સ મુનિર્વિસ્મયાવિષ્ટઃ કૌતૂહલસમન્વિતઃ બાલમાદિત્યસંકાશં નાશક્નોદભિવીક્ષિતુમ્
એ મુનિ આશ્ચર્ય અને કૌતૂહલથી ભરાયો, પણ એ બાળક, જે સૂર્ય જેવું તેજસ્વી હતું, એની સામે સીધું જોઈ શક્યો નહીં.
સ ચિન્તયંસ્તથૈકાન્તે સ્થિત્વા સલિલસંનિધૌ પૂર્વદૃષ્ટમિદં મેને શઙ્કિતો દેવમાયયા
પાણી પાસે એકાંતમાં ઊભો રહી, એ વિચારતો રહ્યો—'આ તો મેં અગાઉ જોયું હતું'—અને શંકા થઈ કે, આ તો દેવની માયા છે.
અગાધસલિલે તસ્મિન્ માર્કણ્ડેયઃ સવિસ્મયઃ પ્લવંસ્તથાર્તિમ્ અગમદ્ ભયાત્સંત્રસ્તલોચનઃ
એ ઊંડા જળમાં, માર્કંડેય આશ્ચર્યમાં પડ્યો, તરવા લાગ્યો અને ભયથી તેની આંખો ડરીને ફાટીને રહી ગઈ.
સ તસ્મૈ ભગવાનાહ સ્વાગતં બાલયોગવાન્ બભાષે મેઘતુલ્યેન સ્વરેણ પુરુષોત્તમઃ
પછી ભગવાન, સર્વોપરી પુરુષ, મેઘ સમાન અવાજે બોલ્યા: 'આવો, બાળક, તું યોગથી યુક્ત છે, તારો સ્વાગત છે.'
મા ભૈર્વત્સ ન ભેતવ્યમ્ ઇહૈવાયાહિ મે ઽન્તિકમ્ માર્કણ્ડેયો મુનિસ્ત્વાહ બાલં તં શ્રમપીડિતઃ
'ડરતો નહીં, વત્સ, અહીં કોઈ ભય નથી. મારા નજીક આવો.' એમ ભગવાને કહ્યું. તો થાકેલો અને પીડિત માર્કંડેયે એ બાળકને સંબોધિત કર્યું.
કો માં નામ્ના કીર્તયતિ તપઃ પરિભવન્મમ દિવ્યં વર્ષસહસ્રાખ્યં ધર્ષયન્નિવ મે વયઃ
'કોણ છે જે મારું નામ લઈ બોલાવે છે, જાણે મારા તપને હલકું માને છે, જાણે મારા દૈવી હજાર વર્ષના તપ અને વયને પડકારે છે?'
ન હ્યેષ વઃ સમાચારો દેવેષ્વપિ મમોચિતઃ માં બ્રહ્માપિ હિ દેવેશો દીર્ઘાયુરિતિ ભાષતે
તમારો આ વર્તન દેવોમાં પણ યોગ્ય નથી, અને મારા માટે પણ યોગ્ય નથી; દેવોના સ્વામી બ્રહ્મા—even લાંબા જીવન ધરાવતો—મારી સાથે આવું બોલતા નથી.
કસ્તમો ઘોરમાસાદ્ય મામદ્ય ત્યક્તજીવિતઃ માર્કણ્ડેયેતિ મામુક્ત્વા મૃત્યુમીક્ષિતુમર્હતિ
કોણ એવો છે, જે ભયાનક સ્થિતિ આવીને, મારા માટે પોતાનું જીવન છોડી દે? કોણ, મારે 'માર્કંડેય' કહીને, મૃત્યુને જોવા ઈચ્છે?
એવમાભાષ્ય તં ક્રોધાન્ માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ તથૈવ ભગવાન્ભૂયો બભાષે મધુસૂદનઃ
માર્કંડેય મહામુનિએ ગુસ્સામાં આવું બોલ્યા પછી, ભગવાન મધુસૂદન એ ફરીથી એ જ રીતે તેને સંબોધન કર્યું.
અહં તે જનકો વત્સ હૃષીકેશઃ પિતા ગુરુઃ આયુષ્પ્રદાતા પૌરાણઃ કિં માં ત્વં નોપસર્પસિ
પુત્ર, હું તારો પિતા છું, હૃષીકેશ છું, તારો ગુરુ છું, જીવન આપનાર પ્રાચીન છું; કેમ તું મારી પાસે આવતો નથી?
