ગ્રસ્તે સહસ્રરૂપાણાં તારારૂપે પ્રદર્શિતે પાર્વત્યા ચાથ નિઃશઙ્કઃ શંકરો વાભવત્તતઃ
જ્યારે એ હજારો રૂપો લય પામ્યા અને પાર્વતીએ તારાની જેમ તેજસ્વી રૂપ બતાવ્યું, ત્યારે શંકરનો સંદેહ દૂર થયો.
દૃષ્ટ્વા જગન્મયીં તાં તુ રરામ સુરતપ્રિયઃ વિરહોત્કણ્ઠિતાં ભાર્યાં પ્રાપ્ય ભૂયો હિમાત્મજામ્
જગતરૂપા એ સ્ત્રીને જોઈને, સુખપ્રિય શિવે આનંદ અનુભવ્યો; લાંબા વિયોગ પછી હિમાલયપુત્રી પત્નીને ફરીથી પામી, તે પ્રસન્ન થયો.
યાવદ્વર્ષસહસ્રાન્તમ્ ઉભયો રહસિસ્થયોઃ નાનાકરણબદ્ધોત્થા ક્રીડાસીત્ સંતતા તયોઃ
બંને એકાંતમાં રહ્યા, ત્યાં હજાર વર્ષ સુધી અનેક કારણોથી ઉત્પન્ન થતી તેમની રમણીઓ સતત ચાલતી રહી.
દ્વારસ્થો વીરકો દેવાન્ હરદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ વ્યસર્જયત્ સ્વકાન્યેવ ગૃહાણ્યાદરપૂર્વકમ્
દરવાજા પાસે ઉભેલા વીરકે, હરાના દર્શન માટે આવેલા દેવતાઓને આદરપૂર્વક પોતાના ઘરે પરત જવા કહ્યું.
નાસ્ત્યત્રાવસરો દેવા દેવ્યા સહ વૃષાકપિઃ નિભૃતઃ ક્રીડતીત્યુક્તા યયુસ્તે ચ યથાગતમ્
અહીં કોઈ અવસર નથી, દેવઓ; વૃષધ્વજ શિવ દેવી સાથે એકાંતમાં રમે છે, એમ કહી દેવતાઓ પાછા ફર્યા.
ગતે વર્ષસહસ્રે તુ દેવાસ્ત્વરિતમાનસાઃ જ્વલનં ચોદયામાસુર્ જ્ઞાતું શંકરચેષ્ટિતમ્
જ્યારે હજાર વર્ષ વીતી ગયા, ત્યારે ઉત્સુક મનથી દેવોએ અગ્નિને કહ્યું કે, શંકર શું કરે છે તે જાણવા જા.
પ્રવિશ્ય જાલરન્ધ્રેણ શુકરૂપી હુતાશનઃ દદૃશે શયને શર્વં રતં ગિરિજયા સહ
અગ્નિએ શૂકરૂપ ધારણ કરી, જાળીની ફાંકડીઓમાંથી પ્રવેશ કર્યો અને શરવને ગિરિજાસાથે શયન કરતા જોયા.
દદૃશે તં ચ દેવેશો હુતાશં શુકરૂપિણમ્ તમુવાચ મહાદેવઃ કિંચિત્કોપસમન્વિતઃ
દેવોના સ્વામી શિવે, શૂકરૂપે આવેલા અગ્નિને જોયા અને થોડો ક્રોધ સાથે મહાદેવે તેને કહ્યું.
નિષિક્તમર્ધં દેવ્યાં મે શુક્રસ્ય શુકવિગ્રહ લજ્જયા વિરતિસ્થાયાં ત્વમર્ધં પિબ પાવક
મારો અર્ધો વીર્ય દેવીમાં પ્રવેશી ગયો છે, બાકીનો અર્ધો, જે શુક્રરૂપે છે, એ તું પી જા, અગ્નિ.
યસ્માત્તુ ત્વત્કૃતો વિઘ્નસ્ તસ્માત્ત્વય્યુપપદ્યતે ઇત્યુક્તઃ પ્રાઞ્જલિર્વહ્નિર્ અપિબદ્વીર્યમાહિતમ્
તમે વિઘ્ન ઊભો કર્યો છે, તેથી તેનો ફળ પણ તમારે જ ભોગવવું પડશે; આવું કહી, અગ્નિએ હાથ જોડીને એ શક્તિશાળી વીર્ય પીધું.
