તૌ રજસ્તમસૌ વિષ્ણોઃ સમ્ભૂતૌ તામસૌ ગણૌ એકાર્ણવે જગત્સર્વં ક્ષોભયન્તૌ મહાબલૌ
વિષ્ણુના રજ અને તમોગુણમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા એ બંને દૈત્ય, મહાબળવાન અને તામસી સ્વભાવના હતા, અને એકમાત્ર મહાસમુદ્રમાં આખા જગતને હલાવી રહ્યા હતા.
દિવ્યરક્તામ્બરધરૌ શ્વેતદીપ્તોગ્રદંષ્ટ્રિણૌ કિરીટકુણ્ડલોદગ્રૌ કેયૂરવલયોજ્જ્વલૌ
દિવ્ય લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, ચમકતા સફેદ અને ભયાનક દાંતવાળા, ઊંચા મુકુટ અને કાનના કુંડળોથી શોભતા, અને હાથના કડાં અને વળયોથી ઝગમગતા હતા.
મહાવિવૃતતામ્રાક્ષૌ પીનોરસ્કૌ મહાભુજૌ મહાગિરેઃ સંહનનૌ જઙ્ગમાવિવ પર્વતૌ
વિશાળ તાંબાં જેવા આંખો, પહોળા છાતી, મજબૂત હાથ, અને મહાપર્વત જેવી રચના ધરાવતા, એ જીવતા પર્વતોની જેમ ચાલતા હતા.
નવમેઘપ્રતીકાશાવ્ આદિત્યસદૃશાનનૌ વિદ્યુદાભૌ ગદાગ્રાભ્યાં કરાભ્યામતિભીષણૌ
નવા વાદળ જેવા દેખાતા, સૂર્ય સમાન ચહેરાવાળા, વીજળી જેવી ઝગમગતા, અને હાથમાં ગદા પકડીને અત્યંત ભયાનક લાગતા.
તૌ પાદયોસ્તુ વિન્યાસાદ્ ઉત્ક્ષિપન્તાવિવાર્ણવમ્ કમ્પયન્તાવિવ હરિં શયાનં મધુસૂદનમ્
પગ મૂકતા મૂકતા, જાણે મહાસમુદ્રને ઊંચકતા હોય, અને સૂતા હરિને, મધુસૂદનને, હલાવી નાખે છે એમ લાગતું.
તૌ તત્ર વિચરન્તૌ સ્મ પુષ્કરે વિશ્વતોમુખમ્ યોગિનાં શ્રેષ્ઠમાસાદ્ય દીપ્તં દદૃશતુસ્તદા
એ બંને પદ્મમાં ચારે બાજુ ફરતા, સર્વોત્તમ યોગીને, તેજથી ઝગમગતા, ત્યાં મળ્યા અને જોયા.
નારાયણસમાજ્ઞાતં સૃજન્તમખિલાઃ પ્રજાઃ દૈવતાનિ ચ વિશ્વાનિ માનસાનસુરાનૃષીન્
એમણે જોયું કે, નારાયણના આદેશથી, એ સર્વ જીવ, દેવતાઓ, આખું જગત, મનથી જન્મેલા, દૈત્યો અને ઋષિઓની રચના કરી રહ્યો છે.
તતસ્તાવૂચતુસ્તત્ર બ્રહ્માણમસુરોત્તમૌ દીપ્તૌ મુમૂર્ષૂ સંક્રુદ્ધૌ રોષવ્યાકુલિતેક્ષણૌ
પછી એ બંને તેજસ્વી અને ક્રોધથી ભરેલા દૈત્યો, બ્રહ્માને ત્યાં જઇને, તેને મારવાનો ઇરાદો રાખીને, ગુસ્સાથી ભરેલી આંખે બોલ્યા.
કસ્ત્વં પુષ્કરમધ્યસ્થઃ સિતોષ્ણીષશ્ચતુર્ભુજઃ આધાય નિયમં મોહાદ્ આસ્તે ત્વં વિગતજ્વરઃ
તમે કોણ છો, કમળના મધ્યમાં બેઠેલા, સફેદ પાગ પહેરેલા, ચાર હાથ ધરાવતા, શાંતિથી નિયમ પાળતા, બધાં દુઃખોથી મુક્ત, છતાં મોહમાં પડેલા?
એહ્યાગચ્છાવયોર્ યુદ્ધં દેહિ ત્વં કમલોદ્ભવ આવાભ્યાં પરમીશાભ્યામ્ અશક્તસ્ત્વમિહાર્ણવે
આવો, કમળમાંથી જન્મેલા, આપણાં વચ્ચે યુદ્ધ થવા દો. અહીં આ મહાસાગરમાં, અમે બે સર્વોચ્ચ ઈશ્વરો સામે, તું નિર્બળ છે.
