તપસા દુષ્કરેણાપ્તઃ પતિત્વે શંકરો મયા સ માં શ્યામલવર્ણેતિ બહુશઃ પ્રોક્તવાન્ભવઃ
મારે ભારે તપ કરીને શંકરને પતિ રૂપે મેળવ્યા, છતાં તેઓ વારંવાર મને 'શ્યામવર્ણી' કહી બોલાવતા.
સ્યામહં કાઞ્ચનાકારા વાલ્લભ્યેન ચ સંયુતા ભર્તુર્ભૂતપતેરઙ્ગમ્ એકતો નિર્વિશે ઽઙ્ગવત્
હું કાંસાની જેમ તેજવાળી, મારા પ્રિય પતિ સાથે એકરૂપ અને ભૂતપતિ જેવાં દરેક અંગોમાં સમાન થાઉં.
તસ્યાસ્તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા પ્રોવાચ કમલાસનઃ એવં ભવ ત્વં ભૂયશ્ચ ભર્તૃદેહાર્ધધારિણી
તેનું વાત સાંભળી, કમળાસન બ્રહ્માએ કહ્યું: 'એવું જ થાવું, અને તું હવે તારા પતિના અડધા શરીરવાળી પણ બનશે.'
તતસ્તત્યાજ ભૃઙ્ગાઙ્ગં ફુલ્લનીલોત્પલત્વચમ્
પછી તેણે ભમરા જેવી કાળી, ફૂલેલા નીલકમળ જેવી ચામડી ત્યજી દીધી.
ત્વચા સા ચાભવદ્દીપ્તા ઘણ્ટાહસ્તા ત્રિલોચના નાનાભરણપૂર્ણાઙ્ગી પીતકૌશેયધારિણી
હવે એ તેજસ્વી ચામડીવાળી, હાથમાં ઘંટ ધરાવતી, ત્રણ આંખવાળી,色色ના આભૂષણોથી સજ્જ અને પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી બની.
તામબ્રવીત્તતો બ્રહ્મા દેવીં નીલામ્બુજત્વિષમ્ નિશે ભૂધરજાદેહસમ્પર્કાત્ ત્વં મમાજ્ઞયા
પછી બ્રહ્માજીએ, જેનું તેજ નીલકમળ જેવું હતું, એ દેવીને કહ્યું: 'મારી આજ્ઞાથી, રાતે પર્વતની ધૂળના સ્પર્શથી તું જન્મી છે.'
સમ્પ્રાપ્તા કૃતકૃત્યત્વમ્ એકાનંશા પુરા હ્યસિ ય એષ સિંહઃ પ્રોદ્ભૂતો દેવ્યાઃ ક્રોધાદ્વરાનને
'હવે તું તારો કાર્ય પૂર્ણ કરી એક વિશિષ્ટ અંશ બની છે; જૂના સમયમાં, દેવીના ક્રોધથી આ સિંહ ઉત્પન્ન થયો હતો, હે સુંદર મુખવાળી.'
સ તે ઽસ્તુ વાહનં દેવિ કેતૌ ચાસ્તુ મહાબલઃ ગચ્છ વિન્ધ્યાચલં તત્ર સુરકાર્યં કરિષ્યસિ
'હે દેવી, એ સિંહ તારો વાહન બની રહે અને યુદ્ધમાં પણ શક્તિશાળી રહે. તું વિંધ્યાચલ પર જા, ત્યાં તું દેવતાઓનું કાર્ય કરશે.'
પઞ્ચાલો નામ યક્ષો ઽયં યક્ષલક્ષપદાનુગઃ દત્તસ્તે કિંકરો દેવિ મયા માયાશતૈર્યુતઃ
'આ પંચાલ નામનો યક્ષ, યક્ષરાજના અનુયાયી, હું તને સહાયક તરીકે આપું છું, જેને સૈંકડો માયિક શક્તિઓ પ્રાપ્ત છે.'
ઇત્યુક્તા કૌશિકી દેવી વિન્ધ્યશૈલં જગામ હ ઉમાપિ પ્રાપ્તસંકલ્પા જગામ ગિરિશાન્તિકમ્
આવી રીતે કહ્યાના પછી, કૌશિકી દેવી વિંધ્ય પર્વત પર ગઈ; અને ઉમાએ, પોતાની ઇચ્છા પૂર્ણ થઈ, ગિરિશ પાસે જઈ.
પ્રવિશન્તીં તુ તાં દ્વારાદ્ અપકૃષ્ય સમાહિતઃ રુરોધ વીરકો દેવીં હેમવેત્રલતાધરઃ
જ્યારે તે દ્વારથી અંદર જતી હતી, ત્યારે વિરકાએ, મન એકાગ્ર કરીને અને હાથમાં સોનાની લાકડી લઈને, તેને ખેંચી રોકી દીધી.
