને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરીને, બંનેના પાસેથી જોડાયો.
તસ્મિન્નપિ ગતે પુત્રે તૃતીયમસૃજત્પ્રભુઃ મોક્ષપ્રવૃત્તિકુશલં ભૂર્ભુવં નામતો વિભુમ્
જ્યારે એ પુત્ર પણ ચાલ્યો ગયો, ત્યારે ભગવાને ત્રીજો પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો, જે મોક્ષમાર્ગમાં નિપુણ હતો અને ભૂરભુવ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
ગોપતિત્વં સમાસાદ્ય તયોરેવાગમદ્ગતિમ્ એવં પુત્રાસ્ત્રયો ઽપ્યેત ઉક્તાઃ શંભોર્મહાત્મનઃ
ગાયોની રક્ષા કરવાનો પદ પ્રાપ્ત કરીને, એ પણ એ બંનેના માર્ગે ચાલ્યો; આ રીતે મહાત્મા શંભુના ત્રણેય પુત્રો વર્ણવાયા છે.
તાન્ગૃહીત્વા સુતાંસ્તસ્ય પ્રયાતઃ સ્વાર્જિતાં ગતિમ્ નારાયણશ્ચ ભગવાન્ કપિલશ્ચ યતીશ્વરઃ
એ પુત્રોને લઈને, તે પોતે મેળવેલી અવસ્થામાં ગયો; અને ભગવાન નારાયણ, કપિલ તથા યતિશ્વર પણ એ જ રીતે ગયા.
યં કાલં તૌ ગતૌ મુક્તૌ બ્રહ્મા તં કાલમેવ હિ તતો ઘોરતમં ભૂયઃ સંશ્રિતઃ પરમં વ્રતમ્
જે સમયગાળામાં એ બંને મુક્તિ પામ્યા, એ જ સમય બ્રહ્માનો પણ હતો; ત્યારબાદ તેણે અત્યંત કઠિન વ્રત ધારણ કર્યું.
ન રેમે ઽથ તતો બ્રહ્મા પ્રભુરેકસ્તપશ્ચરન્ શરીરાર્ધાત્તતો ભાર્યાં સમુત્પાદિતવાઞ્છુભામ્
પછી બ્રહ્મા, એકમાત્ર સ્વામી, તપ કરે છે પણ આનંદ પામતો નથી; અને પોતાના શરીરના અર્ધમાંથી શુભ પત્ની ઉત્પન્ન કરી.