તત્ર કશ્ચોદ્ભવસ્તુભ્યં કેન વાસિ ન યોજિતઃ કઃ સ્રષ્ટા કશ્ચ તે ગોપ્તા કેન નામ્ના વિધીયસે
તારો ઉદ્ભવ કોણ છે? તને કોણે નિમિત કર્યો? તારો સર્જનહાર કોણ છે? તારો રક્ષક કોણ છે? અને તું કયા નામથી ઓળખાય છે?
એક ઇત્યુચ્યતે લોકૈર્ અવિચિન્ત્યઃ સહસ્રદૃક્ તત્સંયોગેન ભવતોઃ કર્મ નામાવગચ્છતામ્
જગત તને 'એક' કહે છે, તું સમજથી પર છે, હજારો આંખો ધરાવતો. તેના સંગથી, તમે બંને તમારાં કર્મ અને નામ સમજજો.
નાવયોઃ પરમં લોકે કિંચિદસ્તિ મહામતે આવાભ્યાં છાદ્યતે વિશ્વં તમસા રજસાથ વૈ
હે મહાબુદ્ધિ, દુનિયામાં અમારે સિવાય કશું સર્વોચ્ચ નથી; અમારે દ્વારા સમગ્ર જગત અંધકાર અને રજોગુણથી ઢંકાયેલું છે.
રજસ્તમોમયાવાવામ્ ઋષીણામ્ અવલઙ્ઘિતૌ છાદ્યમાનૌ ધર્મશીલૌ દુસ્તરૌ સર્વદેહિનામ્
અમે રજોગુણ અને તમોગુણથી બનેલા છીએ, ઋષિઓને પણ વટાવી ગયા છીએ, ધર્મમાં સ્થિર છીએ, છતાં સર્વ પ્રાણીઓ માટે અમને જીતવું અઘરું છે, કારણ કે અમે છુપાયેલા છીએ.
આવાભ્યામુહ્યતે લોકો દુષ્કરાભ્યાં યુગે યુગે આવામર્થશ્ચ કામશ્ચ યજ્ઞઃ સ્વર્ગપરિગ્રહઃ
દરેક યુગમાં, અમને જીતવું દુષ્કર હોવાથી, જગત અમારે કારણે મોહિત થાય છે; અમારો અર્થ, ઇચ્છા, યજ્ઞ અને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ પણ અમે જ છીએ.
સુખં યત્ર મુદા યુક્તં યત્ર શ્રીઃ કીર્તિરેવ ચ યેષાં યત્કાઙ્ક્ષિતં ચૈવ તત્તદાવાં વિચિન્તય
જ્યાં આનંદ સાથે સુખ હોય, જ્યાં લક્ષ્મી અને કીર્તિ હોય, અને જે કોઈની પણ જે ઇચ્છા હોય, એ બધું અમે બંને વિચારીએ છીએ.
યત્નાદ્ યોગવતો દૃષ્ટ્યા યોગઃ પૂર્વં મયાર્જિતઃ તં સમાધાય ગુણવત્ સત્ત્વં ચાસ્મિ સમાશ્રિતઃ
પ્રયત્ન અને યોગદ્રષ્ટિથી, મેં પહેલાં યોગ પ્રાપ્ત કર્યો; એમાં સ્થિર રહી, ગુણોથી યુક્ત થઈ, હવે હું સત્વગુણમાં આશ્રય લીધો છે.
યઃ પરો યોગમતિમાન્ યોગાખ્યઃ સત્ત્વમેવ ચ રજસસ્તમસશ્ચૈવ યઃ સ્રષ્ટા વિશ્વસંભવઃ
જે પરમ છે, યોગ અને જ્ઞાનથી યુક્ત છે, યોગ અને સત્વ તરીકે ઓળખાય છે, એ જ રજોગુણ અને તમોગુણનો સર્જક અને સમગ્ર જગતનો મૂળ છે.
તતો ભૂતાનિ જાયન્તે સાત્ત્વિકાનીતરાણિ ચ સ એવ હિ યુવાં નાંશે વશી દેવો હનિષ્યતિ
તેમાંથી બધા જીવો જન્મે છે, સાત્ત્વિક અને અન્ય પણ; ખરેખર, એ ભગવાન પોતાનો અંશ લઈને તમારે બંનેને વશ કરશે.
સ્વપન્નેવ તતઃ શ્રીમાન્ બહુયોજનવિસ્તૃતમ્ બાહું નારાયણો બ્રહ્મા કૃતવાનાત્મમાયયા
પછી, જ્યારે તેઓ સુતા હતા, ત્યારે મહિમાવાન નારાયણએ પોતાની શક્તિથી, પોતાના વિશાળ હાથમાંથી બ્રહ્માને સર્જ્યા.