તેનાપૂર્યત તાન્દેવાંસ્ તત્તત્કાયવિભેદતઃ વિપાટ્ય જઠરં તેષાં વીર્યં માહેશ્વરં તતઃ
એથી દરેક દેવતા પોતપોતાના શરીર પ્રમાણે એથી ભરાઈ ગયા; પછી તેમના પેટ ફાટી, મહેશ્વરનું વીર્ય બહાર આવ્યું.
નિષ્ક્રાન્તે તપ્તહેમાભં વિતતં શંકરાશ્રમે તસ્મિન્સરો મહજ્જાતં વિમલં બહુયોજનમ્
જ્યારે એ બહાર આવ્યું, ત્યારે તે તપતા સોનાની જેમ તેજસ્વી હતું અને શંકરના આશ્રમમાં ફેલાઈ ગયું; ત્યાં વિશાળ, શુદ્ધ અને અનેક યોજન જેટલું મોટું સરોવર બની ગયું.
પ્રોત્ફુલ્લહેમકમલં નાનાવિહગનાદિતમ્ તચ્છ્રુત્વા તુ તતો દેવી હેમદ્રુમમહાજલમ્
તે સરોવર સોનાની ખીલેલી કમળોથી ભરેલું હતું, અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજી રહ્યું હતું; એ સાંભળી દેવી એ મહાન સોનાના સરોવર પાસે પહોંચી.
જગામ કૌતુકાવિષ્ટા તત્સરઃ કનકામ્બુજમ્ તત્ર કૃત્વા જલક્રીડાં તદબ્જકૃતશેખરા
કૌતુકથી ભરાઈ, દેવી એ સોનાના કમળવાળું સરોવર જોવા ગઈ; ત્યાં જળક્રીડા કરી અને કમળોથી શોભાયમાન શિખર બનાવી પોતાને શણગાર્યા.
ઉપવિષ્ટા તતસ્તસ્ય તીરે દેવી સખીયુતા પાતુકામા ચ તત્તોયં સ્વાદુ નિર્મલપઙ્કજમ્
પછી દેવી પોતાની સખીઓ સાથે તટ પર બેઠી અને પાણી પીવાનું મન થયું. ત્યાં તેણે મીઠું, શુદ્ધ અને કમળથી શોભાયમાન એવું પાણી જોયું.
અપશ્યત્કૃત્તિકાઃ સ્નાતાઃ ષડર્કદ્યુતિસંનિભાઃ પદ્મપત્રે તુ તદ્વારિ ગૃહીત્વોપસ્થિતા ગૃહમ્
તેણે જોઈં કે કૃત્તિકા નામની છ સ્ત્રીઓ, સૂર્ય જેવી તેજસ્વી, સ્નાન કરીને, કમળના પાંદડા પરનું પાણી લઈને પોતાના ઘરે જઈ રહી છે.
હર્ષાદુવાચ પશ્યામિ પદ્મપત્રે સ્થિતં પયઃ તતસ્તા ઊચુરખિલં કૃત્તિકા હિમશૈલજામ્
દેવી આનંદથી બોલી, 'હું કમળના પાંદડા પર દૂધ દેખું છું.' ત્યારે કૃત્તિકાઓએ હિમાલયપુત્રીને આખી વાત કહી.
દાસ્યામો યદિ તે ગર્ભઃ સમ્ભૂતો યો ભવિષ્યતિ સો ઽસ્માકમપિ પુત્રઃ સ્યાદ્ અસ્મન્નામ્ના ચ વર્તતામ્ ભવેલ્લોકેષુ વિખ્યાતઃ સર્વેષ્વપિ શુભાનને
'જો તારા ગર્ભથી પુત્ર જન્મે, તો એ તારો પણ અને અમારો પણ પુત્ર ગણાય, અમારાં નામે ઓળખાય અને સર્વ લોકમાં પ્રસિદ્ધ થાય, હે શુભાંગિ!'
ઇત્યુક્તોવાચ ગિરિજા કથં મદ્ગાત્રસંભવઃ સર્વૈરવયવૈર્યુક્તો ભવતીભ્યઃ સુતો ભવેત્
એવું સાંભળીને ગિરિજાએ પૂછ્યું, 'મારા શરીરથી જન્મેલો, સર્વ અંગોવાળો પુત્ર તમે સૌનો કેવી રીતે ગણાશે?'
તતસ્તાં કૃત્તિકા ઊચુર્ વિધાસ્યામો ઽસ્ય વૈ વયમ્ ઉત્તમાન્યુત્તમાઙ્ગાનિ યદ્યેવં તુ ભવિષ્યતિ
ત્યારે કૃત્તિકાઓએ કહ્યું, 'અમે તેને ઉત્તમ અંગો આપીશું; જો આવું થાય તો એમ જ રહે.'