માં પુત્રકામઃ પ્રથમં પિતા તે ઽઙ્ગિરસો મુનિઃ પૂર્વમારાધયામાસ તપસ્તીવ્રં સમાશ્રિતઃ
પુત્રની ઈચ્છા રાખીને, તારો પિતા અંગિરસ મુનિએ પહેલાં કઠિન તપસ્યા કરીને મને પૂજ્યા હતા.
તતસ્ત્વાં ઘોરતપસા પ્રાવૃણોદમિતૌજસમ્ ઉક્તવાનહમાત્મસ્થં મહર્ષિમ્ અમિતૌજસમ્
પછી, તેની ભયાનક તપસ્યાથી, તેણે તને—અપરિમિત શક્તિ ધરાવનાર—પ્રાપ્ત કર્યો; મેં તને આત્મામાં સ્થિત મહર્ષિ અને અવિનાશી શક્તિ ધરાવનાર જાહેર કર્યો.
કઃ સમુત્સહતે ચાન્યો યો ન ભૂતાત્મકાત્મજઃ દ્રષ્ટુમેકાર્ણવગતં ક્રીડન્તં યોગવર્ત્મના
બીજો કોણ છે, જે ભૂતોના સ્વામીનો પુત્ર ન હોય, અને યોગના માર્ગે એકમાત્ર સમુદ્રમાં રમતા મને જોઈ શકે?
તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનો વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ મૂર્ધ્નિ બદ્ધાઞ્જલિપુટો માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ
પછી, મહાતપસ્વી માર્કંડેય આનંદથી ચમકતા ચહેરા અને આશ્ચર્યથી ફાટેલા આંખો સાથે, મસ્તક પર હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.
નામગોત્રે તતઃ પ્રોચ્ય દીર્ઘાયુર્લોકપૂજિતઃ તસ્મૈ ભગવતે ભક્ત્યા નમસ્કારમથાકરોત્
પછી, પોતાનું નામ અને વંશ બોલી, લાંબા જીવન ધરાવતો અને લોકમાં પૂજિત, તેણે ભક્તિથી ભગવાનને વંદન કર્યું.
ઇચ્છેયં તત્ત્વતો માયામ્ ઇમાં જ્ઞાતું તવાનઘ યદેકાર્ણવમધ્યસ્થઃ શેષે ત્વં બાલરૂપવાન્
હે નિર્દોષ, હું તારી આ માયા સાચી રીતે જાણવી ઈચ્છું છું—કે કેમ તું એકમાત્ર સમુદ્રના મધ્યમાં બાળરૂપે રહે છે.
કિંસંજ્ઞશ્ચૈવ ભગવાંલ્ લોકે વિજ્ઞાયસે પ્રભો તર્કયે ત્વાં મહાત્માનં કો હ્યન્યઃ સ્થાતુમર્હતિ
હે પ્રભુ, તું દુનિયામાં કયા નામથી ઓળખાય છે? હું તને મહાન આત્મા તરીકે વિચારું છું—બીજો કોણ છે, જે સ્થિર રહી શકે?
અહં નારાયણો બ્રહ્મન્ સર્વભૂતવિનાશનઃ અહં સહસ્રશીર્ષાખ્યો યઃ પદૈરભિસંજ્ઞિતઃ
હે બ્રાહ્મણ, હું નારાયણ છું, સર્વ જીવનો વિનાશક; હું એ છું, જેને 'સહસ્રશીર્ષ' કહેવાય છે, અને એ નામોથી ઓળખાય છે.
આદિત્યવર્ણઃ પુરુષો મખે બ્રહ્મમયો મખઃ અહમગ્નિર્હવ્યવાહો યાદસાં પતિરવ્યયઃ
હું સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતો પુરુષ છું, યજ્ઞમાં બ્રહ્મમય છું; હું અગ્નિ છું, હવન સ્વીકારનાર, અને જળોના અવિનાશી સ્વામી છું.
અહમિન્દ્રપદે શક્રો વર્ષાણાં પરિવત્સરઃ અહં યોગી યુગાખ્યસ્ય યુગાન્તાવર્ત એવ ચ
ઇન્દ્રના સ્થાનમાં હું શક્ર છું; વરસાદોમાં હું વર્ષ છું; યુગમાં હું યોગી છું, અને યુગના અંતનો ફેર પણ હું છું.