તામુવાચ સ કોપેન રૂપાત્તુ વ્યભિચારિણીમ્ પ્રયોજનં ન તે ઽસ્તીહ ગચ્છ યાવન્ન ભેત્સ્યસે
એણે ગુસ્સે કરીને કહ્યું: 'તારા રૂપને કારણે તું ચંચળ છે. તારો અહીં કોઈ કામ નથી; જા, નહિ તો તું ડરીને ભાગી જશે.'
દેવ્યા રૂપધરો દૈત્યો દેવં વઞ્ચયિતું ત્વિહ પ્રવિષ્ટો ન ચ દૃષ્ટો ઽસૌ સ વૈ દેવેન ઘાતિતઃ
'દેવીનું રૂપ ધારણ કરેલો એક દૈત્ય ભગવાનને છેતરવા અહીં આવ્યો હતો, પણ ભગવાને તેને જોઈને મારી નાખ્યો.'
ઘાતિતે ચાહમાજ્ઞપ્તો નીલકણ્ઠેન કોપિના દ્વારેષુ નાવધાનં તે યસ્માત્પશ્યામિ વૈ તતઃ
'તેના મર્યા પછી, ગુસ્સાવાળા નીલકંઠે મને આજ્ઞા આપી: "દ્વારે ચેતન રહે," એટલે હું હંમેશાં જાગૃત છું.'
ભવિષ્યસિ ન મદ્દ્વાઃસ્થો વર્ષપૂગાન્યનેકશઃ અતસ્તે ઽત્ર ન દાસ્યામિ પ્રવેશં ગમ્યતાં દ્રુતમ્
'તારે અનેક વર્ષો સુધી મારા દ્વારે ઊભા રહેવું નહીં પડે; એટલે હું તને અહીં પ્રવેશ નથી આપતો—ઝડપી ચાલ.'
એવમુક્ત્વા ગિરિસુતા માતા મે સ્નેહવત્સલા પ્રવેશં લભતે નાન્યા નારી કમલલોચને
આ રીતે બોલ્યા પછી, પર્વતકન્યા—મારી માતા, જે સ્નેહથી ભરપૂર છે—માત્ર એ જ અંદર જઈ શકે છે; કમળની આંખવાળી બીજી કોઈ સ્ત્રી પ્રવેશી શકતી નથી.
ઇત્યુક્તા તુ તદા દેવી ચિન્તયામાસ ચેતસા ન સા નારીતિ દૈત્યો ઽસૌ વાયુર્મે યામભાષત
આવું સાંભળી, દેવી મનમાં વિચારવા લાગી: 'એ સ્ત્રી નથી; એ તો દૈત્ય હતો, એમ પવનદેવે મને કહ્યું હતું.'
વૃથૈવ વીરકઃ શપ્તો મયા ક્રોધપરીતયા અકાર્યં ક્રિયતે મૂઢૈઃ પ્રાયઃ ક્રોધસમીરિતૈઃ
'મારે ગુસ્સામાં આવીને વિરકાને વ્યર્થ શાપ આપ્યો; મૂર્ખો ગુસ્સાથી પ્રેરાઈને ઘણીવાર ખોટું કામ કરે છે.'
ક્રોધેન નશ્યતે કીર્તિઃ ક્રોધો હન્તિ સ્થિરાં શ્રિયમ્ અપરિચ્છિન્નતત્ત્વાર્થા પુત્રં શાપિતવત્યહમ્ વિપરીતાર્થબુદ્ધીનાં સુલભો વિપદોદયઃ
ક્રોધથી માન-ઈજ્જત નાશ પામે છે, ક્રોધથી સ્થિર સુખ-સમૃદ્ધિ પણ નાશ પામે છે. સાચી વાતની સમજ વિના, મેં મારા જ પુત્રને શાપ આપી દીધો. જેમના મનમાં અર્થની ગૂંચવણ હોય, એમને દુઃખ-કષ્ટ સહેલાઈથી આવે છે.
સંચિન્ત્યૈવમુવાચેદં વીરકં પ્રતિ શૈલજા લજ્જાસજ્જવિકારેણ વદનેનામ્બુજત્વિષા
આવી રીતે વિચારીને, પર્વતકન્યા શરમથી લાલ થયેલા કમળ જેવા ચહેરા સાથે વીરકને બોલી.