ઉક્તા વૈ શૈલજા પ્રાહ ભવત્વેવમનિન્દિતાઃ તતસ્તા હર્ષસમ્પૂર્ણાઃ પદ્મપત્રસ્થિતં પયઃ
શૈલજાએ કહ્યું, 'જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ, હે નિર્દોષીઓ.' પછી કૃત્તિકાઓ આનંદથી કમળના પાંદડા પરનું દૂધ તેમને આપ્યું.
તસ્યૈ દદુસ્તયા ચાપિ તત્પીતં ક્રમશો જલમ્ પીતે તુ સલિલે તસ્મિંસ્ તતસ્તસ્મિન્સરોવરે
તેણે એ દૂધ પધરાવ્યું અને ધીમે ધીમે પીધું. જ્યારે એ પાણી પીધું, ત્યારે એ સરોવરમાં—
વિપાટ્ય દેવ્યાશ્ચ તતો દક્ષિણાં કુક્ષિમુદ્ગતઃ નિશ્ચક્રામાદ્ભુતો બાલઃ સર્વલોકવિભાસકઃ
દેવીના જમણા પાશેથી અદભુત બાળક જન્મ્યો, જે સર્વ લોકને પ્રકાશિત કરતો હતો.
પ્રભાકરપ્રભાકારઃ પ્રકાશકનકપ્રભઃ ગૃહીતનિર્મલોદગ્રશક્તિશૂલઃ ષડાનનઃ
એ બાળક સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, સોનાની જેમ ચમકતો, નિર્મળ અને તીક્ષ્ણ શક્તિ-શૂલ ધરાવતો અને છ મુખવાળો હતો.
દીપ્તો મારયિતું દૈત્યાન્ કુત્સિતાન્કનકચ્છવિઃ એતસ્માત્કારણાદ્દૈવઃ કુમારશ્ચાપિ સો ઽભવત્
એ દીપ્તિમાન બાળક દુષ્ટ દૈત્યોનો નાશ કરવા, સોનાની જેમ કાંતિમય જન્મ્યો; આથી દેવઈચ્છાથી એ કુમાર થયો.
વામં વિદાર્ય નિષ્ક્રાન્તઃ સુતો દેવ્યાઃ પુનઃ શિશુઃ સ્કન્દાચ્ચ વદને વહ્નેઃ શુક્રાત્સુવદનો ઽરિહા
પછી દેવીના ડાબા પાશેથી પુનઃ એક બાળક જન્મ્યો; સ્કંદના મુખમાંથી, અગ્નિના બીજથી, સુંદર મુખવાળો શત્રુહંતાનો અવતાર થયો.
કૃત્તિકામેલનાદેવ શાખાભિઃ સવિશેષતઃ શાખાભિધાઃ સમાખ્યાતાઃ ષટ્સુ વક્ત્રેષુ વિસ્તૃતાઃ
કૃત્તિકાઓના સંગથી, ખાસ કરીને તેની છ મુખોમાં 'શાખા' નામ પ્રસિદ્ધ થયું.
યતસ્તતો વિશાખો ઽસૌ ખ્યાતો લોકેષુ ષણ્મુખઃ સ્કન્દો વિશાખઃ ષડ્વક્ત્રઃ કાર્તિકેયશ્ચ વિશ્રુતઃ
આથી એ વિશ્વમાં વિશાખ, છમુખવાળો, સ્કંદ, વિશાખ, ષડ્મુખ અને કાર્તિકેય તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો.
ચૈત્રસ્ય બહુલે પક્ષે પઞ્ચદશ્યાં મહાબલૌ સમ્ભૂતાવર્કસદૃશૌ વિશાલે શરકાનને
ચૈત્ર માસના કૃષ્ણ પક્ષની પંદરમી તિથીએ, વિશાળ શરવણ વનમાં, સૂર્ય જેવી કાંતિવાળા બે મહાન પુત્રો જન્મ્યા.
ચૈત્રસ્યૈવ સિતે પક્ષે પઞ્ચમ્યાં પાકશાસનઃ બાલકાભ્યાં ચકારૈકં મત્વા ચામરભૂતયે
એ જ ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની પાંચમી તિથીએ, પાકાશાસન દેવે બંને બાળકના નેતૃત્વ માટે વિધિ કરી.