અહં સર્વાણિ સત્ત્વાનિ દૈવતાન્યખિલાનિ તુ ભુજંગાનામહં શેષસ્ તાર્ક્ષ્યો વૈ સર્વપક્ષિણામ્
હું સર્વ જીવ છું, સર્વ દેવ છું; સાપોમાં હું શેષ છું, અને સર્વ પક્ષીઓમાં હું તાર્શ્ય છું.
કૃતાન્તઃ સર્વભૂતાનાં વિશ્વેષાં કાલસંજ્ઞિતઃ અહં ધર્મસ્તપશ્ચાહં સર્વાશ્રમનિવાસિનામ્
હું સર્વ જીવનો મૃત્યુ છું, જેને 'કાળ' કહેવાય છે; હું ધર્મ છું, અને સર્વ આશ્રમમાં વસતા લોકો માટે તપ પણ હું છું.
અહં ચૈવ સરિદ્દિવ્યા ક્ષીરોદશ્ચ મહાર્ણવઃ યત્તત્સત્યં ચ પરમમ્ અહમેકઃ પ્રજાપતિઃ
હું સર્વ દિવ્ય નદીઓ છું, ક્ષીર સમુદ્ર અને મહાસાગર છું; જે સર્વોચ્ચ સત્ય છે—માત્ર હું જ પ્રજાપતિ છું.
અહં સાંખ્યમહં યોગો ઽપ્યહં તત્પરમં પદમ્ અહમિજ્યા ક્રિયા ચાહમ્ અહં વિદ્યાધિપઃ સ્મૃતઃ
હું સાંખ્ય છું, હું યોગ છું, અને હું એ સર્વોચ્ચ સ્થાન છું; હું પૂજા અને ક્રિયા છું, અને જ્ઞાનના સ્વામી તરીકે ઓળખાય છું.
અહં જ્યોતિરહં વાયુર્ અહં ભૂમિરહં નભઃ અહમાપઃ સમુદ્રાશ્ચ નક્ષત્રાણિ દિશો દશ
હું પ્રકાશ છું, હું પવન છું, હું ધરતી છું, હું આકાશ છું; હું જળ છું અને મહાસાગર પણ, તારાઓ અને દશ દિશાઓ પણ હું જ છું.
અહં વર્ષમહં સોમઃ પર્જન્યો ઽહમહં રવિઃ ક્ષીરોદસાગરે ચાહં સમુદ્રે વડવામુખઃ
હું વરસાદ છું, હું ચાંદ્ર છે, હું મેઘ છું, હું સૂર્ય છું; દુધના સાગરમાં પણ હું છું અને સાગરમાં રહેલી અગ્નિ પણ હું જ છું.
વહ્નિઃ સંવર્તકો ભૂત્વા પિબંસ્તોયમયં હવિઃ અહં પુરાણઃ પરમં તથૈવાહં પરાયણમ્
હું સર્વનાશક અગ્નિ બનીને જળરૂપ હવન પાન કરું છું; હું પ્રાચીન છું, સર્વોપરી છું અને અંતિમ ધ્યેય પણ હું જ છું.
અહં ભૂતસ્ય ભવ્યસ્ય વર્તમાનસ્ય સંભવઃ યત્કિંચિત્પશ્યસે વિપ્ર યચ્છૃણોષિ ચ કિંચન
હું ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાનનો મૂળ છું; હે વિદ્વાન, તું જે કંઈ જુએ છે અને જે કંઈ સાંભળે છે, તે બધું પણ હું જ છું.
યલ્લોકે ચાનુભવસિ તત્સર્વં મામનુસ્મર વિશ્વં સૃષ્ટં મયા પૂર્વં સૃજ્યં ચાદ્યાપિ પશ્ય મામ્
તને આ જગતમાં જે કંઈ અનુભવાય છે, તે બધું મને જ સ્મરણ કર; આ સમગ્ર વિશ્વ મેં જ પહેલાં રચ્યું છે અને આજે પણ સર્જવાનું છે—મને જ જો.
યુગે યુગે ચ સ્રક્ષ્યામિ માર્કણ્ડેયાખિલં જગત્ તદેતદખિલં સર્વં માર્કણ્ડેયાવધારય
દરેક યુગમાં, હે માર્કંડેય, હું આખું જગત સર્જીશ; હે માર્કંડેય, સમજી લે કે આ બધું ખરેખર એવું જ છે.