અહં વીરક તે માતા મા તે ઽસ્તુ મનસો ભ્રમઃ શંકરસ્યાસ્મિ દયિતા સુતા તુહિનભૂભૃતઃ
વીરક, હું તારી માતા છું, તારા મનમાં કોઈ ભ્રમ ન રહે. હું શંકરજીની પ્રિય છું અને હિમાલય પર્વતની દીકરી છું.
મમ ગાત્રચ્છવિભ્રાન્ત્યા મા શઙ્કાં પુત્ર ભાવય તુષ્ટેન ગૌરતા દત્તા મમેયં પદ્મજન્મના
પુત્ર, મારા શરીરનો રંગ બદલાયો છે એથી તું શંકા ન કર. કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માજીએ કૃપાથી મને આ ગૌરવર્ણ આપ્યો છે.
મયા શપ્તો ઽસ્યવિદિતે વૃત્તાન્તે દૈત્યનિર્મિતે જ્ઞાત્વા નારીપ્રવેશં તુ શંકરે રહસિ સ્થિતે
દૈત્યે બનાવેલી પરિસ્થિતિની મને ખબર નહોતી, એથી મેં શંકરજી સ્ત્રીરૂપે એકાંતમાં હતા ત્યારે તેમને શાપ આપી દીધો.
ન નિવર્તયિતું શક્યઃ શાપઃ કિં તુ બ્રવીમિ તે શીઘ્રમેષ્યસિ માનુષ્યાત્ સ ત્વં કામસમન્વિતઃ
હવે એ શાપ પાછો લઈ શકાયો નથી; પણ હું તને કહું છું કે, તું માનવ અવસ્થાથી જલ્દી પાછો ફરશે અને તારા મનમાં કામના રહેશે.
શિરસા તુ તતો વન્દ્ય માતરં પૂર્ણમાનસઃ ઉવાચોદિતપૂર્ણેન્દુદ્યુતિં ચ હિમશૈલજામ્
પછી, વીરકે પૂર્ણ હૃદયથી માતાને નમન કર્યું અને પૂર્ણચંદ્ર જેવી તેજવાળી હિમાલયકન્યાને કહ્યું.
નતસુરાસુરમૌલિમિલન્મણિપ્રચયકાન્તિકરાલનખાઙ્કિતે નગસુતે શરણાગતવત્સલે તવ નતો ઽસ્મિ નતાર્તિવિનાશિનિ
પર્વતકન્યા, દેવ-દૈત્યોએ નમન કરતાં તેમના મણિઓના ચિહ્નોથી તારા હાથ શોભે છે, શરણમાં આવેલા પર દયા રાખે છે, નમન કરનારાના દુઃખ દૂર કરે છે— હું તને નમું છું.
તપનમણ્ડલમણ્ડિતકંધરે પૃથુસુવર્ણસુવર્ણનગદ્યુતે વિષભુજંગનિષઙ્ગવિભૂષિતે ગિરિસુતે ભવતીમહમાશ્રયે
પર્વતકન્યા, તારી ગળે સૂર્યમંડળ જેવું તેજ છે, તું શુદ્ધ સોનાની જેમ ઝળકે છે, તારા હાથોમાં સાપના આભૂષણ છે— હું તારી શરણે આવું છું.
જગતિ કઃ પ્રણતાભિમતં દદૌ ઝટિતિ સિદ્ધનુતે ભવતી યથા જગતિ કાં ચ ન વાઞ્છતિ શંકરો ભુવનધૃત્તનયે ભવતીં યથા
દેવતાઓમાં તારા જેવો ઝડપથી ભક્તોની ઈચ્છા પૂરી કરનાર બીજું કોઈ નથી. પર્વતકન્યા, શંકરજી તારી અંદર શું ઈચ્છતા નથી?
વિમલયોગવિનિર્મિતદુર્જયસ્વતનુતુલ્યમહેશ્વરમણ્ડલે વિદલિતાન્ધકબાન્ધવસંહતિઃ સુરવરૈઃ પ્રથમં ત્વમભિષ્ટુતા
શુદ્ધ યોગથી બનેલી અપરાજિત કાયામાં, મહાદેવના મંડળમાં, અંધકના કુટુંબનો નાશ કર્યા પછી, દેવતાઓએ સૌપ્રથમ તારી સ્તુતિ કરી હતી.
સિતસટાપટલોદ્ધતકંધરાભરમહામૃગરાજરથસ્થિતા વિમલશક્તિમુખાનલપિઙ્ગલાયતભુજૌઘવિપિષ્ટમહાસુરા
સફેદ વાળના ગૂંચથી શોભતા ગળાવાળી, મહાસિંહના રથ પર બેઠેલી, તારા શુદ્ધ અને અગ્નિસમાન પીળા લાંબા હાથોએ મહાદૈત્યોને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા છે.