કૃષ્યમાણૌ તતસ્તસ્ય બાહુના બાહુશાલિનઃ ચેરતુસ્તૌ વિગલિતૌ શકુનાવિવ પીવરૌ
પછી, એ બાહુશાળી ભગવાનના હાથથી ખેંચાતા, બંને ઢીલા પડીને, બે જાડા પક્ષીઓ જેવી ફરવા લાગ્યા.
તતસ્તાવાહતુર્ગત્વા તદા દેવં સનાતનમ્ પદ્મનાભં હૃષીકેશં પ્રણિપત્ય સ્થિતાવુભૌ
પછી બંને એ સનાતન દેવ, પદ્મનાભ, હૃષીકેશ પાસે ગયા અને નમન કરીને, એમની સામે ઊભા રહ્યા.
જાનીવસ્ત્વાં વિશ્વયોનિં ત્વામેકં પુરુષોત્તમમ્ ત્વમાવાં પાહિ હેત્વર્થમ્ ઇદં નૌ બુદ્ધિકારણમ્
અમે તમને સમગ્ર જગતના મૂળ, એકમાત્ર સર્વોચ્ચ પુરુષ તરીકે ઓળખીએ છીએ; અમને બંનેને હેતુ માટે રક્ષા કરો—આજ અમારો આવવાનો કારણ છે.
અમોઘદર્શનઃ સ ત્વં યતસ્ત્વાં વિદ્વઃ શાશ્વતમ્ તતસ્ત્વામાગતાવાવામ્ અભિતઃ પ્રસમીક્ષિતુમ્
તમે, જેમની દૃષ્ટિ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતી, શાશ્વત તરીકે જાણીતા છો; તેથી જ અમે અહીં તમારી સીધી દૃષ્ટિ માટે આવ્યા છીએ.
તદિચ્છામો વરં દેવ ત્વત્તો ઽદ્ભુતમ્ અરિંદમ અમોઘદર્શનો ઽસિ ત્વં નમસ્તે સમિતિંજય
હે અદ્ભુત દેવ, દુશ્મનોને દમન કરનાર, અમે તમારી પાસેથી એક વર માંગીએ છીએ; તમે, જેમની દૃષ્ટિ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી થતી, અમને વંદન, યુદ્ધમાં વિજયી.
કિમર્થં હિ દ્રુતં બ્રૂતં વરં હ્યસુરસત્તમૌ દત્તાયુષ્કૌ પુનર્ભૂયો રહો જીવિતુમ્ ઇચ્છથઃ
હે શ્રેષ્ઠ અસુરો, કહો તો સાચું, તમે બંનેને ફરીથી આયુષ્ય મળ્યું છે, તો હવે ફરી છુપાઈને જીવવા કેમ ઇચ્છો છો?
યસ્મિન્ન કશ્ચિન્મૃતવાન્ દેવ તસ્મિન્પ્રભો વધમ્ તમિચ્છાવો વધશ્ચૈવ ત્વત્તો નો ઽસ્તુ મહાવ્રત
હે પ્રભુ, આપની હાજરીમાં કોઈએ મૃત્યુ પામ્યું નથી. અમને આપ પાસેથી મૃત્યુ મળે એવી ઈચ્છા છે, મહાવ્રતી, અમને આપના હાથેથી મૃત્યુ મળે.
બાઢં યુવાં તુ પ્રવરૌ ભવિષ્યત્કાલસંભવે ભવિષ્યતો ન સંદેહઃ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વામ્
જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થશે; ભવિષ્યમાં તમે બંને સર્વોપરી બનશો, એમાં કોઈ શંકા નથી. હું બંનેને સાચું કહી રહ્યો છું.
વરં પ્રદાયાથ મહાસુરાભ્યાં સનાતનો વિશ્વવરઃ સુરોત્તમઃ રજસ્તમોવર્ગભવાયનૌ યમૌ મમન્થ તાવૂરુતલેન વૈ પ્રભુઃ
પછી, એ બે મહાસુરોને વરદાન આપી, સનાતન, સર્વશ્રેષ્ઠ દેવે, યમ અને યમીને, જે રજ અને તમ ગુણથી જન્મેલા હતા, પોતાના જ જાંઘથી ઉથલાવી દીધા.
સ્થિત્વા ચ તસ્મિન્કમલે બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ ઊર્ધ્વબાહુર્મહાતેજાસ્ તપો ઘોરં સમાશ્રિતઃ
એ કમળ પર બેસીને, બ્રહ્માને, જે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, પોતાના હાથ ઉપર ઉઠાવી, મહાન તેજથી યુક્ત થઈ, કઠિન તપસ્યા આરંભી.